{"id":29631,"date":"2024-12-15T10:55:53","date_gmt":"2024-12-15T07:55:53","guid":{"rendered":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/?p=29631"},"modified":"2025-03-21T14:17:49","modified_gmt":"2025-03-21T11:17:49","slug":"prof-dr-abdulkadir-noyan-mesleki-ve-akademik-yonu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/2024\/12\/15\/prof-dr-abdulkadir-noyan-mesleki-ve-akademik-yonu\/","title":{"rendered":"Prof. Dr. Abd\u00fclkadir Noyan: Mesleki ve Akademik Y\u00f6n\u00fc"},"content":{"rendered":"<h2><b>E\u011e\u0130T\u0130M D\u00d6NEM\u0130 VE \u0130LK MESLEK\u0130 DENEY\u0130MLER\u0130<\/b><\/h2>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Ord. Prof. Dr. Abd\u00fclkadir L\u00fctfi Noyan, 6 Mart 1886 tarihinde Sivas\u2019ta do\u011fmu\u015ftur. Babas\u0131 Piyade Yarbay\u0131 \u00d6mer L\u00fctfi Bey gibi askerlik mesle\u011fini se\u00e7erek \u0130kbal Haf\u0131z Mektebi\u2019nde ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 e\u011fitimine Sivas, El\u00e2z\u0131\u011f ve Kocamustafapa\u015fa (\u0130stanbul) Askeri R\u00fc\u015ftiyelerinde devam etmi\u015ftir. 1900 y\u0131l\u0131nda Kuleli Askeri T\u0131bbiye \u0130dadisi\u2019ne ge\u00e7i\u015f yapm\u0131\u015f ve Haydarpa\u015fa\u2019daki Mekteb-i T\u0131bbiye-i \u015eahane\u2019den 1910 y\u0131l\u0131nda tabip y\u00fczba\u015f\u0131 r\u00fctbesiyle mezun olmu\u015ftur (Diploma No. 1364).<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">1911 y\u0131l\u0131nda staj\u0131n\u0131 tamamlayan Dr. Noyan, Wieting Pa\u015fa taraf\u0131ndan 1908\u2019de kurulan G\u00fclhane Hastanesi (G\u00fclhane Tababet-i Askeri Tatbikat Mektebi ve Seririyat\u0131) D\u00e2hiliye Klini\u011fi\u2019ne asistan olarak atanm\u0131\u015ft\u0131r (1,2). Bir y\u0131l sonra ba\u015f asistanl\u0131\u011fa terfi eden Dr. Noyan, 1911 y\u0131l\u0131n\u0131n Ocak ay\u0131nda, cepheye gidecek askerlerin sa\u011fl\u0131k kontrol\u00fcnden ge\u00e7irilerek bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131klara kar\u015f\u0131 a\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131 bir sa\u011fl\u0131k merkezi olan Serviburnu Tahaffuzhanesi\u2019nde g\u00f6rev yapm\u0131\u015ft\u0131r. Arnavutluk\u2019taki sonbahar manevralar\u0131 s\u0131ras\u0131nda infekte olan askerlerin yakaland\u0131\u011f\u0131 kolera salg\u0131n\u0131 ile m\u00fccadelede g\u00f6rev alm\u0131\u015f, karantina alt\u0131na ald\u0131\u011f\u0131 birlikleri Serviburnu Tepesi\u2019nde kurdurdu\u011fu \u00e7ad\u0131r ordug\u00e2hta bir araya toplam\u0131\u015ft\u0131r (3,4).