{"id":32428,"date":"2026-09-29T11:16:27","date_gmt":"2026-09-29T08:16:27","guid":{"rendered":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/?p=32428"},"modified":"2026-09-29T16:34:37","modified_gmt":"2026-09-29T13:34:37","slug":"saglik-calisanlarinda-asilanma-beyani","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/2026\/09\/29\/saglik-calisanlarinda-asilanma-beyani\/","title":{"rendered":"Sa\u011fl\u0131k \u00c7al\u0131\u015fanlar\u0131nda COVID-19 A\u015f\u0131lanma Durumu, A\u015f\u0131lanma Motivasyonlar\u0131 ve Kayg\u0131lar\u0131 ile Mevsimsel \u0130nfluenza A\u015f\u0131lanma Beyan\u0131: Kesitsel Bir \u00c7al\u0131\u015fma"},"content":{"rendered":"<h2><b>G\u0130R\u0130\u015e<\/b><\/h2>\n<p>\u015eiddetli akut solunum yolu sendromu koronavirus 2 (SARS-CoV-2), 2019 y\u0131l\u0131 sonunda ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve k\u00fcresel bir pandemiye yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r (1). Etkili COVID-19 a\u015f\u0131lar\u0131n\u0131n h\u0131zla geli\u015ftirilmesi (2), semptomatik infeksiyon ve a\u011f\u0131r hastal\u0131k riskini azaltm\u0131\u015f (3); modelleme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na g\u00f6re a\u015f\u0131laman\u0131n ilk y\u0131l\u0131nda k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte \u00e7ok say\u0131da \u00f6l\u00fcm \u00f6nlenmi\u015ftir (4).<\/p>\n<p>Pandemiye verilen yan\u0131t\u0131n \u00f6n saflar\u0131nda yer alan sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131, mesleki maruziyet nedeniyle y\u00fcksek infeksiyon riski alt\u0131nda kalm\u0131\u015ft\u0131r. Pandeminin ilk aylar\u0131na ait bir meta-analizde COVID-19 olgular\u0131n\u0131n %10.1\u2019inin [%95 g\u00fcven aral\u0131\u011f\u0131 (GA): %5.3\u2013%14.9] sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 oldu\u011fu, bu oran\u0131n \u00fclkeler aras\u0131nda belirgin bi\u00e7imde de\u011fi\u015fti\u011fi bildirilmi\u015ftir (5). Bu nedenle sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131, ulusal a\u015f\u0131lama programlar\u0131nda \u00f6ncelikli hedef gruplar aras\u0131nda yer alm\u0131\u015ft\u0131r (6).<\/p>\n<p>Sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n a\u015f\u0131lanmas\u0131 yaln\u0131zca pandemi d\u00f6nemine \u00f6zg\u00fc bir gereklilik de\u011fildir. T\u00fcrkiye Enfeksiyon Hastal\u0131klar\u0131 ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanl\u0131k Derne\u011fi (EKMUD) Eri\u015fkin Ba\u011f\u0131\u015f\u0131klama Rehberi\u2019nde, kontrendikasyonu olmayan t\u00fcm sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131na y\u0131ll\u0131k influenza a\u015f\u0131s\u0131; ba\u011f\u0131\u015f\u0131k olmayanlara hepatit A, hepatit B, k\u0131zam\u0131k-k\u0131zam\u0131k\u00e7\u0131k-kabakulak ve su\u00e7i\u00e7e\u011fi a\u015f\u0131lar\u0131; ayr\u0131ca 10 y\u0131lda bir tetanoz-difteri rapeli ve bunlardan en az birinin bo\u011fmaca i\u00e7eren formda (Tdap) yap\u0131lmas\u0131 \u00f6nerilmektedir (7).<\/p>\n<p>Sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131, hem toplumda hem hastanede infekte ki\u015filerle temas etmeleri nedeniyle influenza a\u00e7\u0131s\u0131ndan risk alt\u0131ndad\u0131r; serolojik olarak do\u011frulanm\u0131\u015f influenza insidans\u0131 bu grupta sa\u011fl\u0131k sekt\u00f6r\u00fcnde \u00e7al\u0131\u015fmayan eri\u015fkinlere k\u0131yasla daha y\u00fcksektir ve bu fark \u00f6zellikle asemptomatik infeksiyonlardan kaynaklanmaktad\u0131r (8). Asemptomatik infeksiyonun s\u0131k olmas\u0131, sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n fark\u0131nda olmadan bak\u0131mlar\u0131 alt\u0131ndaki y\u00fcksek riskli hastalar i\u00e7in bula\u015fma kayna\u011f\u0131 olu\u015fturabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrmektedir. Sa\u011fl\u0131k personelinin a\u015f\u0131lanmas\u0131n\u0131n hasta morbidite ve mortalitesi \u00fczerindeki etkisini inceleyen \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n sonu\u00e7lar\u0131 bu ili\u015fkiyi desteklemektedir (9). D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc (DS\u00d6), temel sa\u011fl\u0131k altyap\u0131s\u0131n\u0131 korumak amac\u0131yla influenza a\u015f\u0131lamas\u0131nda sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131na \u00f6ncelik verilmesini \u00f6nermektedir (10).<\/p>\n<p>Sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 aras\u0131nda COVID-19 a\u015f\u0131 kabul\u00fc yayg\u0131n bi\u00e7imde ara\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olmakla birlikte \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n \u00e7o\u011fu pandemi d\u00f6neminde belirli bir zaman dilimine odaklanm\u0131\u015ft\u0131r. Pandemi deneyiminin sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n di\u011fer rutin a\u015f\u0131lara, \u00f6zellikle mevsimsel influenza a\u015f\u0131s\u0131na y\u00f6nelik tutumlar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirip de\u011fi\u015ftirmedi\u011fine ili\u015fkin kan\u0131tlar s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Pandemi \u00f6ncesi, pandemi d\u00f6nemi ve pandemi sonras\u0131 a\u015f\u0131lanma beyanlar\u0131n\u0131 birlikte sunan \u00e7al\u0131\u015fmalar da s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Bu durum \u00f6nemlidir; \u00e7\u00fcnk\u00fc sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 hem a\u015f\u0131lama programlar\u0131n\u0131n hedef kitlesi hem de hastalar ve toplum i\u00e7in rol model konumundad\u0131r. COVID-19 a\u015f\u0131s\u0131na y\u00f6nelik kabul\u00fcn di\u011fer a\u015f\u0131yla \u00f6nlenebilir hastal\u0131klara y\u00f6nelik tutumlarla birlikte de\u011fi\u015fip de\u011fi\u015fmedi\u011finin belirlenmesi, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir a\u015f\u0131lama politikalar\u0131n\u0131n tasarlanmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n<p>Bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n birincil amac\u0131, sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n COVID-19 a\u015f\u0131lanma durumunu, a\u015f\u0131ya y\u00f6nelik motivasyonlar\u0131n\u0131 ve kayg\u0131lar\u0131n\u0131 tan\u0131mlamakt\u0131r. \u0130kincil ama\u00e7 ise pandemi \u00f6ncesi, pandemi d\u00f6nemi ve pandemi sonras\u0131na ili\u015fkin mevsimsel influenza a\u015f\u0131lanma beyanlar\u0131n\u0131 de\u011ferlendirmektir.<\/p>\n<h2><b>Y\u00d6NTEMLER<\/b><\/h2>\n<p>Bu \u00e7al\u0131\u015fma, Ondokuz May\u0131s \u00dcniversitesi T\u0131p Fak\u00fcltesi Hastanesi\u2019nde g\u00f6rev yapan sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 ile 17 Aral\u0131k 2023\u201314 \u015eubat 2024 tarihleri aras\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclen kesitsel bir \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fma d\u00f6neminde kurumda g\u00f6rev yapan t\u00fcm sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmaya uygun kabul edildi. \u00d6rneklem \u00e7er\u00e7evesi 1 Aral\u0131k 2023 tarihli kurum personel kay\u0131tlar\u0131na dayand\u0131r\u0131ld\u0131. Bu tarihte kurumda 300 \u00f6\u011fretim \u00fcyesi, 722 ara\u015ft\u0131rma g\u00f6revlisi hekim, 1399 kadrolu personel ve 1153 hizmet al\u0131m\u0131 personeli olmak \u00fczere toplam 3574 ki\u015fi g\u00f6rev yapmaktayd\u0131. Anketin giri\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n amac\u0131, kapsam\u0131, tahmini s\u00fcresi ve yan\u0131tlar\u0131n anonim olarak toplanaca\u011f\u0131 kat\u0131l\u0131mc\u0131lara a\u00e7\u0131kland\u0131 ve ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n ileti\u015fim bilgileri payla\u015f\u0131ld\u0131 (<a href=\"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/KLM-5595-EK-01.pdf\">EK 1<\/a>).