{"id":31602,"date":"2026-03-24T11:44:16","date_gmt":"2026-03-24T08:44:16","guid":{"rendered":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/?p=31602"},"modified":"2026-03-24T12:53:56","modified_gmt":"2026-03-24T09:53:56","slug":"turkiyede-infeksiyon-hastaliklari-ve-klinik-mikrobiyoloji-uzmanlik-egitim-klinikleri-arasindaki-farkliliklar-ve-mufredata-uygunluklari-ulke-capinda-bir-anket","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/2026\/03\/24\/turkiyede-infeksiyon-hastaliklari-ve-klinik-mikrobiyoloji-uzmanlik-egitim-klinikleri-arasindaki-farkliliklar-ve-mufredata-uygunluklari-ulke-capinda-bir-anket\/","title":{"rendered":"T\u00fcrkiye’de \u0130nfeksiyon Hastal\u0131klar\u0131 ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanl\u0131k E\u011fitim Klinikleri Aras\u0131ndaki Farkl\u0131l\u0131klar ve M\u00fcfredata Uygunluklar\u0131: \u00dclke \u00c7ap\u0131nda Bir Anket"},"content":{"rendered":"

G\u0130R\u0130\u015e<\/b><\/h2>\n

\u0130nfeksiyon hastal\u0131klar\u0131 ve klinik mikrobiyoloji (\u0130HKM) uzmanlar\u0131, yeni ve yeniden ortaya \u00e7\u0131kan infeksiyonlar\u0131n, pandemi s\u00fcrecinin ve antimikrobiyal direncin \u00f6nlenmesi ve y\u00f6netiminde hem klinik hem de halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 d\u00fczeyinde kritik bir rol oynamaktad\u0131rlar. \u00c7ok say\u0131da \u00e7al\u0131\u015fma, \u0130HKM hekimlerinin hasta y\u00f6netimine d\u00e2hil olduklar\u0131nda sa\u011fl\u0131k hizmetine anlaml\u0131 katk\u0131lar sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymu\u015ftur (1\u20133).\u00a0<\/span><\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019de \u0130HKM uzmanl\u0131k e\u011fitimi, klinik ve laboratuvar temelli, be\u015f y\u0131ll\u0131k entegre bir program olarak y\u00fcr\u00fct\u00fclmekte ve e\u011fitim s\u00fcrecinde T\u0131pta Uzmanl\u0131k Kurulu M\u00fcfredat Olu\u015fturma ve Standart Belirleme Sistemi (TUKMOS) taraf\u0131ndan belirlenen \u00e7ekirdek m\u00fcfredat esas al\u0131nmaktad\u0131r. Bu m\u00fcfredat; infeksiyon hastal\u0131klar\u0131n\u0131n tan\u0131, tedavi, korunma ve kontrol alanlar\u0131nda yetkin, di\u011fer disiplinlere kons\u00fcltasyon deste\u011fi sunabilen, toplum ve hastane d\u00fczeyinde infeksiyon kontrol\u00fcn\u00fc y\u00fcr\u00fctebilen, kaynaklar\u0131 etkin kullanan ve meslek eti\u011fine ba\u011fl\u0131 uzmanlar yeti\u015ftirmeyi hedeflemektedir. Ayr\u0131ca klinik mikrobiyoloji laboratuvarlar\u0131n\u0131n kurulumu ve y\u00f6netimine ili\u015fkin bilgi ve becerilerin kazand\u0131r\u0131lmas\u0131 da m\u00fcfredat\u0131n temel ama\u00e7lar\u0131 aras\u0131nda yer almaktad\u0131r (4).\u00a0<\/span><\/p>\n

Avrupa genelinde \u0130HKM e\u011fitimi hem i\u00e7erik hem de uygulama a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00fclkeden \u00fclkeye farkl\u0131l\u0131k g\u00f6stermekte ve bunun sonucunda da e\u011fitim kalitesinde belirgin farkl\u0131l\u0131klar ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r (5\u20139). T\u00fcrkiye\u2019de ise ulusal bir \u00e7ekirdek m\u00fcfredat bulunmas\u0131na ra\u011fmen e\u011fitim klinikleri aras\u0131nda \u00f6ncelikler, altyap\u0131 olanaklar\u0131 ve e\u011fitim s\u00fcre\u00e7leri a\u00e7\u0131s\u0131ndan belirgin farkl\u0131l\u0131klar oldu\u011fu bildirilmi\u015ftir (10,11).\u00a0<\/span><\/p>\n

Uzmanl\u0131k e\u011fitiminin asgari d\u00fczeyde belirlenmi\u015f standartlar do\u011frultusunda y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi; \u00fclke genelinde nitelikli sa\u011fl\u0131k hizmeti sunulmas\u0131, ulusal ve uluslararas\u0131 politikalar\u0131n etkin bir \u015fekilde uygulanmas\u0131 ve toplum sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n korunmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan stratejik bir \u00f6neme sahiptir. Bu ba\u011flamda e\u011fitimdeki farkl\u0131l\u0131klar\u0131n ve e\u015fitsizliklerin ortaya konmas\u0131, \u00f6l\u00e7me ve de\u011ferlendirme y\u00f6ntemleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla g\u00fc\u00e7l\u00fc ve zay\u0131f y\u00f6nlerin belirlenmesi, iyile\u015ftirme ve standardizasyon \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n bilimsel veriye dayal\u0131 \u015fekilde planlanmas\u0131n\u0131 ve ger\u00e7ekle\u015ftirilmesini m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lar.\u00a0<\/span><\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019de bug\u00fcne kadar \u0130HKM e\u011fitim klinikleri aras\u0131nda m\u00fcfredata uyum ve e\u011fitim standardizasyonu sistematik olarak de\u011ferlendirilmemi\u015ftir. Bu \u00e7al\u0131\u015fma, \u00fclkemizin \u0130HKM e\u011fitim kliniklerindeki m\u00fcfredat uygulamalar\u0131n\u0131, e\u011fitim olanaklar\u0131n\u0131 ve \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131n\u0131 incelemeyi ama\u00e7lamaktad\u0131r.<\/p>\n