<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Bu d\u00f6nem Osmanl\u0131 tarihindeki \u00f6nemli bir ge\u00e7i\u015f ve da\u011f\u0131lma s\u00fcrecine i\u015faret eder. II. Me\u015frutiyet\u2019in 23 Temmuz 1908 tarihinde ilan edilmesiyle anayasal\u0131 parlamenter sisteme yeniden ge\u00e7ilmi\u015f, ancak hemen ard\u0131ndan Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin dengelerini bozan da\u011f\u0131lma s\u00fcreci ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu s\u00fcre\u00e7te, Anadolu Yar\u0131madas\u0131\u2019n\u0131n g\u00fcvenlik koridoru olarak g\u00f6r\u00fclen Kuzey Afrika-12 Ada hatt\u0131n\u0131n kayb\u0131yla sonu\u00e7lanan Trablusgarp Sava\u015f\u0131 (29 Eyl\u00fcl 1911-18 Ekim 1912) bu da\u011f\u0131lman\u0131n ilk a\u015famas\u0131 olmu\u015ftur.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Bu kritik d\u00f6nemde Harbiye Nezareti S\u0131hhiye Dairesi\u2019nin emriyle g\u00f6revlendirilen gen\u00e7 hekimlerden biri olan Dr. Abd\u00fclkadir L\u00fctfi Noyan, 1911 y\u0131l\u0131 Eyl\u00fcl ay\u0131nda Berat Redif F\u0131rkas\u0131 tabipli\u011fine atanm\u0131\u015ft\u0131r. Yakla\u015f\u0131k be\u015f ay s\u00fcren bu g\u00f6revi s\u0131ras\u0131nda Berat, Ergiri, Avlonya ve Delvine b\u00f6lgelerinde sa\u011fl\u0131k ve askeri ko\u015fullar\u0131 kapsayan geni\u015f kapsaml\u0131 incelemeler ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015ftir. Berat Redif F\u0131rkas\u0131\u2019ndaki g\u00f6revinin ard\u0131ndan, k\u0131sa bir s\u00fcre Dra\u00e7 Redif F\u0131rkas\u0131\u2019nda hekimlik yapm\u0131\u015ft\u0131r (3).<\/span><\/p>\n<h2><b>BALKAN SAVA\u015eLARI<\/b><\/h2>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Dr. Noyan, Balkan Sava\u015flar\u0131 (7 Ekim 1912-30 May\u0131s 1913 ve 29 Haziran-10 A\u011fustos 1913) s\u0131ras\u0131nda 16. Kolordu Ba\u015ftabip Muavinli\u011fine atanm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak, birli\u011finin la\u011fvedilmesi \u00fczerine, \u00c7atalca Ordusu \u00c7erkezk\u00f6y Menzil Te\u015fkilat\u0131 Sertabibi Prof. Dr. Asaf Dervi\u015f Bey\u2019in (1868-1928) yard\u0131mc\u0131s\u0131 olarak \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr (3).<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Bu d\u00f6nemde Osmanl\u0131 Devleti, yaln\u0131zca askeri \u00e7at\u0131\u015fmalarla de\u011fil, ayn\u0131 zamanda salg\u0131n hastal\u0131klarla da m\u00fccadele etmek zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r. Salg\u0131n hastal\u0131klar nedeniyle hayat\u0131n\u0131 kaybedenlerin say\u0131s\u0131, sava\u015fta ya\u015fam\u0131n\u0131 yitiren askerlerden \u00e7ok daha fazlad\u0131r. 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131ndan itibaren Anadolu\u2019yu etkisi alt\u0131na alan kitlesel g\u00f6\u00e7ler, Rusya\u2019dan yay\u0131lan veba, tif\u00fcs (lekeli tifo, lekeli humma), kolera ve dizanteri gibi infeksiyonlar\u0131n h\u0131zla yay\u0131lmas\u0131na zemin haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r. Bu infeksiyonlar aras\u0131nda, esir askerler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ciddi bir tehdit haline gelen amipli dizanteri de bulunmaktad\u0131r. Dr. Noyan, bu kritik d\u00f6nemde Naz\u0131m \u015eakir Bey ile birlikte Sahra S\u0131hhiye M\u00fcfetti\u015fli\u011fine hitaben, salg\u0131nlarla ilgili kapsaml\u0131 bir rapor sunmu\u015f ve al\u0131nmas\u0131 gereken \u00f6nlemleri detayl\u0131 bir \u015fekilde a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r (3,5).