<span class=\"Apple-converted-space\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p>Dzieciolowska ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n (11) \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na dayan\u0131larak COVID-19 a\u015f\u0131 kabul\u00fcn\u00fcn beklenen prevalans\u0131 %80.9 olarak kabul edildi. Minimum \u00f6rneklem b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc, bilinen pop\u00fclasyon i\u00e7in a\u015fa\u011f\u0131daki \u00f6rneklem form\u00fcl\u00fc kullan\u0131larak hesapland\u0131:<span class=\"Apple-converted-space\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p>n = N\u00b7<i>t\u00b2<\/i>\u00b7<i>p<\/i>\u00b7<i>q<\/i> \/ [<i>d\u00b2<\/i>\u00b7(N\u22121) + <i>t\u00b2<\/i>\u00b7<i>p<\/i>\u00b7<i>q<\/i>]<\/p>\n<p>Yap\u0131lan hesaplamada N=3574 (kurumdaki toplam sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 say\u0131s\u0131), <i>p<\/i>=0.809, <i>q<\/i>=0.191, <i>t<\/i>=1.96 (%95 g\u00fcven d\u00fczeyi) ve <i>d<\/i>=0.05 olarak al\u0131nd\u0131 ve minimum 223 kat\u0131l\u0131mc\u0131 gerekti\u011fi (form\u00fcl sonucu: 222.707) saptand\u0131. Kurumda \u00e7al\u0131\u015fan 3574 sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fan\u0131ndan 233\u2019\u00fc anketi tamamlam\u0131\u015f olup bu durum %6.5\u2019lik bir yan\u0131t oran\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k gelmekteydi. \u00c7oklu yan\u0131tl\u0131 a\u015f\u0131lama sorular\u0131nda \u00e7eli\u015fkili yan\u0131tlar yaln\u0131zca ilgili d\u00f6nem i\u00e7in eksik kabul edildi\u011finden ge\u00e7erli kat\u0131l\u0131mc\u0131 say\u0131s\u0131 pandemi \u00f6ncesi d\u00f6nemde 233, pandemi d\u00f6neminde 232 ve pandemi sonras\u0131 d\u00f6nemde 231 olarak belirlendi.<\/p>\n<p>Veriler, Google Forms ile haz\u0131rlanan \u00e7evrimi\u00e7i bir anket arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla topland\u0131. Anket ba\u011flant\u0131s\u0131 kurumsal e-posta yoluyla t\u00fcm \u00e7al\u0131\u015fanlara g\u00f6nderildi; ayr\u0131ca birim sorumlular\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla b\u00f6l\u00fcmlerin mesajla\u015fma gruplar\u0131nda payla\u015f\u0131ld\u0131. Kat\u0131l\u0131m g\u00f6n\u00fcll\u00fcyd\u00fc ve yan\u0131tlar anonim olarak kaydedildi. \u00c7al\u0131\u015fmada pandemi \u00f6ncesi d\u00f6nem Mart 2020\u2019den \u00f6nceki d\u00f6nemi, pandemi d\u00f6nemi Mart 2020\u2013Nisan 2023 aras\u0131n\u0131, pandemi sonras\u0131 d\u00f6nem ise May\u0131s 2023 ile anketin uyguland\u0131\u011f\u0131 tarih aras\u0131ndaki d\u00f6nemi kaps\u0131yordu. Bu \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u00f6nem, COVID-19\u2019un uluslararas\u0131 halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 acil durumu stat\u00fcs\u00fcn\u00fcn sona erdirilmesinden sonraki d\u00f6nemi kapsad\u0131\u011f\u0131ndan, metinde \u201cpandemi sonras\u0131 d\u00f6nem\u201d anlam\u0131nda kullan\u0131ld\u0131. Buna g\u00f6re pandemi sonras\u0131 d\u00f6nem tek bir influenza sezonuna (2023\u22122024) denk geldi ve anket de bu sezonun ortas\u0131nda uyguland\u0131. A\u015f\u0131lama kampanyas\u0131 veri toplama s\u0131ras\u0131nda devam etti\u011finden, yaln\u0131zca ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f a\u015f\u0131lanmay\u0131 sorgulamak, sezon i\u00e7inde a\u015f\u0131 olmay\u0131 planlayan kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131 d\u0131\u015flayacakt\u0131. Bu nedenle pandemi sonras\u0131 d\u00f6neme ili\u015fkin soru \u201cHangi a\u015f\u0131lar\u0131 kendinize yapt\u0131rd\u0131n\u0131z veya yapt\u0131rmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz?\u201d bi\u00e7iminde soruldu.<span class=\"Apple-converted-space\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p>Anket 24 sorudan olu\u015fuyordu. \u0130lk b\u00f6l\u00fcmde sosyodemografik ve mesleki \u00f6zellikler, ikinci b\u00f6l\u00fcmde ki\u015fisel ve ailesel sa\u011fl\u0131k durumu ile COVID-19 \u00f6yk\u00fcs\u00fc, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc b\u00f6l\u00fcmde rutin a\u015f\u0131lar\u0131n \u00fc\u00e7 d\u00f6nemdeki uygulanma durumu, d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc b\u00f6l\u00fcmde ise COVID-19 a\u015f\u0131lanma durumu, doz say\u0131s\u0131, motivasyonlar ve kayg\u0131 nedenleri sorguland\u0131. Meslek de\u011fi\u015fkeni analizde hekim, hem\u015fire, sa\u011fl\u0131k personeli (sa\u011fl\u0131k teknikeri\/teknisyeni, ebe, laborant vb.) ve memur olmak \u00fczere d\u00f6rt gruba ayr\u0131ld\u0131. \u00c7al\u0131\u015f\u0131lan b\u00f6l\u00fcm de acil servis, preklinik, dahiliye ve cerrahi olmak \u00fczere d\u00f6rt grupta s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131ld\u0131.<span class=\"Apple-converted-space\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p>Sosyodemografik de\u011fi\u015fkenler kategorik olarak topland\u0131 ve ya\u015f d\u00f6rt aral\u0131kta (20\u201330, 31\u201340, 41\u201350, 50 y\u0131l \u00fczeri), mesleki deneyim be\u015f aral\u0131kta (0\u20135, 6\u201310, 11\u201315, 16\u201320, 20 y\u0131l \u00fczeri) sorguland\u0131. Bu nedenle bu de\u011fi\u015fkenler i\u00e7in ortalama \u00b1 standart sapma hesaplanmad\u0131. Kronik hastal\u0131k varl\u0131\u011f\u0131 ankette a\u00e7\u0131k u\u00e7lu olarak soruldu ve \u201cyok\u201d d\u0131\u015f\u0131ndaki t\u00fcm yan\u0131tlar kronik hastal\u0131k varl\u0131\u011f\u0131 olarak kodland\u0131. Rutin a\u015f\u0131lara ili\u015fkin \u00fc\u00e7 soru \u00e7oklu yan\u0131t format\u0131nda olup kat\u0131l\u0131mc\u0131lardan ilgili d\u00f6nemde yapt\u0131rd\u0131klar\u0131 t\u00fcm a\u015f\u0131lar\u0131 i\u015faretlemeleri, hi\u00e7birini yapt\u0131rmam\u0131\u015flarsa \u201chi\u00e7birini yapt\u0131rmad\u0131m\u201d se\u00e7ene\u011fini se\u00e7meleri istendi. Y\u00fczde de\u011ferleri her d\u00f6nem i\u00e7in ilgili d\u00f6nemdeki ge\u00e7erli yan\u0131t say\u0131s\u0131 \u00fczerinden hesaplanm\u0131\u015f olup toplamlar\u0131 %100\u2019\u00fc a\u015fabilmektedir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u00f6neme ait soru \u201cHangi a\u015f\u0131lar\u0131 kendinize yapt\u0131rd\u0131n\u0131z veya yapt\u0131rmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz?\u201d bi\u00e7iminde soruldu\u011fundan bu d\u00f6neme ait veriler ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f a\u015f\u0131lanmay\u0131 de\u011fil, bildirilen a\u015f\u0131lanmay\u0131 veya a\u015f\u0131lanma niyetini yans\u0131tt\u0131.