{"id":30774,"date":"2025-09-27T15:25:15","date_gmt":"2025-09-27T12:25:15","guid":{"rendered":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/?p=30774"},"modified":"2025-09-27T16:07:01","modified_gmt":"2025-09-27T13:07:01","slug":"antimikrobiyal-yonetisim-kurulum-ve-akreditasyon","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/2025\/09\/27\/antimikrobiyal-yonetisim-kurulum-ve-akreditasyon\/","title":{"rendered":"T\u00fcrkiye\u2019de Bir Hastanede Ad\u0131m Ad\u0131m Antimikrobiyal Y\u00f6neti\u015fim Program\u0131 Kurulmas\u0131 ve Akreditasyon"},"content":{"rendered":"

G\u0130R\u0130\u015e<\/h2>\n

Bu yaz\u0131da D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc (DS\u00d6)\u2019n\u00fcn D\u00fc\u015f\u00fck ve Orta Gelirli \u00dclkelerde Antimikrobiyal Y\u00f6neti\u015fim Programlar\u0131 K\u0131lavuzu <\/i>ile Amerikan \u0130nfeksiyon Hastal\u0131klar\u0131 Derne\u011fi (The Infectious Diseases Society of America, IDSA) ve Amerikan Sa\u011fl\u0131k Hizmeti Epidemiyolojisi Derne\u011fi (The Society for Healthcare Epidemiology of America, SHEA)\u2019nin Antimikrobiyal Y\u00f6neti\u015fim i\u00e7in Kurumsal Bir Program Geli\u015ftirme K\u0131lavuzu <\/i>temel al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Ama\u00e7, Hacettepe Eri\u015fkin ve Onkoloji Hastanelerinin Antimikrobiyal Y\u00f6neti\u015fim Program\u0131 (AYP) deneyimlerini de dikkate alarak, kendi hastanesinde bu program\u0131 kurmak isteyen gen\u00e7 infeksiyon hastal\u0131klar\u0131 uzmanlar\u0131na yard\u0131mc\u0131 olmakt\u0131r. Bu nedenle yaz\u0131, soru-yan\u0131t tarz\u0131nda haz\u0131rlanm\u0131\u015f ve yap\u0131lmas\u0131 gerekenler \u201cad\u0131mlar\u201d \u015feklinde \u00f6zetlenmi\u015ftir.\u00a0<\/span><\/p>\n

Hacettepe \u0130nfeksiyon Hastal\u0131klar\u0131 ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dal\u0131\u2019n\u0131n yerel tan\u0131 ve tedavi algoritmalar\u0131na https:\/\/enfeksiyon.hacettepe.edu.tr<\/a> adresinden, AYP ile ilgili di\u011fer belgelere ise https:\/\/enfeksiyon.hacettepe.edu.tr\/tr\/menu\/antibiyotik_yonetisim_birimi-227<\/a> adresinden ula\u015fabilir.<\/p>\n

TANIM<\/h2>\n

Antimikrobiyal y\u00f6neti\u015fim (Antimicrobial stewardship) (AMY), antimikrobiyallerin uygun kullan\u0131m\u0131n\u0131 destekleyen, b\u00f6ylelikle hastalar\u0131n iyile\u015fmesini art\u0131rmaya, diren\u00e7 geli\u015fimini \u00f6nlemeye ve \u00e7oklu ilaca diren\u00e7li organizmalar\u0131n yay\u0131lmas\u0131n\u0131 kontrol alt\u0131na almaya y\u00f6nelik koordine bir programd\u0131r. \u0130lkeleri \u201cak\u0131lc\u0131 antibiyotik kullan\u0131m\u0131\u201d ile ayn\u0131d\u0131r; ancak en \u00f6nemli fark, bu ilkelerin uygulanmas\u0131n\u0131n ki\u015filerin inisiyatifine b\u0131rak\u0131lmam\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

ANT\u0130M\u0130KROB\u0130YAL Y\u00d6NET\u0130\u015e\u0130M PROGRAMININ GEREK\u00c7ES\u0130<\/h2>\n