Y\u00d6NTEMLER<\/b><\/h2>\n

Bu \u00e7al\u0131\u015fma, T\u00fcrkiye\u2019deki \u0130HKM e\u011fitim kliniklerinin \u00f6\u011frenme ve e\u011fitim etkinliklerini de\u011ferlendirmek amac\u0131yla tasarlanm\u0131\u015f kesitsel bir anket \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131d\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fman\u0131n evrenini, T\u00fcrkiye\u2019de \u0130HKM uzmanl\u0131k e\u011fitimi verme yetkisine sahip t\u00fcm kurumlar olu\u015fturdu. Bu kapsamda devlet \u00fcniversitesi hastaneleri, vak\u0131f \u00fcniversitesi hastaneleri, e\u011fitim ve ara\u015ft\u0131rma hastaneleri ve \u015fehir hastaneleri \u00e7al\u0131\u015fmaya d\u00e2hil edildi (n=87). Kurumlardaki g\u00fcncel durumu de\u011ferlendirmek \u00fczere 52 soruluk yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir anket haz\u0131rland\u0131. Anket sorular\u0131 (Ek 1<\/a>), T\u00fcrk Klinik Mikrobiyoloji ve \u0130nfeksiyon Hastal\u0131klar\u0131 Derne\u011fi (KL\u0130M\u0130K) Asistan ve Gen\u00e7 Uzman Hekim (AGUH) \u00c7al\u0131\u015fma Grubu Y\u00f6netim Kurulu \u00fcyeleri taraf\u0131ndan haz\u0131rland\u0131. Anket tasla\u011f\u0131, sorular\u0131n anla\u015f\u0131labilirli\u011fini ve uygulanabilirli\u011fini de\u011ferlendirmek amac\u0131yla be\u015f \u0130HKM asistan hekim ve be\u015f uzman ile \u00f6n testten ge\u00e7irildi.\u00a0<\/span><\/p>\n

Anket uygulamas\u0131, 2025 y\u0131l\u0131n\u0131n Haziran ay\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirildi. Her kurumun AGUH Komisyonu\u2019nda g\u00f6rev alan ve \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 kurumda g\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u00fck esas\u0131na dayal\u0131 olarak AGUH faaliyetlerini y\u00fcr\u00fcten bir temsilci ve ayn\u0131 kurumdan ankete kat\u0131lmay\u0131 kabul eden en az bir hekim (temsilci d\u0131\u015f\u0131nda) ile y\u00fcz y\u00fcze ya da \u00e7evrim i\u00e7i olarak anket uyguland\u0131. Ayn\u0131 merkezden birden fazla kat\u0131l\u0131mc\u0131 olmas\u0131 ve kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n yan\u0131tlar\u0131nda uyumsuzluk saptanmas\u0131 durumunda tek bir yan\u0131t \u00fczerinde uzla\u015fmalar\u0131 istendi.\u00a0<\/span><\/p>\n

Toplam alt\u0131 b\u00f6l\u00fcmden olu\u015fan ankette; kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n demografik \u00f6zellikleri (cinsiyet, ya\u015f, e\u011fitim y\u0131l\u0131, vb.), e\u011fitim kliniklerinin t\u00fcr\u00fc ile \u00f6\u011fretim \u00fcyesi ve asistan hekim say\u0131lar\u0131, asistan hekimlerin ayl\u0131k poliklinik hasta say\u0131lar\u0131na (ortalama ba\u015fvuru say\u0131s\u0131 \u00fczerinden) ve n\u00f6bet say\u0131lar\u0131na ili\u015fkin bilgiler, \u00e7al\u0131\u015fma ortam\u0131n\u0131n fiziksel ko\u015fullar\u0131, e\u011fitim faaliyetlerinin \u00e7e\u015fitlili\u011fi ile \u00f6\u011fretim \u00fcyelerinin bu faaliyetlere kat\u0131l\u0131m ve katk\u0131lar\u0131 ve son olarak kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n e\u011fitim yeterlili\u011fine ili\u015fkin g\u00f6r\u00fc\u015fleri sorguland\u0131. Anket sorular\u0131, TUKMOS \u00c7ekirdek M\u00fcfredat\u0131<\/i> ile uyumlu olarak haz\u0131rland\u0131 (4).\u00a0<\/span><\/p>\n

\u0130statistiksel Analizler<\/b><\/h3>\n

Verilerin analizi i\u00e7in IBM SPSS S\u00fcr\u00fcm 25.0 (IBM Corp., Armonk, NY, USA) kullan\u0131ld\u0131. Say\u0131sal de\u011fi\u015fkenlerin da\u011f\u0131l\u0131m\u0131, normallik testi sonu\u00e7lar\u0131 ve \u00e7arp\u0131kl\u0131k (skewness) ile bas\u0131kl\u0131k (kurtosis) de\u011ferleri g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131narak de\u011ferlendirildi. Verilerin normal da\u011f\u0131l\u0131m g\u00f6stermemesi nedeniyle parametrik olmayan testler tercih edildi. Tan\u0131mlay\u0131c\u0131 istatistikler kapsam\u0131nda say\u0131sal de\u011fi\u015fkenler i\u00e7in ortalama, standart sapma (SS), medyan, varyans, minimum\u2013maksimum de\u011ferler ve \u00e7eyrekler aras\u0131 aral\u0131k (interquartile range, IQR) hesapland\u0131; kategorik de\u011fi\u015fkenler i\u00e7in frekans (n) ve y\u00fczde (%) de\u011ferleri verildi.\u00a0<\/span><\/p>\n