<span class=\"Apple-converted-space\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p>COVID-19 a\u015f\u0131lanma motivasyonlar\u0131 (8 madde) ve kayg\u0131 nedenlerine (14 madde) ili\u015fkin sorular d\u00f6rt d\u00fczeyli \u00f6nem derecelendirmesi i\u00e7ermekte olup her iki soru da t\u00fcm kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n yan\u0131t\u0131na a\u00e7\u0131k b\u0131rak\u0131ld\u0131 ve zorunlu tutulmad\u0131; bu nedenle madde ba\u015f\u0131na yan\u0131tlayan say\u0131s\u0131 de\u011fi\u015fti. Kayg\u0131 maddelerinde d\u00f6rt d\u00fczeyli \u00f6nem derecelendirmesinin yan\u0131 s\u0131ra \u201cbilmiyorum\u201d se\u00e7ene\u011fi de mevcuttu; bu yan\u0131t bir \u00f6nem d\u00fczeyi bildirmedi\u011finden ge\u00e7erli yan\u0131t kabul edilmedi ve yaln\u0131zca bu se\u00e7ene\u011fi i\u015faretleyen bir kat\u0131l\u0131mc\u0131 teredd\u00fct maddelerini yan\u0131tlayanlar aras\u0131nda say\u0131lmad\u0131. Anket maddeleri Dzieciolowska ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n (11) \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra Kader ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n (12) \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131ndan uyarland\u0131; uyarlanan versiyon i\u00e7in ayr\u0131 bir ge\u00e7erlilik ve g\u00fcvenilirlik analizi yap\u0131lmad\u0131.<\/p>\n<h3><b>\u0130statistiksel Analiz<\/b><\/h3>\n<p>Veriler SPSS 25.0 (IBM Corp., Armonk, NY, ABD) ile analiz edildi. Kategorik de\u011fi\u015fkenler frekans (n) ve y\u00fczde (%) olarak sunuldu. \u0130ki kategorili de\u011fi\u015fkenlerin COVID-19 a\u015f\u0131lanma durumu ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131nda Fisher kesin testi, ikiden fazla kategorisi bulunan de\u011fi\u015fkenlerde ise Fisher-Freeman-Halton kesin testi kullan\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>\u00dc\u00e7 d\u00f6nem ayn\u0131 sonu\u00e7 de\u011fi\u015fkenini \u00f6l\u00e7medi\u011finden ve d\u00f6nem sorular\u0131 kat\u0131l\u0131mc\u0131lara tarih aral\u0131\u011f\u0131 verilmeden y\u00f6neltildi\u011finden, pandemi \u00f6ncesi soru tan\u0131ml\u0131 bir ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131 i\u00e7ermemekte ve fiilen birikimli a\u015f\u0131lanmay\u0131 \u00f6l\u00e7mektedir. Ayr\u0131ca pandemi d\u00f6nemi \u00fc\u00e7 influenza sezonunu, pandemi sonras\u0131 d\u00f6nem ise tek bir sezonu kapsamaktayd\u0131 ve a\u015f\u0131lanma niyetini de i\u00e7eriyordu. Bu nedenle d\u00f6nemler aras\u0131nda \u00e7\u0131kar\u0131msal kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma yap\u0131lmad\u0131 ve her d\u00f6nem betimsel olarak sunuldu.<\/p>\n<p>\u00c7ok de\u011fi\u015fkenli analiz planland\u0131 ancak uygulanmad\u0131. COVID-19 a\u015f\u0131lanma oran\u0131n\u0131n %96.6 olmas\u0131 ve yaln\u0131zca 8 kat\u0131l\u0131mc\u0131n\u0131n a\u015f\u0131lanmam\u0131\u015f olmas\u0131 nedeniyle bu sonu\u00e7 de\u011fi\u015fkeni i\u00e7in yeterli varyasyon bulunmad\u0131. Benzer \u015fekilde, pandemi sonras\u0131 influenza a\u015f\u0131lanmas\u0131\/a\u015f\u0131lanma niyetine olumlu yan\u0131t veren kat\u0131l\u0131mc\u0131 say\u0131s\u0131n\u0131n 30 olmas\u0131 nedeniyle \u00e7ok de\u011fi\u015fkenli lojistik regresyon i\u00e7in yeterli olay say\u0131s\u0131na da ula\u015f\u0131lamad\u0131. Bu nedenle \u00e7\u0131kar\u0131msal analizler iki de\u011fi\u015fkenli testlerle s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>\u00c7oklu yan\u0131tl\u0131 a\u015f\u0131lama sorular\u0131nda ayn\u0131 d\u00f6nemde hem \u201chi\u00e7biri\u201d se\u00e7ene\u011fini hem de en az bir a\u015f\u0131 se\u00e7ene\u011fini i\u015faretleyen yan\u0131tlar \u00e7eli\u015fkili kabul edildi ve yaln\u0131zca ilgili d\u00f6nem i\u00e7in eksik veri olarak de\u011ferlendirildi. Analizlerde de\u011fi\u015fken baz\u0131nda mevcut ge\u00e7erli yan\u0131tlar kullan\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>Oranlar i\u00e7in %95 GA\u2019lar Wilson y\u00f6ntemiyle hesapland\u0131. Anlaml\u0131l\u0131k d\u00fczeyi <i>p<\/i>&lt;0.05 olarak kabul edildi. \u00c7oklu kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmalar i\u00e7in d\u00fczeltme yap\u0131lmam\u0131\u015f olup bildirilen <i>p<\/i> de\u011ferleri ke\u015ffedici olarak de\u011ferlendirilmelidir. Analizlerin yap\u0131lmas\u0131 ve sonu\u00e7lar\u0131n raporlanmas\u0131nda Altman ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n (13) \u00f6nerdi\u011fi ilkeler esas al\u0131nd\u0131.<\/p>\n<h2><b>BULGULAR<\/b><\/h2>\n<h3><b>Sosyodemografik ve Mesleki \u00d6zellikler<\/b><\/h3>\n<div id=\"attachment_32583\" style=\"width: 1084px\" class=\"wp-caption alignright\"><a href=\"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/KLM39.3_5595_Tablo1.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-32583\" class=\"size-full wp-image-32583\" src=\"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/KLM39.3_5595_Tablo1.png\" alt=\"\" width=\"1074\" height=\"2423\" srcset=\"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/KLM39.3_5595_Tablo1.png 1074w, https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/KLM39.3_5595_Tablo1-115x260.png 115w, https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/KLM39.3_5595_Tablo1-239x540.png 239w, https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/KLM39.3_5595_Tablo1-768x1733.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1074px) 100vw, 1074px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-32583\" class=\"wp-caption-text\"><strong>Tablo 1.<\/strong> Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n Sosyodemografik ve Mesleki \u00d6zellikleri (n=233)<\/p><\/div>\n<p>\u00c7al\u0131\u015fmaya 233 sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 kat\u0131ld\u0131. Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n %77.7\u2019si kad\u0131nd\u0131 ve en kalabal\u0131k ya\u015f grubu 41\u201350 ya\u015f (%43.8) aral\u0131\u011f\u0131ndayd\u0131. E\u011fitim d\u00fczeyi bak\u0131m\u0131ndan %55.4\u2019\u00fc lisans, %36.9\u2019u y\u00fcksek lisans mezunuydu. Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n \u00fc\u00e7te biri (%34.8) yirmi y\u0131l\u0131n \u00fczerinde mesleki deneyime sahipti. \u00d6rneklemin \u00e7o\u011funlu\u011funu hekimler (%38.6) ve hem\u015fireler (%36.5) olu\u015fturdu; en s\u0131k temsil edilen birimler dahiliye (%64.4) ve cerrahi (%24) b\u00f6l\u00fcmleriydi. Sosyodemografik ve mesleki \u00f6zellikler Tablo 1\u2019de sunuldu.<\/p>\n<h3><b>Sa\u011fl\u0131k Durumu ve Genel A\u015f\u0131lanma Profili<\/b><\/h3>\n<div id=\"attachment_32585\" style=\"width: 1093px\" class=\"wp-caption alignright\"><a href=\"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/KLM39.3_5595_Tablo2.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-32585\" class=\"size-full wp-image-32585\" src=\"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/KLM39.3_5595_Tablo2.png\" alt=\"\" width=\"1083\" height=\"1086\" srcset=\"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/KLM39.3_5595_Tablo2.png 1083w, https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/KLM39.3_5595_Tablo2-259x260.png 259w, https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/KLM39.3_5595_Tablo2-539x540.png 539w, https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/KLM39.3_5595_Tablo2-768x770.