<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Balkan Sava\u015flar\u0131 s\u0131ras\u0131nda, sa\u011fl\u0131k te\u015fkilat\u0131nda ya\u015fanan sorunlar ve \u00f6zellikle kolera gibi h\u0131zla yay\u0131lan salg\u0131n hastal\u0131klar nedeniyle ciddi can kay\u0131plar\u0131 ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Geri \u00e7ekilme s\u00fcrecinde cephedeki hastanelerin a\u015f\u0131r\u0131 yo\u011funlu\u011fu nedeniyle, hasta askerlerin \u0130stanbul\u2019a nakli g\u00fcndeme gelmi\u015ftir. Koleran\u0131n kente giri\u015fini \u00f6nlemek amac\u0131yla infekte hastalar, trenlerle Emraz-\u0131 S\u00e2riye (Bula\u015f\u0131c\u0131 Hastal\u0131klar) Hastanesi\u2019ne d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclen Ayastefanos (Ye\u015filk\u00f6y) Rum Mektebi\u2019ne y\u00f6nlendirilmi\u015ftir. Ayr\u0131ca, b\u00f6lgeden ge\u00e7en tren hatt\u0131 boyunca sa\u011fl\u0131k \u00e7ad\u0131rlar\u0131 kurulmu\u015f ve b\u00f6lgede bulunan baz\u0131 malikaneler sa\u011fl\u0131k hizmetlerine tahsis edilmi\u015ftir (1,3,4).<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Daha sonra, G\u00fclhane Tatbikat Mektebi ve Seririyat Hastanesi Bakteriyoloji Laboratuvar\u0131\u2019nda Mustafa Hilmi (Sagun) ve Re\u015fat R\u0131za (Kor) (1877-1941) taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan a\u015f\u0131, ordu birliklerinin tamam\u0131na 2-3 kez uygulanm\u0131\u015ft\u0131r. Dr. Noyan ve bakteriyolog H\u00fcsamettin (Kural) Bey\u2019in yapt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zlemler sonucunda, a\u015f\u0131 yap\u0131lan birliklerde koleraya yakalanma ve \u00f6l\u00fcm oranlar\u0131nda en az bir kat azalma oldu\u011fu tespit edilmi\u015ftir (6).<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Balkan Sava\u015flar\u0131 d\u00f6neminde \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na ara vermeden devam eden Dr. Noyan, infekte askerlerin sebep oldu\u011fu salg\u0131n hastal\u0131klarla m\u00fccadele kapsam\u0131nda, Sahra S\u0131hhiye M\u00fcfetti\u015fli\u011fi taraf\u0131ndan 6 Kas\u0131m 1912 tarihinde Ye\u015filk\u00f6y Emraz-\u0131 S\u00e2riye Hastanesi\u2019nde g\u00f6revlendirilmi\u015ftir. Burada \u00e7ok say\u0131da Tif\u00fcs ve Humma-y\u0131 Racia olgusuna tan\u0131k olmu\u015f ve bu s\u00fcre\u00e7te \u00f6nemli deneyimler edinmi\u015ftir. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131na bir s\u00fcre, Harbiye Nezareti taraf\u0131ndan atand\u0131\u011f\u0131 Tuzla Tahaffuzhanesi\u2019nde devam etmi\u015ftir (1,3,4).