D\u00fcnyada Durum<\/h2>\n

Alexander Fleming\u2019in 1928\u2019de penisilini ke\u015ffetmesinden sonra, b\u00fcy\u00fck miktarlarda \u00fcretim 1940\u2019lar\u0131n ba\u015f\u0131nda m\u00fcmk\u00fcn olmu\u015f ve 1943\u2019te m\u00fcttefik askerleri taraf\u0131ndan yayg\u0131n bi\u00e7imde kullanmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Bundan 2 y\u0131l sonra, 1945\u2019te Nobel T\u0131p \u00d6d\u00fcl\u00fc konu\u015fmas\u0131nda Fleming \u201cLaboratuvarda mikroplar\u0131 \u00f6ld\u00fcrmeyecek dozda penisiline maruz b\u0131rakarak diren\u00e7 geli\u015ftirmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr; ayn\u0131 \u015fey bazen insanda da olmaktad\u0131r. Penisilinin d\u00fckk\u00e2nlardan serbest\u00e7e sat\u0131n al\u0131nabilece\u011fi bir zaman gelebilir. \u0130\u015fte o zaman cahil ki\u015fi penisilini az dozda kulland\u0131\u011f\u0131nda, mikroplar \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc d\u00fczeyde olmayan ila\u00e7la kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in diren\u00e7 geli\u015febilir\u201d diyerek bu soruna dikkat \u00e7ekmi\u015ftir (1).\u00a0<\/span><\/p>\n

Zaman Fleming\u2019i hakl\u0131 \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r; diren\u00e7 geli\u015fmemi\u015f tek bir antibiyotik yoktur. D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc\u2019n\u00fcn 2024 y\u0131l\u0131 kritik \u00f6ncelikli patojenler <\/i>listesinde ilk \u00fc\u00e7 s\u0131ray\u0131, karbapenem diren\u00e7li Enterobacterales<\/i>, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ku\u015fak sefalosporin diren\u00e7li Enterobacterales <\/i>ve karbapenem diren\u00e7li Acinetobacter baumanii <\/i>almaktad\u0131r (2). Yine DS\u00d6 verilerine g\u00f6re, y\u0131lda 1.27 milyon ki\u015fi do\u011frudan diren\u00e7li infeksiyonlar nedeniyle ya\u015fam\u0131n\u0131 yitirmekte, 2050 y\u0131l\u0131nda ise diren\u00e7 nedeniyle y\u0131lda 10 milyon insan\u0131n \u00f6lebilece\u011fi \u00f6ng\u00f6r\u00fclmektedir (3). Diren\u00e7 art\u0131\u015f\u0131n\u0131n temel nedenlerinden biri antibiyotiklerin yanl\u0131\u015f kullan\u0131m\u0131d\u0131r. Genel olarak, re\u00e7ete edilen antibiyotiklerin yakla\u015f\u0131k %50\u2019si gereksizdir. Bu durum, COVID-19 pandemisinde daha da belirginlemi\u015ftir.<\/p>\n

Diren\u00e7 tablosu bu kadar ciddi iken, yeni antibiyotik geli\u015ftirilmesi b\u00fcy\u00fck oranda geride kalm\u0131\u015ft\u0131r. D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc\u2019n\u00fcn 2023 raporuna g\u00f6re, 2017\u2019den bu yana sadece 12 yeni antibiyotik onaylanm\u0131\u015ft\u0131r ve bunlar\u0131n sadece ikisi kritik \u00f6ncelikli patojen listesindeki bakterileri hedef almaktad\u0131r (4). Yeni antibiyotik geli\u015ftirilmesindeki bu yava\u015fl\u0131\u011f\u0131n birden fazla nedeni olmakla birlikte, temel sorun antibiyotiklerin ekonomik getirisinin \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck olmas\u0131d\u0131r. Yeni bir tedavi molek\u00fcl\u00fcn\u00fcn bulunmas\u0131ndan klinik kullan\u0131ma girmesine kadar ge\u00e7en s\u00fcre\u00e7te 1 milyar Amerikan dolar\u0131ndan fazla harcama yap\u0131lmaktad\u0131r. Ancak piyasaya \u00e7\u0131kan antibiyoti\u011fe k\u0131sa s\u00fcrede diren\u00e7 geli\u015fmesi, ilac\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131 azaltmakta ve maddi getirisini d\u00fc\u015f\u00fcrmektedir. K\u0131sacas\u0131, t\u00fcnelin ucundaki \u0131\u015f\u0131k giderek zay\u0131flamaktad\u0131r.<\/p>\n