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1083px) 100vw, 1083px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-32585\" class=\"wp-caption-text\"><strong>Tablo 2.<\/strong> Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n Sa\u011fl\u0131k Durumu, COVID-19 \u00d6yk\u00fcs\u00fc ve A\u015f\u0131lanma Durumu (n=233)<\/p><\/div>\n<p>Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n %57.5\u2019i (134\/233) kronik hastal\u0131\u011f\u0131 oldu\u011funu, %63.1\u2019i (147\/233) ailesinde kronik hastal\u0131k bulundu\u011funu bildirdi. Evinde risk grubunda birey ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirenlerin oran\u0131 %19.7 (46\/233) idi. COVID-19 ge\u00e7irdi\u011fini bildiren kat\u0131l\u0131mc\u0131 say\u0131s\u0131 170\u2019ti (%73.0). COVID-19 ge\u00e7irdi\u011fini bildiren kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n %85.7\u2019si (144\/168) hafif, %12.5\u2019i (21\/168) orta ve %1.8\u2019i (3\/168) a\u011f\u0131r seyir bildirdi. En az bir doz COVID-19 a\u015f\u0131s\u0131 oldu\u011funu bildiren 225 kat\u0131l\u0131mc\u0131 (%96.6; %95 GA: %93.4\u2013%98.3) ve a\u015f\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildiren 8 kat\u0131l\u0131mc\u0131 (%3.4) mevcuttu (Tablo 2).<\/p>\n<h3><b>COVID-19 A\u015f\u0131lanma Durumu, A\u015f\u0131 Tipleri ve Dozlar<\/b><\/h3>\n<p>COVID-19 a\u015f\u0131lanma oran\u0131 t\u00fcm ya\u015f gruplar\u0131nda y\u00fcksek bulundu (a\u015f\u0131lanm\u0131\u015f n=225; %96.6, a\u015f\u0131lanmam\u0131\u015f n=8; %3.4); oranlar ya\u015f gruplar\u0131na g\u00f6re %95.2 ile %97.1 aras\u0131nda de\u011fi\u015fiyordu. Cinsiyet bak\u0131m\u0131ndan istatistiksel olarak anlaml\u0131 fark saptanmad\u0131 (<i>p<\/i>=1.000). Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n %69.1\u2019i (161\/233) iki farkl\u0131 COVID-19 a\u015f\u0131s\u0131 oldu\u011funu, %14.2\u2019si (33\/233) yaln\u0131zca Sinovac ve %13.3\u2019\u00fc (31\/233) yaln\u0131zca BioNTech a\u015f\u0131s\u0131 oldu\u011funu bildirdi. Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n %79.0\u2019\u0131 (184\/233) \u00fc\u00e7 veya daha fazla doz COVID-19 a\u015f\u0131s\u0131 oldu\u011funu belirtti.<\/p>\n<p>Yap\u0131lan kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmalarda, incelenen sosyodemografik ve klinik de\u011fi\u015fkenlerin hi\u00e7biri COVID-19 a\u015f\u0131lanma durumu ile istatistiksel olarak anlaml\u0131 d\u00fczeyde ili\u015fkili bulunmad\u0131: kronik hastal\u0131k (<i>p<\/i>=1.000), ailede kronik hastal\u0131k \u00f6yk\u00fcs\u00fc (<i>p<\/i>=0.714), pandemi d\u00f6neminde hasta bak\u0131m\u0131na kat\u0131l\u0131m (<i>p<\/i>=1.000), COVID-19 nedeniyle yak\u0131n kayb\u0131 (<i>p<\/i>=1.000), \u00f6nceki COVID-19 infeksiyonu (<i>p<\/i>=0.449), ya\u015f grubu (<i>p<\/i>=0.953), e\u011fitim d\u00fczeyi (<i>p<\/i>=0.621), meslek (<i>p<\/i>=0.311), \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan b\u00f6l\u00fcm (<i>p<\/i>=0.641) ve mesleki deneyim (<i>p<\/i>=0.146). A\u015f\u0131lanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildiren kat\u0131l\u0131mc\u0131 say\u0131s\u0131n\u0131n yaln\u0131zca 8 olmas\u0131 nedeniyle bu kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmalar\u0131n istatistiksel g\u00fcc\u00fc s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r; anlaml\u0131 ili\u015fki saptanmamas\u0131, gruplar aras\u0131nda ger\u00e7ek bir fark bulunmad\u0131\u011f\u0131 \u015feklinde yorumlanmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<h3><b>COVID-19 A\u015f\u0131s\u0131 Yapt\u0131rma Motivasyonlar\u0131<\/b><\/h3>\n<div id=\"attachment_32589\" style=\"width: 2195px\" class=\"wp-caption alignright\"><a href=\"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/KLM-5595-Sekil1.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-32589\" class=\"size-full wp-image-32589\" src=\"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/KLM-5595-Sekil1.png\" alt=\"\" width=\"2185\" height=\"1061\" srcset=\"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/KLM-5595-Sekil1.png 2185w, https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/KLM-5595-Sekil1-390x189.png 390w, https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/KLM-5595-Sekil1-810x393.png 810w, https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/KLM-5595-Sekil1-768x373.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 2185px) 100vw, 2185px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-32589\" class=\"wp-caption-text\"><strong>\u015eekil 1.<\/strong> COVID-19 A\u015f\u0131s\u0131 Yapt\u0131rma Nedenleri ve Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n Verdi\u011fi \u00d6nem D\u00fczeyi (n=225)<br \/><strong>Not:<\/strong> Y\u00fczdeler, her madde i\u00e7in ge\u00e7erli yan\u0131tlar \u00fczerinden hesaplanm\u0131\u015ft\u0131r. Sa\u011fdaki s\u00fctun, \u201c\u00e7ok \u00f6nemli\u201d yan\u0131t say\u0131s\u0131n\u0131 ve ge\u00e7erli yan\u0131t say\u0131s\u0131n\u0131 (\u00c7\u00d6\/n) g\u00f6stermektedir. Maddeler \u201c\u00e7ok \u00f6nemli\u201d y\u00fczdesine g\u00f6re s\u0131ralanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p><\/div>\n<p>Kat\u0131l\u0131mc\u0131lara COVID-19 a\u015f\u0131s\u0131 yapt\u0131rma nedenleri soruldu\u011funda, ilgili maddeyi yan\u0131tlayan kat\u0131l\u0131mc\u0131lar aras\u0131nda en s\u0131k ailenin korunmas\u0131 (187\/207; %90.3), ki\u015finin kendini korumas\u0131 (180\/210; %85.7) ve pandeminin sona ermesine katk\u0131da bulunma (139\/190; %73.2) \u201c\u00e7ok \u00f6nemli\u201d olarak de\u011ferlendirildi (\u015eekil 1). A\u015f\u0131n\u0131n koruyucu oldu\u011funa inanma ve mesleki gereklilikler de s\u0131k bildirilen motivasyonlar aras\u0131nda yer ald\u0131. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, yak\u0131n bir ki\u015finin a\u011f\u0131r COVID-19 ge\u00e7irmi\u015f olmas\u0131 veya COVID-19 nedeniyle yak\u0131n kayb\u0131 daha d\u00fc\u015f\u00fck oranlarda \u201c\u00e7ok \u00f6nemli\u201d olarak de\u011ferlendirildi.<\/p>\n<p>Motivasyon maddelerinden en az birini 225 kat\u0131l\u0131mc\u0131 yan\u0131tlad\u0131. Maddeler zorunlu tutulmad\u0131\u011f\u0131ndan, madde baz\u0131nda ge\u00e7erli yan\u0131t say\u0131s\u0131 160 ile 210 aras\u0131nda de\u011fi\u015fti. Y\u00fczde de\u011ferleri her madde i\u00e7in yaln\u0131zca ge\u00e7erli yan\u0131tlar \u00fczerinden hesapland\u0131; t\u00fcm yan\u0131t kategorilerinin da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 \u015eekil 1\u2019de sunuldu.<\/p>\n<h3><b>COVID-19 A\u015f\u0131s\u0131na Y\u00f6nelik Bildirilen Kayg\u0131lar<\/b><\/h3>\n<div id=\"attachment_32591\" style=\"width: 2195px\" class=\"wp-caption alignright\"><a href=\"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/KLM-5595-Sekil2.