<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Dimetoka\u2019dan Gelibolu\u2019ya sevk edilen 31. ve 32. F\u0131rka askerlerine hastal\u0131\u011f\u0131n s\u0131\u00e7ramas\u0131 \u00fczerine, Dr. Noyan 2 Ekim 1913 tarihinde X. Kolordu bakteriyolo\u011fu olarak Gelibolu Asker Hastanesi\u2019ne tayin edilmi\u015ftir (1,3,4). Bu d\u00f6nemde, a\u015f\u0131 uygulamas\u0131na ilk kez ba\u015fvurulmu\u015f ve Dr. Noyan\u2019\u0131n da i\u00e7inde bulundu\u011fu hekim kadrosunun \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 sayesinde, terhis s\u0131ras\u0131nda binlerce askerin a\u015f\u0131lanmas\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir. Bu uygulama, koleran\u0131n yay\u0131lmas\u0131n\u0131 engelleyen en \u00f6nemli etkenlerden biri olmu\u015ftur (1,7). T\u00fcrkiye\u2019de ruam hastal\u0131\u011f\u0131 da ilk kez, Balkan Sava\u015flar\u0131 s\u0131ras\u0131nda, 1912 Kas\u0131m ay\u0131nda, Halkal\u0131 Baytar Mektebi veteriner hekimlerinden Tabip Te\u011fmen \u015eefik (Kolayl\u0131) Bey ile Dr. Noyan taraf\u0131ndan tespit ve te\u015fhis edilmi\u015ftir (3,8,9).<\/span><\/p>\n<h2><b>D\u00dcNYA SAVA\u015eI VE M\u0130LL\u0130 M\u00dcCADELE D\u00d6NEM\u0130 <\/b><\/h2>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Balkan Sava\u015flar\u0131\u2019n\u0131n sona ermesinin ard\u0131ndan, 1914 y\u0131l\u0131n\u0131n ilk aylar\u0131nda G\u00fclhane\u2019deki g\u00f6revine d\u00f6nen Dr. Noyan, \u00e7ok ge\u00e7meden I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n (28 Temmuz 1914-11 Kas\u0131m 1918) patlak vermesiyle tekrar cephe hizmetine al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130ngiliz-Alman rekabeti nedeniyle ba\u015flayan ve Ortado\u011fu\u2019daki Osmanl\u0131 topraklar\u0131n\u0131n payla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 g\u00fcndeme getiren bu ilk k\u00fcresel m\u00fccadelede, salg\u0131n hastal\u0131klar yine \u00f6nemli bir tehdit unsuru olmu\u015ftur. Bu alanda uzman olan Dr. Noyan, Sahra S\u0131hhiye M\u00fcfetti\u015fli\u011fi\u2019nin 21 Temmuz 1914 tarihli emriyle Karadeniz Bo\u011faz\u0131 M\u00fcstahkem Mevki Kumandanl\u0131\u011f\u0131 emrine atanm\u0131\u015ft\u0131r (1,3,4). 24 A\u011fustos 1914 tarihinde I. Kolordu H\u0131fz\u0131ss\u0131hha M\u00fc\u015favirli\u011fi g\u00f6revine tayin edilen Dr. Noyan (10), ertesi g\u00fcn Tbp. Yzb. Naz\u0131m Bey ile birlikte Ayastefanos-\u00c7atalca aras\u0131ndaki k\u00f6ylerde sa\u011fl\u0131k taramas\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015ftir (1,3).<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Dr. Noyan, I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda salg\u0131n hastal\u0131klarla m\u00fccadelede \u00fcst\u00fcn ba\u015far\u0131 sergilemi\u015f, bu s\u00fcre\u00e7te bir hekim olarak \u00f6nemli bir profil ortaya koymu\u015ftur. 2 Eyl\u00fcl 1914 tarihli emirle, Edirne\u2019ye tekrar g\u00f6nderilmi\u015f ve \u015eubat-May\u0131s d\u00f6neminde te\u015fhis ve tedavi s\u00fcre\u00e7lerinde \u00f6nemli katk\u0131lar sa\u011flayarak kolera ve tif\u00fcs olgular\u0131n\u0131n ciddi \u015fekilde azalmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r (1,3,4). 