Antibiyotik direncinin ekonomik sonu\u00e7lar\u0131 da \u00e7ok ciddi boyuttad\u0131r. D\u00fcnya Bankas\u0131\u2019n\u0131n 2024 verilerine g\u00f6re, 2050 y\u0131l\u0131nda sa\u011fl\u0131k hizmetleri i\u00e7in fazladan 1.5 trilyon Amerikan dolar\u0131 harcanmas\u0131 gerekecektir (5). G\u00fcn\u00fcm\u00fczde diren\u00e7li mikroorganizmalarla geli\u015fen infeksiyonlar\u0131n tedavisi Amerika Birle\u015fik Devletleri (ABD)\u2019nde y\u0131lda 20 milyar dolar, Avrupa Birli\u011fi ve Avrupa Ekonomik Alan\u0131\u2019nda ise 1.5 milyar Avro ekstra maliyet y\u00fck\u00fcne neden olmaktad\u0131r. Diren\u00e7li infeksiyonlar\u0131n tedavi maliyeti, diren\u00e7li olmayanlara k\u0131yasla 2\u20133 kat\u0131 daha fazlad\u0131r. D\u00fcnya Bankas\u0131 ve DS\u00d6, herhangi bir m\u00fcdahale yap\u0131lmazsa 2030 y\u0131l\u0131nda 24 milyon ki\u015finin yaln\u0131zca bu nedenle yoksullu\u011fa s\u00fcr\u00fcklenece\u011fini; s\u0131n\u0131rl\u0131 tan\u0131 ve tedavi olanaklar\u0131n\u0131n bulundu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fck gelirli \u00fclkelerde, direncin neden oldu\u011fu maliyetin \u00e7ok daha etkili olaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rmektedir.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019de Durum<\/h2>\n

T\u00fcrkiye\u2019de, 2005 y\u0131l\u0131nda geni\u015f spektrumlu antimikrobiyaller i\u00e7in infeksiyon hastal\u0131klar\u0131 uzman\u0131 onay\u0131 uygulamas\u0131na ba\u015flanm\u0131\u015f, 2013 y\u0131l\u0131nda ise t\u00fcm antibiyotikler i\u00e7in re\u00e7ete zorunlulu\u011fu getirilmi\u015ftir. Ancak bu d\u00fczenlemelere ra\u011fmen, antibiyotik direnci \u00f6nemli bir sorun olmaya devam etmektedir.\u00a0<\/span><\/p>\n

\"\"<\/a>

Tablo 1.<\/strong> Ulusal Sa\u011fl\u0131k Hizmeti \u0130li\u015fkili Enfeksiyonlar Su\u0308rveyans A\u011f\u0131 (USH\u0130ESA) Kan Dola\u015f\u0131m\u0131 \u0130nfeksiyonlar\u0131 Genel Diren\u00e7 Rakamlar\u0131<\/p><\/div>\n

Ulusal Sa\u011fl\u0131k Hizmeti \u0130li\u015fkili Enfeksiyonlar S\u00fcrveyans A\u011f\u0131 (USH\u0130ESA) verilerine g\u00f6re, kan dola\u015f\u0131m\u0131 infeksiyonlar\u0131nda vankomisin diren\u00e7li Enterococcus faecium<\/i> oran\u0131 %25\u2019e, metisilin diren\u00e7li Staphylococcus aureus<\/i> (MRSA) oran\u0131 ise %56\u2019ya ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r (6). Escherichia coli<\/i>\u2019de \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ku\u015fak sefalosporinlere diren\u00e7 %65\u2019i ge\u00e7mi\u015f, meropenem direnci %14\u2019e ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Acinetobacter baumannii<\/i>\u2019de meropenem direnci %90\u2019\u0131n \u00fczerindedir. Meropenem direnci Klebsiella pneumoniae<\/i>\u2019da %80, Pseudomonas aeruginosa<\/i>\u2019da %52\u2019dir (Tablo 1). Ekonomik \u0130\u015fbirli\u011fi ve Kalk\u0131nma \u00d6rg\u00fct\u00fc (Organisation for Economic Co-operation and Development, OECD) \u00f6ng\u00f6r\u00fclerine g\u00f6re 2050 y\u0131l\u0131nda diren\u00e7li infeksiyonlara ba\u011fl\u0131 \u00f6l\u00fcm say\u0131s\u0131nda ilk s\u0131rada ABD (24 000 \u00f6l\u00fcm), ikinci s\u0131rada ise T\u00fcrkiye (23 000 \u00f6l\u00fcm) yer alacakt\u0131r (7).\u00a0<\/span><\/p>\n