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-32591\" class=\"size-full wp-image-32591\" src=\"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/KLM-5595-Sekil2.png\" alt=\"\" width=\"2185\" height=\"1613\" srcset=\"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/KLM-5595-Sekil2.png 2185w, https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/KLM-5595-Sekil2-352x260.png 352w, https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/KLM-5595-Sekil2-731x540.png 731w, https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/KLM-5595-Sekil2-768x567.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 2185px) 100vw, 2185px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-32591\" class=\"wp-caption-text\"><strong>\u015eekil 2.<\/strong> COVID-19 A\u015f\u0131s\u0131na Y\u00f6nelik Bildirilen Kayg\u0131lar ve Verilen \u00d6nem D\u00fczeyi (n=38).<br \/><strong>Not:<\/strong> Y\u00fczdeler, her madde i\u00e7in ge\u00e7erli yan\u0131tlar \u00fczerinden hesaplanm\u0131\u015ft\u0131r. Sa\u011fdaki s\u00fctun, \u201c\u00e7ok \u00f6nemli\u201d yan\u0131t say\u0131s\u0131n\u0131 ve ge\u00e7erli yan\u0131t say\u0131s\u0131n\u0131 (\u00c7\u00d6\/n) g\u00f6stermektedir. Maddeler \u201c\u00e7ok \u00f6nemli\u201d y\u00fczdesine g\u00f6re s\u0131ralanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p><\/div>\n<p>A\u015f\u0131 kayg\u0131lar\u0131na ili\u015fkin maddeler t\u00fcm kat\u0131l\u0131mc\u0131lara a\u00e7\u0131k b\u0131rak\u0131ld\u0131 ve en az bir maddeyi 38 kat\u0131l\u0131mc\u0131 yan\u0131tlad\u0131; bunlar\u0131n 31\u2019i COVID-19 a\u015f\u0131s\u0131 oldu\u011funu, 7\u2019si a\u015f\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirdi. Maddeler zorunlu tutulmad\u0131\u011f\u0131ndan madde ba\u015f\u0131na yan\u0131tlayan say\u0131s\u0131 28 ile 33 aras\u0131nda de\u011fi\u015fti ve y\u00fczde de\u011ferleri her madde i\u00e7in o maddeyi yan\u0131tlayanlar \u00fczerinden hesapland\u0131. En s\u0131k \u201c\u00e7ok \u00f6nemli\u201d bulunan kayg\u0131lar a\u015f\u0131n\u0131n yeni olmas\u0131 (16\/33; %48.5) ve yan etki korkusu (15\/31; %48.4) idi; bunlar\u0131 ila\u00e7 firmalar\u0131na g\u00fcvensizlik (15\/33; %45.5), do\u011fal ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n tercih edilmesi (14\/32; %43.8) ve a\u015f\u0131 riskinin hastal\u0131k riskinden fazla g\u00f6r\u00fclmesi (13\/31; %41.9) izledi. Tam da\u011f\u0131l\u0131m \u015eekil 2\u2019de sunuldu.<\/p>\n<h3><b>Pandemi \u00d6ncesi, Pandemi D\u00f6nemi ve Pandemi Sonras\u0131 Rutin A\u015f\u0131lanma Davran\u0131\u015f\u0131<\/b><\/h3>\n<div id=\"attachment_32587\" style=\"width: 1085px\" class=\"wp-caption alignright\"><a href=\"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/KLM39.3_5595_Tablo3.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-32587\" class=\"size-full wp-image-32587\" src=\"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/KLM39.3_5595_Tablo3.png\" alt=\"\" width=\"1075\" height=\"766\" srcset=\"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/KLM39.3_5595_Tablo3.png 1075w, https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/KLM39.3_5595_Tablo3-365x260.png 365w, https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/KLM39.3_5595_Tablo3-758x540.png 758w, https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/KLM39.3_5595_Tablo3-768x547.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1075px) 100vw, 1075px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-32587\" class=\"wp-caption-text\"><strong>Tablo 3.<\/strong> Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n Pandemi \u00d6ncesi, Pandemi D\u00f6nemi ve Pandemi Sonras\u0131 Rutin A\u015f\u0131lanmaya \u0130li\u015fkin Beyanlar\u0131<\/p><\/div>\n<p>Sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131na \u00f6nerilen a\u015f\u0131lar\u0131n uygulanma durumu Tablo 3\u2019te sunuldu. \u0130nfluenza a\u015f\u0131s\u0131 yapt\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirenlerin oran\u0131 pandemi \u00f6ncesinde %21.9 (51\/233; %95 GA: %17.1\u2013%27.6), pandemi d\u00f6neminde %9.5 (22\/232; %95 GA: %6.3\u2013%13.9) olarak saptand\u0131. Pandemi sonras\u0131nda ise kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n %13.0\u2019\u00fc (30\/231; %95 GA: %9.3\u2013%17.9) influenza a\u015f\u0131s\u0131 oldu\u011funu veya olmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bildirdi.<\/p>\n<p>Pandemi \u00f6ncesinde influenza a\u015f\u0131s\u0131 oldu\u011funu bildiren 51 kat\u0131l\u0131mc\u0131n\u0131n 20\u2019si pandemi d\u00f6neminde de a\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirdi. Herhangi bir d\u00f6nemde influenza a\u015f\u0131s\u0131 oldu\u011funu bildiren 62 kat\u0131l\u0131mc\u0131n\u0131n 35\u2019i yaln\u0131zca bir d\u00f6nemde, 13\u2019\u00fc iki d\u00f6nemde, 14\u2019\u00fc ise her \u00fc\u00e7 d\u00f6nemde de a\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti.<\/p>\n<h2><b>\u0130RDELEME<\/b><\/h2>\n<p>Bu \u00e7al\u0131\u015fmada sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n COVID-19 ve mevsimsel influenza a\u015f\u0131lar\u0131na y\u00f6nelik tutumlar\u0131 incelendi. Kat\u0131l\u0131mc\u0131larda COVID-19 a\u015f\u0131lanma oran\u0131 %96.6 bulunurken, pandemi sonras\u0131nda influenza a\u015f\u0131s\u0131 oldu\u011funu veya olmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bildirenlerin oran\u0131 %13.0 (30\/231) d\u00fczeyinde kald\u0131. D\u00fcnya genelinde sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n COVID-19 a\u015f\u0131lanma oran\u0131 bir meta-analizde %77.3 olarak bildirilmi\u015ftir; \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131zdaki oran bu oran\u0131n \u00fczerindedir (14). A\u015f\u0131lar uygulanmaya ba\u015flamadan \u00f6nce \u00f6l\u00e7\u00fclen isteklilik d\u00fczeyleri ise birbirinden \u00e7ok farkl\u0131d\u0131r: Asya-Pasifik b\u00f6lgesinde yap\u0131lan \u00e7ok merkezli bir \u00e7al\u0131\u015fmada sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n %95\u2019inden fazlas\u0131 a\u015f\u0131 olmak istedi\u011fini bildirmi\u015fken (15), T\u00fcrkiye\u2019de ayn\u0131 d\u00f6nemde yap\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fmada bu oran %52.3\u2019t\u00fcr (12). \u0130nfluenza i\u00e7in buldu\u011fumuz oranlar, sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131nda bildirilen %41.7\u2019lik k\u00fcresel a\u015f\u0131lanma oran\u0131n\u0131n belirgin bi\u00e7imde alt\u0131ndad\u0131r (16). Ancak d\u00f6nemsel soruda saptanan eksik bildirim g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, bu fark\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn \u00f6l\u00e7\u00fcm kaynakl\u0131 olabilece\u011fi dikkate al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Literat\u00fcrde pandeminin influenza a\u015f\u0131lanmas\u0131 \u00fczerindeki etkisi tek y\u00f6nl\u00fc de\u011fildir. Avrupa\u2019da y\u00fcr\u00fct\u00fclen bir sistematik derleme ve meta-analizde, 2020\u20132021 sezonunda sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131nda influenza a\u015f\u0131lanma oranlar\u0131n\u0131n bir \u00f6nceki sezona g\u00f6re artt\u0131\u011f\u0131, art\u0131\u015f\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar aras\u0131nda %17 ile %38 aras\u0131nda de\u011fi\u015fti\u011fi bildirilmi\u015ftir (17). Buna kar\u015f\u0131l\u0131k \u00c7in\u2019de yap\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fmada 2023\u20132024 sezonunda a\u015f\u0131lanma oran\u0131 %14.1 bulunmu\u015f ve \u00f6nceki sezonlara g\u00f6re d\u00fc\u015f\u00fc\u015f saptanm\u0131\u015ft\u0131r (18). Pandemi sonras\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131zda saptanan %13.0\u2019l\u00fck oran ikinci bulguya yak\u0131n, Avrupa verisiyle ise uyumsuzdur; bu farkl\u0131l\u0131k ulusal a\u015f\u0131lama politikalar\u0131 ve kurumsal uygulamalardaki de\u011fi\u015fkenli\u011fi yans\u0131t\u0131yor olabilir.