13 Kas\u0131m 1914 tarihinde, VI. Kolordu\u2019nun Ayastefanos ve \u00c7ekmece civar\u0131ndaki birliklerinde tif\u00fcs ve humma-y\u0131 racia ile m\u00fccadele etmek \u00fczere g\u00f6revlendirilmi\u015ftir (10). Ond\u00f6rt g\u00fcn sonra, Konya ve Sille\u2019de tifo (kara humma) ve tif\u00fcs salg\u0131nlar\u0131na kar\u015f\u0131 m\u00fccadeleye devam ederken, 3 Mart 1915 tarihinde Kand\u0131ra\u2019daki amele taburlar\u0131nda olgu say\u0131s\u0131 3000\u2019e ula\u015fan tif\u00fcs salg\u0131n\u0131na kar\u015f\u0131 bir g\u00f6rev emri alm\u0131\u015ft\u0131r. Dr. Noyan, b\u00f6lgedeki tif\u00fcs salg\u0131n\u0131n\u0131 kendi geli\u015ftirdi\u011fi \u201cSahra F\u0131r\u0131n\u0131nda Dezenfeksiyon\u201d y\u00f6ntemi ile durdurmay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r (1,3,11-13).<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">19 \u015eubat 1915\u2019te \u00c7anakkale Bo\u011faz\u0131\u2019ndaki T\u00fcrk mevzilerinin ate\u015f alt\u0131na al\u0131nmas\u0131yla ba\u015flayan ve 18 Mart 1915 tarihli \u00e7\u0131karma giri\u015fimi ile en yo\u011fun evresini ya\u015fayan \u00c7anakkale Deniz Sava\u015flar\u0131 (19 \u015eubat-18 Mart 1915), Dr. Noyan\u2019\u0131n bundan sonraki ilk g\u00f6rev alan\u0131 olmu\u015ftur. \u0130ngiliz, Frans\u0131z ve Rus donanmalar\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn g\u00fc\u00e7leriyle ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi bu toplu deniz harek\u00e2t\u0131ndan bir g\u00fcn \u00f6nce, 17 Mart 1915 tarihinde, \u00c7anakkale M\u00fcstahkem Mevki\u2019de konu\u015flu III. ve XV. Kolordular\u0131 tefti\u015f eden Dr. Noyan, \u015eark\u00f6y civar\u0131ndaki V. F\u0131rka\u2019ya ba\u011fl\u0131 birliklerin sa\u011fl\u0131k kontrollerini organize etmi\u015ftir (1,3).<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">12 May\u0131s 1915 tarihinde I. Kolordu H\u0131fz\u0131ss\u0131hha M\u00fc\u015faviri ve Sertabip Vekili olarak, s\u0131tma (malarya) ile m\u00fccadele amac\u0131yla \u00c7anakkale Cephesi\u2019ne bir kez daha giden Dr. Noyan, \u00c7anakkale Kara Sava\u015flar\u0131\u2019n\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 bu d\u00f6nemde (25 Nisan 1915-9 Ocak 1916) Kocatepe\u2019de g\u00f6rev yapm\u0131\u015ft\u0131r. Bu s\u00fcre\u00e7te, Cephe Komutan\u0131 Liman von Sanders Pa\u015fa ile birlikte T\u00fcrkiye\u2019ye gelen Sahra S\u0131hhiye M\u00fcfetti\u015fli\u011fi M\u00fc\u015faviri Prof. Dr. G. Mayer\u2019e asistanl\u0131k yaparak sa\u011fl\u0131k hizmetlerinin organize edilmesine katk\u0131da bulunmu\u015ftur.