KISA TAR\u0130H\u00c7E<\/h2>\n

1990\u2019l\u0131 y\u0131llarda Avrupa\u2019da, hastane \u00e7ap\u0131nda antibiyotiklerin uygun kullan\u0131m\u0131na y\u00f6nelik uygulamalar ba\u015flat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r (Fransa\u2019da Programme de<\/i> Bon Usage des Antibiotiques<\/i> – \u0130yi Antibiyotik Kullan\u0131m\u0131 Program\u0131; Almanya\u2019da Strategien zum Rationalen Einsatz von Antiinfektiva<\/i> – Antiinfektiflerin Ak\u0131lc\u0131 Kullan\u0131m\u0131na Y\u00f6nelik Stratejiler; Hollanda\u2019da Rationeel antibiotica beleid\/gebruik<\/i> – Ak\u0131lc\u0131 Antibiyotik Politikas\u0131\/Kullan\u0131m\u0131).\u00a0<\/span><\/p>\n

B\u0130R HASTANEDE ANT\u0130M\u0130KROB\u0130YAL Y\u00d6NET\u0130\u015e\u0130M PROGRAMININ PLANLANMASI<\/h2>\n

SORU 1: <\/b>H\u00e2len yasal bir d\u00fczenleme yok iken hastanede AYP olu\u015fturulabilir mi?<\/p>\n

YANIT 1: <\/b>Hastane \u00e7ap\u0131nda AYP uygulamas\u0131n\u0131 ve d\u00fczenlemesini engelleyen bir durum yoktur. Bu konuda \u00e7al\u0131\u015fmalara en k\u0131sa s\u00fcrede ba\u015flamak gerekir. Nitekim, infeksiyon kontrol programlar\u0131 da \u00f6nce baz\u0131 hastanelerde uygulanmaya ba\u015flanm\u0131\u015f, yasal s\u00fcre\u00e7 ise bunu izlemi\u015ftir.<\/p>\n

SORU 2:<\/b> Bir hastanenin AYP\u2019sinin ana unsurlar\u0131 nedir?<\/p>\n

Y<\/b>ANIT 2:<\/b> Program\u0131n ana unsurlar\u0131 (core elements), DS\u00d6\u2019n\u00fcn D\u00fc\u015f\u00fck ve Orta Gelirli \u00dclkelerde AYP Kurulmas\u0131 K\u0131lavuzu<\/i>\u2019nda \u015fu \u015fekilde tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r (9):<\/p>\n

1. Hastane Y\u00f6netiminin Programa Ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 (Leadership Committment)\u00a0<\/span><\/i><\/b><\/p>\n

\"\"<\/a>Literat\u00fcrde \u201cantimikrobiyal y\u00f6neti\u015fim\u201d terimini ilk kez 1996 y\u0131l\u0131nda McGowan ve Gerding kullanm\u0131\u015ft\u0131r. Uzun s\u00fcre \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck say\u0131da kalan yay\u0131nlar, 2007 y\u0131l\u0131nda belirgin bir art\u0131\u015f g\u00f6stermeye ba\u015flam\u0131\u015f ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcze dek logaritmik olarak y\u00fckselmi\u015ftir. Bu k\u0131r\u0131lma noktas\u0131n\u0131n, IDSA ve SHEA taraf\u0131ndan ortakla\u015fa geli\u015ftirilen k\u0131lavuzun yay\u0131mlanmas\u0131 ile ili\u015fkili oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir (8). Bu tarihten itibaren, bir \u00e7ok \u00fclkede hastane ve\/veya ulusal d\u00fczeyde AYP haz\u0131rlanm\u0131\u015f ve uygulanmaya konulmu\u015ftur. Bu programlar\u0131n antibiyotik t\u00fcketimi, antibiyotik direnci ve hasta y\u00f6netim prati\u011findeki etkilerini de\u011ferlendiren yay\u0131nlar birbirinin ard\u0131 s\u0131ra gelmi\u015ftir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde 20\u2019ye yak\u0131n \u00fclkenin ulusal AYP, 145 \u00fclkenin antimikrobiyal diren\u00e7 eylem plan\u0131 vard\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019de ulusal program geli\u015ftirme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 halen devam etmekte olup kendi \u00e7ap\u0131nda AYP olu\u015fturmu\u015f ya da olu\u015fturma s\u00fcrecinde olan hastane say\u0131s\u0131 giderek artmaktad\u0131r.\u00a0<\/span><\/p>\n