Gruplar aras\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmalarda kategorik de\u011fi\u015fkenler aras\u0131ndaki ili\u015fkiler \u03c7\u00b2 testi ile de\u011ferlendirildi. Beklenen frekanslar\u0131n baz\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmalarda 5\u2019in alt\u0131nda olmas\u0131 ve \u00e7ok de\u011fi\u015fkenli yap\u0131s\u0131 nedeniyle Fisher kesin testi uygulanamad\u0131; bu durum analizlerin yorumlanmas\u0131nda k\u0131s\u0131tl\u0131l\u0131k olarak dikkate al\u0131nd\u0131. Verilerin normal da\u011f\u0131l\u0131m g\u00f6stermemesi nedeniyle, ikiden fazla ba\u011f\u0131ms\u0131z grup aras\u0131ndaki farklar\u0131n de\u011ferlendirmesinde Kruskal-Wallis H testi kullan\u0131ld\u0131. Analizlerde vak\u0131f ve devlet \u00fcniversiteleri \u201c\u00fcniversite\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda birle\u015ftirilerek de\u011ferlendirildi. T\u00fcm istatistiksel testlerde anlaml\u0131l\u0131k d\u00fczeyi p<\/i><0.05 olarak kabul edildi.\u00a0<\/span><\/p>\n

BULGULAR<\/b><\/h2>\n

Demografik Bilgiler\u00a0<\/span><\/b><\/h3>\n
\"\"<\/a>

\u015eekil 1.<\/strong> \u015eekil 1. T\u00fcrkiye\u2019deki \u0130nfeksiyon Hastal\u0131klar\u0131 ve Klinik Mikrobiyoloji E\u011fitim Klinikleri, (n)<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Tablo 1.<\/strong>Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n Demografik ve Mesleki \u00d6zellikleri (N=100)<\/p><\/div>\n

Ankette, T\u00fcrkiye genelindeki 87 \u0130HKM e\u011fitim klini\u011finin tamam\u0131 temsil edildi (\u015eekil 1). Toplam 100 kat\u0131l\u0131mc\u0131n\u0131n ortanca ya\u015f de\u011feri 30 (25\u201340) y\u0131l olup %71\u2019i kad\u0131nd\u0131. Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n demografik bilgileri Tablo 1\u2019de sunuldu.\u00a0<\/span><\/p>\n

Akademik Kadro<\/b><\/h3>\n
\"\"<\/a>

\u015eekil 2.<\/strong> T\u00fcrkiye\u2019deki E\u011fitim Kliniklerinin Hastane T\u00fcrlerine G\u00f6re
Da\u011f\u0131l\u0131m\u0131, n (%)<\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

\"\"<\/a>

Tablo 2.<\/strong>Hastane T\u00fcrlerine G\u00f6re E\u011fitim Kliniklerinin Kadro \u00d6zellikleri<\/p><\/div>\n

T\u00fcrkiye\u2019de e\u011fitim kliniklerinin da\u011f\u0131l\u0131m\u0131nda devlet \u00fcniversitesi hastaneleri ilk s\u0131rada yer al\u0131rken, bunu e\u011fitim ve ara\u015ft\u0131rma hastaneleri, \u015fehir hastaneleri ve vak\u0131f \u00fcniversitesi hastaneleri izledi (\u015eekil 2). \u00d6\u011fretim \u00fcyelerinin %5.7\u2019si (22\/388) vak\u0131f \u00fcniversitelerinde, %34.3\u2019\u00fc (133\/388) ise devlet \u00fcniversitelerinde g\u00f6rev yapmakta idi. E\u011fitim kliniklerinde bulunan \u00f6\u011fretim \u00fcyesi say\u0131s\u0131n\u0131n ortanca de\u011feri 6 (1\u201313), asistan hekim say\u0131s\u0131n\u0131n ortanca de\u011feri ise 11 (1\u201355) olarak saptand\u0131. E\u011fitim kliniklerinin %40\u2019\u0131nda (35\/87) \u00f6\u011fretim \u00fcyesi\/asistan hekim oran\u0131 1:3\u2019\u00fcn alt\u0131ndayd\u0131. Hastane t\u00fcrlerine g\u00f6re \u00f6\u011fretim \u00fcyesi\/asistan hekim oran\u0131 (p<\/i>=0.134) ve asistan hekim say\u0131s\u0131 (p<\/i>=0.127) a\u00e7\u0131s\u0131ndan istatistiksel olarak anlaml\u0131 d\u00fczeyde bir farkl\u0131l\u0131k g\u00f6r\u00fclmezken, \u00f6\u011fretim \u00fcyesi say\u0131s\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u015fehir hastaneleri lehine istatistiksel olarak anlaml\u0131 bir farkl\u0131l\u0131k saptand\u0131 (p<\/i>=0.037) (Tablo 2).<\/p>\n