<\/p>\n<p>\u00c7al\u0131\u015fmam\u0131zdaki kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n COVID-19 a\u015f\u0131s\u0131 yapt\u0131rma gerek\u00e7eleri aras\u0131nda en s\u0131k \u201c\u00e7ok \u00f6nemli\u201d olarak de\u011ferlendirilenler aileyi koruma, kendini koruma ve pandemiyi bitirmeye katk\u0131 oldu. Bu \u00fc\u00e7 gerek\u00e7enin \u00f6ne \u00e7\u0131kmas\u0131, a\u015f\u0131 karar\u0131n\u0131n bireysel korunma kadar aile ve toplum sorumlulu\u011fuyla da \u015fekillendi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrmektedir. T\u00fcrkiye\u2019de bir \u00fcniversite hastanesinde yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmada ise en s\u0131k bildirilen gerek\u00e7e risk grubunda olma (%73) olmu\u015f, bunu kendini ve \u00e7evresini koruma (%59) ile hanede risk grubunda ki\u015fi bulunmas\u0131 (%30) izlemi\u015ftir (19). \u0130ki \u00e7al\u0131\u015fmada da ba\u015fkalar\u0131n\u0131 koruma gerek\u00e7esi belirgin bi\u00e7imde yer almakla birlikte gerek\u00e7elerin s\u0131ralamas\u0131 farkl\u0131la\u015fm\u0131\u015ft\u0131r; ancak yan\u0131t bi\u00e7imleri ayn\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131ndan bu kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmaktad\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019de a\u015f\u0131lama ba\u015flamadan \u00f6nce yap\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fmada, doktorlarda a\u015f\u0131 olma iste\u011fi %83, hem\u015firelerde %37.7 olarak; e\u011fitim d\u00fczeyi y\u00fcksek olanlarda ve acil servis \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131nda istek daha y\u00fcksek olarak bildirilmi\u015ftir (12). \u00c7al\u0131\u015fmam\u0131zda meslek, \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan b\u00f6l\u00fcm ve e\u011fitim d\u00fczeyine g\u00f6re fark saptanmad\u0131; ancak a\u015f\u0131lanmam\u0131\u015f kat\u0131l\u0131mc\u0131 say\u0131s\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011fundan (n = 8) bu kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmalar\u0131n istatistiksel g\u00fcc\u00fc d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr.<\/p>\n<p>Kayg\u0131 maddelerini yan\u0131tlayan kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n en s\u0131k bildirdi\u011fi kayg\u0131lar a\u015f\u0131n\u0131n yeni olmas\u0131, yan etki korkusu ve ila\u00e7 firmalar\u0131na duyulan g\u00fcvensizlikti. Bu maddeleri yan\u0131tlayanlar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011funun a\u015f\u0131lanm\u0131\u015f kat\u0131l\u0131mc\u0131lar olmas\u0131, bildirilen kayg\u0131lar\u0131n yaln\u0131zca a\u015f\u0131y\u0131 reddedenlere \u00f6zg\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrmektedir. Kanada\u2019da yap\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fmada, a\u015f\u0131y\u0131 kesin reddedenler ile teredd\u00fct edenler kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, a\u015f\u0131n\u0131n yeni olmas\u0131na ili\u015fkin kayg\u0131 her iki grupta benzer s\u0131kl\u0131kta bildirilmi\u015f (s\u0131ras\u0131yla %85.6 ve %87.8); buna kar\u015f\u0131l\u0131k ila\u00e7 firmalar\u0131na ve uzmanlara duyulan g\u00fcvensizlik ile a\u015f\u0131 yerine do\u011fal ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k geli\u015ftirme tercihi kesin reddedenlerde belirgin bi\u00e7imde daha s\u0131k g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr (11). Bu ayr\u0131m, teredd\u00fcd\u00fcn tek bi\u00e7imli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve m\u00fcdahalelerin farkl\u0131 gerek\u00e7elere g\u00f6re hedeflenmesi gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrmektedir. T\u00fcrkiye\u2019den yap\u0131lan bir di\u011fer \u00e7al\u0131\u015fmada, COVID-19 a\u015f\u0131s\u0131n\u0131 yapt\u0131rmayanlar aras\u0131nda en s\u0131k bildirilen gerek\u00e7e yan etki korkusu ve ard\u0131ndan a\u015f\u0131 etkinli\u011fine g\u00fcvensizlik olarak bildirilmi\u015ftir (19). Farkl\u0131 \u00fclkelerde ve sa\u011fl\u0131k sistemlerinde benzer kayg\u0131lar\u0131n bildirilmesi, sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n a\u015f\u0131 teredd\u00fcd\u00fcnde ortak bir \u00f6r\u00fcnt\u00fc bulundu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrmektedir.<span class=\"Apple-converted-space\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p>\u00c7al\u0131\u015fmam\u0131zda COVID-19 a\u015f\u0131s\u0131 y\u00fcksek oranda kabul edilmi\u015fken influenza a\u015f\u0131lanma beyan\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fck kalmas\u0131, iki a\u015f\u0131 aras\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 g\u00f6stermektedir; bu durum yaln\u0131zca \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131za \u00f6zg\u00fc de\u011fildir. Amerika Birle\u015fik Devletleri\u2019nde 2023\u20132024 sezonunda akut bak\u0131m hastanelerinde influenza a\u015f\u0131lanma kapsam\u0131 %80.7 iken g\u00fcncel COVID-19 a\u015f\u0131s\u0131 kapsam\u0131 %15.3\u2019te kalm\u0131\u015ft\u0131r (20). Fransa\u2019da \u00fcniversite hastanelerinde 2022\u20132023 sezonunda influenza kapsam\u0131 %64, COVID-19 a\u015f\u0131lanma kapsam\u0131 %42 olarak bildirilmi\u015ftir (21). \u00d6te yandan Fransa\u2019daki \u00e7al\u0131\u015fmada hekim olmak ve 40 ya\u015f \u00fczerinde olmak her iki a\u015f\u0131n\u0131n kabul\u00fcyle de ili\u015fkili bulunmu\u015ftur (21); bu, iki a\u015f\u0131lanma davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n t\u00fcm\u00fcyle ba\u011f\u0131ms\u0131z olmayabilece\u011fini, ortak bireysel belirleyiciler ta\u015f\u0131yabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrmektedir. Benzer bi\u00e7imde, sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131nda COVID-19 a\u015f\u0131 kabul\u00fcn\u00fc inceleyen meta-analizde, mevsimsel influenza a\u015f\u0131s\u0131 olmu\u015f olmak COVID-19 a\u015f\u0131lanmas\u0131n\u0131n belirleyicileri aras\u0131nda yer ald\u0131\u011f\u0131 bildirilmi\u015ftir (14). Avrupa verilerini derleyen \u00e7al\u0131\u015fmada da influenza a\u015f\u0131 kabul\u00fc ile COVID-19\u2019a ili\u015fkin de\u011fi\u015fkenler aras\u0131nda ili\u015fki saptanm\u0131\u015ft\u0131r (17). \u00c7al\u0131\u015fmam\u0131zda COVID-19 a\u015f\u0131s\u0131 olmayan kat\u0131l\u0131mc\u0131 say\u0131s\u0131n\u0131n sekizle s\u0131n\u0131rl\u0131 olmas\u0131, bu t\u00fcr ortak belirleyicilerin istatistiksel olarak de\u011ferlendirilmesini engelledi.