\u0130\u015f Y\u00fck\u00fc<\/b><\/h3>\n

Polikliniklere ayl\u0131k ortalama ba\u015fvuru say\u0131s\u0131n\u0131n ortanca de\u011feri 1000 (60\u20134500) hasta olarak belirlendi. Kliniklerin %75\u2019inde (65\/87) asistan hekimlere poliklinik hizmeti s\u0131ras\u0131nda \u00f6\u011fretim \u00fcyelerinin e\u015flik etmedi\u011fi bildirildi; poliklinik hizmetini tek ba\u015f\u0131na veren asistan hekimlerin \u00f6\u011fretim \u00fcyesine ula\u015f\u0131m oran\u0131 ise y\u00fcksekti (63\/65; %97). E\u011fitim saatlerinde poliklinik hizmetini durduran e\u011fitim klini\u011fi say\u0131s\u0131 53 (%61) olarak belirlendi. Antibiyotikler i\u00e7in infeksiyon hastal\u0131klar\u0131 uzman onay\u0131, mesai saatlerinde %86.2 (n=75), n\u00f6bet ko\u015fullar\u0131nda ise %90.8 (n=79) oran\u0131nda asistan hekimler taraf\u0131ndan verilmekteydi.\u00a0<\/span><\/p>\n

\u00c7al\u0131\u015fma Ortam\u0131\u00a0<\/span><\/b><\/h3>\n
\"\"<\/a>

Tablo 3.<\/strong>E\u011fitim Kliniklerindeki \u00c7al\u0131\u015fma Ortam\u0131 \u00d6zellikleri<\/p><\/div>\n

Serviste g\u00f6rev yapan asistan hekim say\u0131s\u0131n\u0131n ortanca de\u011feri 3 (0\u201312) olarak belirlendi. Kliniklerin %82\u2019sinde (71\/87) g\u00fcnd\u00fcz \u00e7al\u0131\u015fma odas\u0131, %67\u2019sinde (58\/87) dinlenme odas\u0131 bulundu\u011fu bildirildi. N\u00f6betlerde ayr\u0131 bir dinlenme odas\u0131na sahip kliniklerin oran\u0131 %22 (19\/87) idi. Ayr\u0131ca, kliniklerin %53\u2019\u00fcnde (46\/87) bilgisayar say\u0131s\u0131 asistan say\u0131s\u0131ndan az olarak bildirildi. E\u011fitim kliniklerinin \u00e7al\u0131\u015fma ortam\u0131na ili\u015fkin de\u011fi\u015fkenler aras\u0131nda yatak say\u0131s\u0131 (p<\/i>=0.097), poliklinik say\u0131s\u0131 (p<\/i>=0.083) ve asistan odalar\u0131ndaki bilgisayar say\u0131s\u0131 (p<\/i>=0.192) a\u00e7\u0131s\u0131ndan hastane t\u00fcrleri aras\u0131nda istatistiksel olarak anlaml\u0131 d\u00fczeyde bir fark tespit edilmedi (Tablo 3).\u00a0<\/span><\/p>\n

Laboratuvar Olanaklar\u0131<\/b><\/h3>\n
\"\"<\/a>

Tablo 4.<\/strong>Hastane T\u00fcr\u00fcne G\u00f6re Mikrobiyoloji Laboratuvar\u0131 Varl\u0131\u011f\u0131 ve Merkez Laboratuvar Rotasyon Durumu<\/p><\/div>\n

E\u011fitim kliniklerinin yakla\u015f\u0131k yar\u0131s\u0131nda (44\/87; %50.5) mikrobiyoloji laboratuvar\u0131 bulunmuyordu. Kendi mikrobiyoloji laboratuvar\u0131 olmayan kliniklerin %75\u2019i (33\/44) merkez mikrobiyoloji laboratuvar\u0131nda
\nrotasyona gitmekte idi. E\u011fitim kliniklerinde mikrobiyoloji laboratuvar\u0131 varl\u0131\u011f\u0131 (p<\/i>=0.082) ve merkez mikrobiyoloji laboratuvar\u0131nda rotasyona gitme durumu (p<\/i>=0.250) hastane t\u00fcrlerine g\u00f6re istatistiksel olarak anlaml\u0131 d\u00fczeyde bir farkl\u0131l\u0131k g\u00f6stermedi (Tablo 4).<\/p>\n

E\u011fitim faaliyetleri ve Uygulamal\u0131 E\u011fitim<\/b><\/h3>\n
\"\"<\/a>

Tablo 5.<\/strong>Seminer Saatlerinde \u00d6\u011fretim \u00dcyelerinin Anlat\u0131c\u0131 Olarak G\u00f6rev Almas\u0131 ve Hastane T\u00fcr\u00fcne G\u00f6re Da\u011f\u0131l\u0131m\u0131<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

\u015eekil 3.<\/strong> E\u011fitim Etkinliklerinin Hastane T\u00fcrlerine G\u00f6re Da\u011f\u0131l\u0131m\u0131, (%)<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

\u015eekil 4.<\/strong> \u00d6\u011frenme Etkinliklerinin Hastane T\u00fcrlerine G\u00f6re Da\u011f\u0131l\u0131m\u0131, (%)<\/p><\/div>\n

Kliniklerde en yayg\u0131n uygulanan e\u011fitim etkinli\u011fi sunum (%98.9) iken en az\u0131 uygulanan etkinlik kurs (%13.8) idi (\u015eekil 3). \u00d6\u011frenme etkinli\u011fi olarak en yayg\u0131n uygulama yatan hasta takibi (%100) iken, \u00f6\u011fretme (%59.8; n=52) ve ara\u015ft\u0131rma (%64.4; n=56) uygulamalar\u0131n\u0131n daha d\u00fc\u015f\u00fck oranlarda ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011fi bildirildi (\u015eekil 4). E\u011fitim kliniklerinin %63\u2019\u00fcnde \u00f6\u011fretim \u00fcyelerinin seminer ve sunum saatlerinde anlat\u0131c\u0131 olarak g\u00f6rev ald\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Anlat\u0131c\u0131 olarak g\u00f6rev yapan \u00f6\u011fretim \u00fcyeleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00fcniversite ve e\u011fitim ve ara\u015ft\u0131rma hastaneleri lehine istatistiksel olarak anlaml\u0131 bir fark saptand\u0131 (p<\/i>=0.006) (Tablo 5).<\/p>\n

Uzmanl\u0131k e\u011fitimi s\u00fcrecinde, kliniklerin %98.9\u2019unda (n=86) yatan hasta viziti uygulamal\u0131 e\u011fitim y\u00f6ntemi olarak \u00f6ne \u00e7\u0131karken laboratuvar alan\u0131nda uygulamal\u0131 e\u011fitim %44.8 (n=39) oran\u0131yla en az yayg\u0131nl\u0131kta ger\u00e7ekle\u015ftirilen e\u011fitim y\u00f6ntemiydi. En s\u0131k uygulanan giri\u015fimsel i\u015flem %100 (n=87) oran\u0131yla lomber ponksiyon olup en az\u0131 %7 (n=6) oran\u0131yla eklem s\u0131v\u0131s\u0131 \u00f6rneklemesi idi. E\u011fitim s\u00fcresince belirlenen rotasyonlara fiili kat\u0131l\u0131m oran\u0131 %93.1 (n=81) olarak saptanm\u0131\u015ft\u0131r. Rotasyonlar\u0131n %57.5\u2019inde (n=50) n\u00f6bet tutuldu\u011fu bildirildi.<\/p>\n

E\u011fitimde \u00d6l\u00e7me ve Yeterlilik<\/b><\/h3>\n

Klinik e\u011fitimi s\u00fcrecinde, kliniklerin %78.2\u2019sinde (n=68) uzmanl\u0131k s\u0131nav\u0131 haricinde y\u0131ll\u0131k veya d\u00f6nemlik \u00f6l\u00e7me ve de\u011ferlendirme s\u0131navlar\u0131 yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bildirildi. Asistan hekimlerin becerileri kliniklerin %63.2\u2019sinde (n=55) geli\u015fim dosyas\u0131 (karne) ile takip edilirken, %19.5\u2019inde (n=17) uygulaman\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na ra\u011fmen karnelerin doldurulmad\u0131\u011f\u0131 tespit edildi; %17.2\u2019sinde (n=15) ise geli\u015fim dosyas\u0131 uygulamas\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 bildirildi.<\/p>\n

\u0130RDELEME<\/b><\/h2>\n

Bu \u00e7al\u0131\u015fmada T\u00fcrkiye\u2019deki t\u00fcm \u0130HKM e\u011fitim kliniklerinde y\u00fcr\u00fct\u00fclen e\u011fitim faaliyetleri ile g\u00fcnl\u00fck pratik i\u015fleyi\u015fin g\u00fc\u00e7l\u00fc y\u00f6nleri ve geli\u015ftirilmesi gereken alanlar\u0131 kapsaml\u0131 bir durum analizi ile ortaya konuldu. E\u011fitimin temel bile\u015fenleri olan kaynaklar, etkinlikler ve uygulamalar\u0131n kurumlar aras\u0131nda belirgin farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6sterdi\u011fi saptand\u0131.\u00a0<\/span><\/p>\n

\u00c7al\u0131\u015fmada, e\u011fitim kliniklerinin %50.5\u2019inde mikrobiyoloji laboratuvar\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131; buna kar\u015f\u0131n, s\u00f6z konusu kliniklerin %75\u2019inde merkez mikrobiyoloji laboratuvarlar\u0131nda e\u011fitim verildi\u011fi saptand\u0131. Hastane t\u00fcrleri aras\u0131nda laboratuvar varl\u0131\u011f\u0131 ve rotasyon a\u00e7\u0131s\u0131ndan anlaml\u0131 bir fark g\u00f6zlenmedi. Bu bulgular, laboratuvar altyap\u0131s\u0131n\u0131n ve e\u011fitiminin TUKMOS \u00c7ekirdek M\u00fcfredat\u0131 ile uyumunun kurumlar aras\u0131nda de\u011fi\u015fkenlik g\u00f6sterdi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n

\u00c7al\u0131\u015fmam\u0131zda saptanan m\u00fcfredat uygulamalar\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131klar, \u0130HKM uzmanl\u0131k e\u011fitiminin birle\u015fik yap\u0131s\u0131 ve sahadaki uygulama \u00e7e\u015fitlili\u011fi ile ili\u015fkili olabilir. \u00d6rne\u011fin hizmet al\u0131m\u0131 uygulamalar\u0131n\u0131n artmas\u0131, b\u00fcy\u00fck merkezlerde mikrobiyoloji laboratuvarlar\u0131n\u0131n tek merkezde toplanmas\u0131, panel testlerin kullan\u0131m\u0131n\u0131n yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 ve hasta yo\u011funlu\u011fundaki art\u0131\u015flar nedeniyle pratik laboratuvar uygulamalar\u0131n\u0131n uzmanl\u0131k e\u011fitimindeki a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n azalm\u0131\u015f olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. T\u0131pta Uzmanl\u0131k Kurulu M\u00fcfredat Olu\u015fturma ve Standart Belirleme Sistemi \u00c7ekirdek M\u00fcfredat\u0131\u2019nda \u0130HKM e\u011fitim kliniklerinde bakteriyoloji laboratuvarlar\u0131n\u0131n bulunmas\u0131, kendi laboratuvar\u0131 olmayan kliniklerde ise \u00f6\u011frencilerin e\u011fitimlerini tamamlayabilmeleri i\u00e7in merkez mikrobiyoloji laboratuvarlar\u0131n\u0131n kullan\u0131lmas\u0131 \u00f6nerilmektedir (12).<\/p>\n