<\/p>\n<p>\u00c7al\u0131\u015fmam\u0131zda influenza a\u015f\u0131lanma beyan\u0131 her \u00fc\u00e7 d\u00f6nemde de d\u00fc\u015f\u00fck kald\u0131. D\u00f6nemler farkl\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcm \u00e7er\u00e7evelerine sahip oldu\u011fundan aralar\u0131nda \u00e7\u0131kar\u0131msal kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma yap\u0131lamad\u0131. Mevsimsel influenza d\u0131\u015f\u0131ndaki a\u015f\u0131lar\u0131n y\u0131ll\u0131k olarak uygulanmamas\u0131 nedeniyle, bu a\u015f\u0131lar\u0131n d\u00f6nemsel de\u011ferleri d\u00f6nemler aras\u0131ndaki de\u011fi\u015fimi g\u00f6sterecek \u015fekilde yorumlanmamal\u0131d\u0131r. \u00c7in\u2019de pandemi d\u00f6neminde sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131nda influenza a\u015f\u0131lanma kapsam\u0131n\u0131n d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc bildirilmi\u015ftir (22); ayn\u0131 \u00fclkede pandemi sonras\u0131nda yap\u0131lan ve tasar\u0131m\u0131 ile zamanlamas\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131za yak\u0131n olan bir di\u011fer \u00e7al\u0131\u015fmada da azalman\u0131n ard\u0131\u015f\u0131k sezonlarda s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc raporlanm\u0131\u015ft\u0131r (18). Pandemi d\u00f6neminde g\u00f6zlenen d\u00fc\u015f\u00fck oran yaln\u0131zca a\u015f\u0131ya y\u00f6nelik tutum de\u011fi\u015fikli\u011fiyle a\u00e7\u0131klanamaz. Pandemi s\u0131ras\u0131nda sa\u011fl\u0131k hizmetlerinin yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131, poliklinik hizmetlerine eri\u015fimin k\u0131s\u0131tlanmas\u0131 ve a\u015f\u0131 temininde ya\u015fanan g\u00fc\u00e7l\u00fckler de a\u015f\u0131lanma oranlar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrm\u00fc\u015f olabilir. \u00c7al\u0131\u015fmam\u0131zda kurumsal a\u015f\u0131 temini ve eri\u015filebilirli\u011fine ili\u015fkin veri toplanmad\u0131\u011f\u0131ndan, g\u00f6zlenen d\u00fc\u015f\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn ne \u00f6l\u00e7\u00fcde tutuma, ne \u00f6l\u00e7\u00fcde hizmet sunumundaki aksamalara ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu ay\u0131rt edilemedi.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiye\u2019de sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n influenza a\u015f\u0131lanmas\u0131na ili\u015fkin veriler uzun s\u00fcre H1N1 d\u00f6nemiyle s\u0131n\u0131rl\u0131 kalm\u0131\u015ft\u0131r. 2009 pandemisi s\u0131ras\u0131nda yap\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fmada, salg\u0131n\u0131n en yo\u011fun d\u00f6neminde bile pandemik H1N1 a\u015f\u0131lanma oran\u0131 %12.7 olarak bildirilmi\u015f; reddin ba\u015fl\u0131ca gerek\u00e7eleri yan etki kayg\u0131s\u0131, a\u015f\u0131n\u0131n koruyuculu\u011funa inanmama ve a\u015f\u0131 hakk\u0131ndaki olumsuz kamuoyu ileti\u015fimi olarak raporlanm\u0131\u015ft\u0131r (23). \u00c7al\u0131\u015fmam\u0131zda pandemi sonras\u0131 d\u00f6nem i\u00e7in saptad\u0131\u011f\u0131m\u0131z %13.0\u2019l\u00fck oran bu d\u00fczeye yak\u0131nd\u0131r; ancak 2009\u2019daki de\u011fer pandemik H1N1 a\u015f\u0131s\u0131na, bizimki ise niyet beyan\u0131n\u0131 da i\u00e7eren mevsimsel influenza a\u015f\u0131lanmas\u0131na ili\u015fkin oldu\u011fundan bu iki oran do\u011frudan kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lamaz. Yine de her iki d\u00f6nemde de a\u015f\u0131lanman\u0131n d\u00fc\u015f\u00fck kalmas\u0131 dikkat \u00e7ekmektedir. Uluslararas\u0131 d\u00fczeyde de sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131nda influenza a\u015f\u0131lanmas\u0131 hedeflenen d\u00fczeylerin alt\u0131nda kalmakta ve b\u00f6lgeler aras\u0131nda belirgin farkl\u0131l\u0131k g\u00f6stermektedir (16).<span class=\"Apple-converted-space\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p>Sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131nda influenza a\u015f\u0131lanmas\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fck kalmas\u0131 yaln\u0131zca bireysel bir tercih sorunu de\u011fildir. A\u015f\u0131lanmam\u0131\u015f personel, hastane ortam\u0131nda hastalar i\u00e7in bula\u015fma kayna\u011f\u0131 olabilir. Bu risk \u00f6zellikle yenido\u011fanlar, ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 bask\u0131lanm\u0131\u015f \u00e7ocuklar, hemato-onkoloji hastalar\u0131 ve yo\u011fun bak\u0131mdaki hastalar i\u00e7in \u00f6nemlidir. Sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n influenza a\u015f\u0131lanmas\u0131n\u0131n hasta morbidite ve mortalitesi \u00fczerindeki etkisini inceleyen sistematik bir derlemede, a\u015f\u0131lanman\u0131n hasta sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 olumlu etkiledi\u011fine dair kan\u0131tlar bildirilmi\u015ftir (9). Bu nedenle sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n a\u015f\u0131lanmas\u0131 kurumsal infeksiyon kontrol\u00fc uygulamalar\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olarak ele al\u0131nmal\u0131d\u0131r. COVID-19 a\u015f\u0131lama deneyiminden \u00e7\u0131kar\u0131lan derslerin gelecekteki a\u015f\u0131lama programlar\u0131na aktar\u0131lmas\u0131 i\u00e7in etkili ileti\u015fim, toplum kat\u0131l\u0131m\u0131 ve a\u015f\u0131ya eri\u015fimin kolayla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gibi unsurlar dikkate al\u0131nmal\u0131d\u0131r (24). Bulgular\u0131m\u0131z, pandemi sonras\u0131nda influenza a\u015f\u0131lanma beyan\u0131n\u0131n pandemi \u00f6ncesi d\u00fczeye ula\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi; bu bulgu, pandemi deneyiminin tek ba\u015f\u0131na kal\u0131c\u0131 bir davran\u0131\u015f de\u011fi\u015fikli\u011fiyle ili\u015fkili oldu\u011funa dair kan\u0131t sa\u011flamamaktad\u0131r.<span class=\"Apple-converted-space\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p>\u00c7al\u0131\u015fman\u0131n baz\u0131 k\u0131s\u0131tl\u0131l\u0131klar\u0131 bulunmaktad\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fman\u0131n tek merkezde y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi ve yan\u0131t oran\u0131 %6.5\u2019te kalmas\u0131, bulgular\u0131n genellenebilirli\u011fi k\u0131s\u0131tlamaktad\u0131r. Kat\u0131l\u0131m\u0131n g\u00f6n\u00fcll\u00fc olmas\u0131 nedeniyle \u00f6rneklem olas\u0131l\u0131kl\u0131 de\u011fildir. A\u015f\u0131ya ilgi duyan \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n ankete kat\u0131lma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n daha y\u00fcksek olmas\u0131, bildirilen oranlar\u0131n kurum genelindeki ger\u00e7ek oranlardan daha y\u00fcksek olmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015f olabilir. \u00d6te yandan \u00f6rneklem b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc COVID-19 a\u015f\u0131 kabul\u00fcne g\u00f6re hesapland\u0131 ve influenza a\u015f\u0131lanmas\u0131 i\u00e7in ayr\u0131ca \u00f6rneklem b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc hesaplanmad\u0131.