\u00dclkemizdeki asistan hekimlerin %68\u2019inin elveri\u015fsiz fiziksel ko\u015fullarda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 bildirilmi\u015ftir (11). Avrupa genelinde \u0130HKM alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131n\u0131n de\u011ferlendirildi\u011fi \u00e7ok merkezli bir \u00e7al\u0131\u015fmada, T\u00fcrkiye\u2019nin de yer ald\u0131\u011f\u0131 G\u00fcneydo\u011fu Avrupa b\u00f6lgesinde \u00e7al\u0131\u015fan asistan ve gen\u00e7 uzmanlar\u0131n %31\u2019inin \u00e7al\u0131\u015fma ortam\u0131n\u0131 destekleyici bulmad\u0131\u011f\u0131 ve bu b\u00f6lgenin en dezavantajl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131na sahip b\u00f6lge oldu\u011fu bildirilmi\u015ftir (13). T\u00fcrkiye\u2019de g\u00f6\u011f\u00fcs hastal\u0131klar\u0131 uzmanl\u0131k e\u011fitimi \u00fczerine yap\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fmada ise e\u011fitim kliniklerinin %85\u2019inde g\u00fcnd\u00fcz \u00e7al\u0131\u015fma odas\u0131 ve yakla\u015f\u0131k yar\u0131s\u0131nda dinlenme odas\u0131 oldu\u011fu; %24\u2019\u00fcnde bilgisayar eri\u015fiminde bekleme sorunu ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 raporlanm\u0131\u015ft\u0131r (14). Bu \u00e7al\u0131\u015fmada, e\u011fitim kliniklerinin %82\u2019sinde g\u00fcnd\u00fcz \u00e7al\u0131\u015fma odas\u0131, %67\u2019sinde dinlenme odas\u0131, %22\u2019sinde n\u00f6bet dinlenme odas\u0131 bulundu\u011fu; %53\u2019\u00fcnde bilgisayar eri\u015fiminde bekleme sorunu ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 saptand\u0131. Bulgular\u0131m\u0131z fiziksel ko\u015fullar a\u00e7\u0131s\u0131ndan ulusal m\u00fcfredatta tan\u0131mlanan standartlar ile sahadaki uygulamalar aras\u0131nda belirgin bir uyumsuzluk oldu\u011funu g\u00f6stermektedir (4).\u00a0<\/span><\/p>\n

\u00c7al\u0131\u015fmam\u0131zda, seminer saatlerinde anlat\u0131c\u0131 olarak g\u00f6rev yapan \u00f6\u011fretim \u00fcyeleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00fcniversite ile e\u011fitim ve ara\u015ft\u0131rma hastaneleri lehine istatistiksel olarak anlaml\u0131 d\u00fczeyde bir fark saptand\u0131. Bu durum, s\u00f6z konusu hastanelerde g\u00f6rev yapan \u00f6\u011fretim \u00fcyelerinin seminerlere kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 te\u015fvik eden politikalar izledi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrd\u00fc. Ancak bu farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n alt\u0131nda yatan nedenlerin daha iyi anla\u015f\u0131labilmesi i\u00e7in hastane t\u00fcrlerine g\u00f6re \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131n\u0131 ve e\u011fitim \u00f6nceliklerini irdeleyen daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalara ihtiya\u00e7 vard\u0131r.<\/p>\n

T\u0131pta Uzmanl\u0131k Kurulu M\u00fcfredat Olu\u015fturma ve Standart Belirleme Sistemi Komisyonu taraf\u0131ndan ideal bir e\u011fitim i\u00e7in \u00f6nerilen \u00f6\u011fretim \u00fcyesi\/asistan hekim oran\u0131 1:3\u2019t\u00fcr (4). Ancak \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131zda e\u011fitim kliniklerinin %40\u2019\u0131nda bu oran\u0131n kar\u015f\u0131lanamad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Buna kar\u015f\u0131n hastane t\u00fcrleri aras\u0131nda istatistiksel a\u00e7\u0131dan anlaml\u0131 d\u00fczeyde bir farkl\u0131l\u0131k yoktu. Avrupa T\u0131p Uzmanlar\u0131 Birli\u011fi (Union Europ\u00e9enne des M\u00e9decins Sp\u00e9cialistes, UEMS), bu oran\u0131n en az 1:1 olmas\u0131 gerekti\u011fini vurgularken (15), D\u00fcnya T\u0131p E\u011fitimi Federasyonu (World Federation for Medical Education, WFME) say\u0131sal bir oran vermemekle birlikte \u00f6\u011fretim \u00fcyelerinin asistan hekimleri birebir izleyebilece\u011fi bir oran\u0131n tan\u0131mlanmas\u0131n\u0131 \u00f6nermektedir (16). Dengeli bir \u00f6\u011fretim \u00fcyesi\/asistan hekim oran\u0131n\u0131n, ki\u015fiselle\u015ftirilmi\u015f e\u011fitim, zaman\u0131nda geri bildirim ve etkili rehberlik a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli oldu\u011fu bildirilmektedir; a\u015f\u0131r\u0131 y\u00fck alt\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan \u00f6\u011fretim \u00fcyelerinin, bu temel e\u011fitim bile\u015fenlerini sunmakta zorlanabilece\u011fi ve bu durumun \u00f6\u011frenim deneyimini olumsuz etkileyebilece\u011fi bildirilmektedir (17). \u00c7al\u0131\u015fmam\u0131zda, \u015fehir hastanelerinde g\u00f6rev yapan \u00f6\u011fretim \u00fcyesi say\u0131s\u0131n\u0131n di\u011fer hastane t\u00fcrlerine k\u0131yasla istatistiksel olarak anlaml\u0131 derecede y\u00fcksek oldu\u011fu tespit edildi. Bu durumun, \u015fehir hastanelerinin yo\u011fun hasta y\u00fck\u00fcne yan\u0131t vermeye y\u00f6nelik sa\u011fl\u0131k politikalar\u0131yla ili\u015fkili olabilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc. Bununla birlikte, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli hastanelerin daha \u00e7ok say\u0131da akademik personele sahip olmas\u0131n\u0131n klinik e\u011fitim kalitesine olan etkisinin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in \u00e7ok merkezli \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n yap\u0131lmas\u0131 gereklidir.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019de yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalarda asistan hekimlerin %48\u2019inin \u00f6\u011fretim \u00fcyelerinin motive edici davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 g\u00f6zlemlemedikleri, %35.9\u2019unun t\u0131bbi uygulamalarda yaln\u0131z olduklar\u0131n\u0131 ifade ettikleri bildirilmi\u015ftir (18). \u00c7al\u0131\u015fmam\u0131zda da kliniklerin d\u00f6rtte \u00fc\u00e7\u00fcnde asistan hekimlerin poliklinik hizmetini e\u011fitici g\u00f6zetimi olmadan y\u00fcr\u00fctt\u00fckleri tespit edildi. Ayr\u0131ca kliniklerin yakla\u015f\u0131k \u00fc\u00e7te birinde \u00f6\u011fretim \u00fcyelerinin seminerlerde anlat\u0131c\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 ve bu durumun \u00fcniversite ve e\u011fitim ve ara\u015ft\u0131rma hastanelerinde daha belirgin oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalarda, rehber eksikli\u011fi ve klinikler aras\u0131 uygulama farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n, kariyer memnuniyetini ve uzmanl\u0131k ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 olumsuz etkiledi\u011fi bildirilmi\u015ftir (6,19,20).\u00a0<\/span><\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019de yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalarda asistan hekimlerin en b\u00fcy\u00fck sorununun e\u011fitim yetersizli\u011fi oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr (11,18). \u00c7al\u0131\u015fmam\u0131zda sunum ve olgu tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n en \u00e7ok uygulanan e\u011fitim etkinlikleri oldu\u011fu, buna kar\u015f\u0131n kurs, ara\u015ft\u0131rma ve laboratuvar alan\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilen uygulamal\u0131 e\u011fitimlerin ise en az uygulanan e\u011fitim etkinlikleri oldu\u011fu tespit edildi. Avrupa genelinde yap\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fmada da \u0130HKM asistanlar\u0131n\u0131n uygulamal\u0131 e\u011fitim f\u0131rsatlar\u0131n\u0131n istenenden daha s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011fu bildirilmi\u015ftir (6). Bu bulgular, asistan hekimlerin e\u011fitim s\u00fcre\u00e7lerinde uygulamaya y\u00f6nelik etkinliklerin g\u00f6rece geri planda kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve e\u011fitimin a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak teorik d\u00fczeyde y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrmektedir. Bununla birlikte \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131z, makale tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n \u00fcniversite hastanelerinde \u015fehir hastanelerine k\u0131yasla daha yayg\u0131n olarak yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Bu durum, \u00fcniversite hastanelerinin akademik odakl\u0131 yap\u0131s\u0131 ve literat\u00fcr tart\u0131\u015fmalar\u0131na ayr\u0131lan zaman\u0131n daha fazla olmas\u0131 ile ili\u015fkilendirilebilir. \u00d6te yandan, \u015fehir hastanelerinde kurs etkinliklerinin daha yayg\u0131n olarak bildirilmesi, bu hastanelerin e\u011fitim programlar\u0131n\u0131 \u00e7e\u015fitlendirme \u00e7abalar\u0131yla ba\u011flant\u0131l\u0131 olabilir.\u00a0<\/span><\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019nin de d\u00e2hil oldu\u011fu, Avrupa \u00fclkelerinde y\u00fcr\u00fct\u00fclen ve verileri 2023 y\u0131l\u0131 sonu ve 2024 y\u0131l\u0131 ba\u015f\u0131nda toplanan \u00e7al\u0131\u015fmada, ankete kat\u0131lan infeksiyon hastal\u0131klar\u0131 uzmanl\u0131k e\u011fitim programlar\u0131n\u0131n %80.6\u2019s\u0131nda geli\u015fim dosyas\u0131 (karne\/portfolyo) uygulamas\u0131n\u0131n bulundu\u011fu bildirilmi\u015ftir (21). Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, T\u00fcrkiye\u2019de 2015 y\u0131l\u0131nda T\u00fcrk Tabipleri Birli\u011fi (TTB) taraf\u0131ndan yay\u0131mlanan raporda asistan hekimlerin %63.3\u2019\u00fc kliniklerinde asistan karnesi oldu\u011funu ifade etmi\u015ftir (18). \u00c7al\u0131\u015fmam\u0131zda geli\u015fim dosyas\u0131 (karne) uygulama oran\u0131 %63.2 olarak saptand\u0131; bu oran T\u00fcrkiye\u2019de daha \u00f6nce yay\u0131mlanan verilerle uyumlu olmakla birlikte Avrupa \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda bildirilen oran\u0131n alt\u0131ndad\u0131r. Asistan karnelerinin haz\u0131rlanmas\u0131nda uzmanl\u0131k derneklerinin yeterlilik kurullar\u0131 aktif rol \u00fcstlenebilir (22). Uluslararas\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fmada zorunlu resm\u00ee s\u0131navlar\u0131n %80.6 oran\u0131nda yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bildirilirken (21), \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131zda uzmanl\u0131k s\u0131nav\u0131 haricinde y\u0131ll\u0131k veya d\u00f6nemlik s\u0131navlar\u0131n %78.2 oran\u0131nda yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tespit edildi. Uzmanl\u0131k s\u0131navlar\u0131n\u0131n t\u00fcm e\u011fitim kliniklerinde uyguland\u0131\u011f\u0131 dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, bu sonu\u00e7lar T\u00fcrkiye\u2019de s\u0131nava dayal\u0131 de\u011ferlendirmenin yayg\u0131n olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.<\/p>\n