<\/p>\n<p>Verilerin \u00f6z bildirime dayanmas\u0131 ve a\u015f\u0131 kay\u0131tlar\u0131yla do\u011frulanmam\u0131\u015f olmas\u0131 bir di\u011fer k\u0131s\u0131tl\u0131l\u0131kt\u0131r. Geriye d\u00f6n\u00fck olarak yan\u0131tlanan sorular hat\u0131rlama yanl\u0131l\u0131\u011f\u0131na a\u00e7\u0131k olabilir. Ayr\u0131ca a\u015f\u0131lanman\u0131n sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131ndan beklenen bir davran\u0131\u015f olmas\u0131 nedeniyle yan\u0131tlar sosyal be\u011fenilirlik yanl\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan, yani kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n onaylanaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleri yan\u0131tlar\u0131 verme e\u011filiminden, etkilenmi\u015f olabilir.<span class=\"Apple-converted-space\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p>\u00c7al\u0131\u015fmada d\u00f6nemlere ili\u015fkin sorular kat\u0131l\u0131mc\u0131lara belirli tarih aral\u0131klar\u0131 verilmeden soruldu ve d\u00f6nem tan\u0131mlar\u0131 analiz a\u015famas\u0131nda yap\u0131ld\u0131. Bu nedenle pandemi \u00f6ncesi d\u00f6neme ili\u015fkin soru birikimli a\u015f\u0131lanmay\u0131, pandemi d\u00f6nemi \u00fc\u00e7 influenza sezonunu, pandemi sonras\u0131 d\u00f6nem ise tek bir influenza sezonunu kapsad\u0131 ve ayr\u0131ca a\u015f\u0131lanma niyet beyan\u0131n\u0131 i\u00e7erdi. \u00dc\u00e7 d\u00f6nem ayn\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcm \u00e7er\u00e7evesine sahip olmad\u0131\u011f\u0131ndan aralar\u0131nda \u00e7\u0131kar\u0131msal kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma yap\u0131lmad\u0131. Kronik hastal\u0131k a\u00e7\u0131k u\u00e7lu soruldu ve \u201cyok\u201d d\u0131\u015f\u0131ndaki t\u00fcm yan\u0131tlar\u0131n hastal\u0131k varl\u0131\u011f\u0131 olarak kodlanmas\u0131, bu oran\u0131n oldu\u011fundan y\u00fcksek bulunmas\u0131na neden olmu\u015f olabilir. Hastal\u0131k \u015fiddeti ise herhangi bir tan\u0131m verilmeden soruldu\u011fundan, kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n bildirdi\u011fi \u015fiddet d\u00fczeyleri standart s\u0131n\u0131flamalarla \u00f6rt\u00fc\u015fmeyebilir. Ayr\u0131ca anket maddeleri yay\u0131mlanm\u0131\u015f \u00f6l\u00e7eklerden uyarland\u0131; ancak uyarlanan form i\u00e7in ge\u00e7erlilik ve g\u00fcvenilirlik analizi yap\u0131lmad\u0131.<\/p>\n<p>COVID-19 a\u015f\u0131s\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildiren kat\u0131l\u0131mc\u0131 say\u0131s\u0131n\u0131n yaln\u0131zca sekiz olmas\u0131, alt grup kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131n istatistiksel g\u00fcc\u00fcn\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc. Bu nedenle istatistiksel olarak anlaml\u0131 bir ili\u015fki bulunmamas\u0131, gruplar aras\u0131nda ger\u00e7ek bir fark olmad\u0131\u011f\u0131 \u015feklinde yorumlanmamal\u0131d\u0131r. Ayn\u0131 nedenle \u00e7ok de\u011fi\u015fkenli analiz yap\u0131lamad\u0131. \u00c7oklu kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmalar i\u00e7in d\u00fczeltme uygulanmad\u0131\u011f\u0131ndan, elde edilen <i>p<\/i> de\u011ferleri ke\u015ffedici olarak de\u011ferlendirilmelidir. Ya\u015f ve mesleki deneyim kategorik aral\u0131klarla topland\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in s\u00fcrekli de\u011fi\u015fken olarak incelenemedi. Son olarak, kurumsal a\u015f\u0131 temini, eri\u015filebilirlik ve hat\u0131rlatma uygulamalar\u0131na ili\u015fkin veri toplanamad\u0131. Bu nedenle, d\u00fc\u015f\u00fck influenza a\u015f\u0131lanma oranlar\u0131n\u0131n ne \u00f6l\u00e7\u00fcde bireysel tutumlarla ne \u00f6l\u00e7\u00fcde kurumsal ko\u015fullarla ili\u015fkili oldu\u011fu ay\u0131rt edilemedi.<\/p>\n<h3><b>Sonu\u00e7<\/b><\/h3>\n<p>\u00c7al\u0131\u015fmam\u0131zda COVID-19 a\u015f\u0131lanma beyan\u0131 y\u00fcksek bulundu ve kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n a\u015f\u0131 olma gerek\u00e7eleri aras\u0131nda aileyi ve kendini koruma ile pandemiyi sonland\u0131rmaya katk\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131kt\u0131. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k mevsimsel influenza a\u015f\u0131lanma beyan\u0131 \u00fc\u00e7 d\u00f6nemde de d\u00fc\u015f\u00fck kald\u0131 ve pandemi sonras\u0131 d\u00f6nemde a\u015f\u0131lanma veya a\u015f\u0131lanma niyeti bildirenlerin oran\u0131 %13.0 ile pandemi \u00f6ncesindeki %21.9\u2019un alt\u0131ndayd\u0131. Pandemi sonras\u0131 d\u00f6neme ili\u015fkin bildirimlerin a\u015f\u0131lanma niyetini de i\u00e7ermesi nedeniyle, ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f a\u015f\u0131lanma oran\u0131 bu de\u011ferden daha d\u00fc\u015f\u00fck olabilir. A\u015f\u0131ya y\u00f6nelik kayg\u0131lar\u0131 bildiren kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011funun a\u015f\u0131lanm\u0131\u015f ki\u015filer olmas\u0131, teredd\u00fcd\u00fcn yaln\u0131zca a\u015f\u0131y\u0131 reddedenlerle s\u0131n\u0131rl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi.<\/p>\n<p>Bulgular\u0131m\u0131z, COVID-19 a\u015f\u0131lanma oran\u0131n\u0131n y\u00fcksek olmas\u0131na kar\u015f\u0131n mevsimsel influenza a\u015f\u0131lanma beyan\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fck kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi. \u0130nfluenza a\u015f\u0131lanma oran\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir kurumsal uygulamalar\u0131n geli\u015ftirilmesine ihtiya\u00e7 vard\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>G\u0130R\u0130\u015e \u015eiddetli akut solunum yolu sendromu koronavirus 2 (SARS-CoV-2), 2019 y\u0131l\u0131 sonunda ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve k\u00fcresel bir pandemiye yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r (1). Etkili COVID-19 a\u015f\u0131lar\u0131n\u0131n h\u0131zla geli\u015ftirilmesi (2), semptomatik infeksiyon ve a\u011f\u0131r hastal\u0131k riskini azaltm\u0131\u015f (3); modelleme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na g\u00f6re a\u015f\u0131laman\u0131n ilk y\u0131l\u0131nda k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte \u00e7ok say\u0131da \u00f6l\u00fcm \u00f6nlenmi\u015ftir (4). Pandemiye verilen yan\u0131t\u0131n \u00f6n saflar\u0131nda yer alan [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":32662,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[5129],"tags":[6367,5758,5174,5828,3675],"class_list":["post-32428","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ozgun-arastirma","tag-asi-tereddudu","tag-asilama","tag-covid-19","tag-influenza-2","tag-saglik-calisanlari"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/32428","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=32428"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/32428\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":32643,"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/32428\/revisions\/32643"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/32662"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=32428"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=32428"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=32428"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}