Bir\u00e7ok \u00fclkede uzmanl\u0131k m\u00fcfredatlar\u0131n\u0131n sahadan gelen geri bildirimlere g\u00f6re \u015fekillendi\u011fi, bu geri bildirimlerin hizmet-\u00f6\u011frenme dengesi ve e\u011fitim programlar\u0131n\u0131n etkinli\u011fi gibi alanlara odakland\u0131\u011f\u0131 bildirilmektedir (5\u20139). T\u00fcrkiye\u2019deki t\u00fcm \u0130HKM e\u011fitim kliniklerini kapsayan bu \u00e7al\u0131\u015fma, elde edilen sonu\u00e7lar\u0131yla ulusal m\u00fcfredat\u0131n geli\u015ftirilmesine katk\u0131 sunabilir, farkl\u0131 uzmanl\u0131k alanlar\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma yap\u0131lmas\u0131na olanak sa\u011flayabilir ve alan\u0131 tercih etmeyi d\u00fc\u015f\u00fcnen asistan doktor adaylar\u0131 i\u00e7in yol g\u00f6sterici olabilir.\u00a0<\/span><\/p>\n

\u00c7al\u0131\u015fmam\u0131zdaki verilerin \u00f6z-bildirime dayanmas\u0131 bilgi yanl\u0131l\u0131\u011f\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015f olabilir; bu \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131z\u0131n \u00f6nemli k\u0131s\u0131tl\u0131l\u0131klar\u0131ndan biridir. Ayr\u0131ca mikrobiyoloji laboratuvar\u0131 bulunmayan ve kendi hastanelerinde rotasyona gitmeyen e\u011fitim kliniklerinin ba\u015fka hastanelerdeki rotasyon durumunun sorgulanmam\u0131\u015f olmas\u0131 rotasyon verilerini etkilemi\u015f olabilir. Asistan hekimlerin i\u015f memnuniyetlerinin, ara\u015ft\u0131rma olanaklar\u0131n\u0131n ve \u00f6\u011fretim \u00fcyeleriyle ili\u015fkilerinin gelecekte yap\u0131lacak ara\u015ft\u0131rmalar i\u00e7in \u00f6nemli konular oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz.<\/p>\n

\u0130nfeksiyon hastal\u0131klar\u0131 ve klinik mikrobiyoloji uzmanl\u0131k e\u011fitiminin temelini, standardize edilmi\u015f bir e\u011fitim anlay\u0131\u015f\u0131 ve uygun \u00e7al\u0131\u015fma ortamlar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 olu\u015fturur. Yerel verilere dayanan ve t\u00fcm payda\u015flar\u0131n d\u00e2hil oldu\u011fu programlar ile birlikte \u00f6\u011fretim \u00fcyesi ve asistan hekim oran\u0131n\u0131n standartla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve e\u011fitim altyap\u0131s\u0131n\u0131n akreditasyonu, e\u011fitim kalitesinin iyile\u015ftirilmesini sa\u011flayabilir.\u00a0<\/span><\/p>\n

Bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n bulgular\u0131, asistan hekimlerin i\u015f y\u00fck\u00fcndeki, e\u011fitim kalitesindeki ve elveri\u015fsiz \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131ndaki iyile\u015ftirme ihtiyac\u0131n\u0131 g\u00f6stermenin yan\u0131 s\u0131ra T\u00fcrkiye\u2019deki \u0130HKM e\u011fitim klinikleri aras\u0131ndaki heterojenli\u011fi ve \u00e7ekirdek m\u00fcfredat ile klinik uygulamalar aras\u0131ndaki uyumsuzlu\u011fu ortaya koymu\u015ftur. Sa\u011fl\u0131k ve e\u011fitim alanlar\u0131nda yapay zek\u00e2 temelli teknolojilerin ve uygulamalar\u0131n giderek yayg\u0131nla\u015ft\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczde, uzmanl\u0131k e\u011fitimi standartlar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde tan\u0131mlanmas\u0131 ve uygulanmas\u0131 kritik \u00f6neme sahiptir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

G\u0130R\u0130\u015e \u0130nfeksiyon hastal\u0131klar\u0131 ve klinik mikrobiyoloji (\u0130HKM) uzmanlar\u0131, yeni ve yeniden ortaya \u00e7\u0131kan infeksiyonlar\u0131n, pandemi s\u00fcrecinin ve antimikrobiyal direncin \u00f6nlenmesi ve y\u00f6netiminde hem klinik hem de halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 d\u00fczeyinde kritik bir rol oynamaktad\u0131rlar. \u00c7ok say\u0131da \u00e7al\u0131\u015fma, \u0130HKM hekimlerinin hasta y\u00f6netimine d\u00e2hil olduklar\u0131nda sa\u011fl\u0131k hizmetine anlaml\u0131 katk\u0131lar sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymu\u015ftur (1\u20133).\u00a0 T\u00fcrkiye\u2019de \u0130HKM uzmanl\u0131k e\u011fitimi, klinik […]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":31929,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[5129],"tags":[6256,3705,6254,5050,6255],"class_list":["post-31602","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ozgun-arastirma","tag-asistan-doktor","tag-infeksiyon-hastaliklari","tag-mufredat","tag-tip-egitimi","tag-uzmanlik-egitimi"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31602","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=31602"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31602\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":31883,"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31602\/revisions\/31883"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/31929"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=31602"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=31602"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=31602"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}