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Dr. Noyan\u2019\u0131n \u00c7anakkale\u2019de bulundu\u011fu d\u00f6nemde s\u0131tma ve dizanteri olgular\u0131 h\u0131zla artm\u0131\u015ft\u0131r. Ger\u00e7i, 1914 \u00f6ncesinde de bu hastal\u0131klar ciddi can kay\u0131plar\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r; ancak durum, ge\u00e7mi\u015fe oranla bu d\u00f6nemde \u00e7ok daha ciddidir ve \u00f6zellikle \u0130stanbul, \u0130zmir, Bursa ve Ankara gibi \u015fehirlerde daha da belirginle\u015fmi\u015ftir (4,14). Tedavi alt\u0131na al\u0131nan hastalardan al\u0131nan kan \u00f6rnekleri i\u015flenerek hastal\u0131k ta\u015f\u0131yanlar\u0131n ay\u0131klanmas\u0131 sa\u011flanm\u0131\u015f, patojenlere kar\u015f\u0131 her t\u00fcrl\u00fc tedbir al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. 15. Kolordu\u2019ya s\u0131\u00e7rayan s\u0131tman\u0131n daha fazla yay\u0131lmamas\u0131 i\u00e7in alt\u0131 adet seyyar bakteriyoloji sand\u0131\u011f\u0131 ile ihtiyaca cevap verebilecek nitelikte bir laboratuvar kurulmu\u015ftur (1,15). Dizanteri ile m\u00fccadele ise ancak ilkel y\u00f6ntemlerle ger\u00e7ekle\u015ftirilebilmi\u015ftir (4). Dr. Noyan, \u00c7anakkale\u2019de tan\u0131k oldu\u011fu bu dramatik geli\u015fmeleri hayat\u0131 boyunca unutmam\u0131\u015ft\u0131r (1,3,4).<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Bu s\u00fcrecin hemen ard\u0131ndan Dr. Noyan, Ba\u011fdat\u2019ta bulunan VI. Ordu\u2019nun Kararg\u00e2h Tabipli\u011fi ve Sertabip Vekilli\u011fi g\u00f6revlerine 12 Kas\u0131m 1915\u2019te, Menzil Sertabipli\u011fine ise 2 May\u0131s 1916 tarihinde atanm\u0131\u015ft\u0131r. Ba\u011fdat\u2019ta, aralar\u0131nda Kaz\u0131m Karabekir Pa\u015fa gibi tan\u0131nm\u0131\u015f askerlerin de bulundu\u011fu 76 subay, 20 hekim ve 20 hastabak\u0131c\u0131n\u0131n tif\u00fcse kar\u015f\u0131 a\u015f\u0131lanmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Ancak, VI. Ordu Kumandan\u0131 Mare\u015fal Von der Goltz Pa\u015fa ve \u00f6zel doktoru Obendorfer, Dr. Re\u015fat R\u0131za taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen a\u015f\u0131ya g\u00fcvenmeyerek uygulamay\u0131 reddetmi\u015f ve infekte olarak hayatlar\u0131n\u0131 kaybetmi\u015flerdir (3,4,10,16).<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Dr. Noyan, 1917 y\u0131l\u0131n\u0131n ilk aylar\u0131na kadar Ba\u011fdat\u2019ta g\u00f6rev yapm\u0131\u015ft\u0131r. Bu s\u00fcre zarf\u0131nda tif\u00fcs d\u0131\u015f\u0131nda s\u0131tma, dizanteri ve kolera ile de m\u00fccadele etmi\u015f; kendisi de tif\u00fcse yakalanarak 20 g\u00fcn hasta yatm\u0131\u015ft\u0131r. O d\u00f6nemde kolera olduk\u00e7a yayg\u0131n olup olgular\u0131n yakla\u015f\u0131k d\u00f6rtte biri \u00f6l\u00fcmle sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r (3,4).<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Dr. Noyan, Ba\u011fdat\u2019ta g\u00f6rev yaparken, T\u00fcrk birliklerinin zaferiyle sonu\u00e7lanan Kut\u00fc\u2019l-Amare Zaferinden (29 Nisan 1916) sonra, \u0130ngiliz Asker\u00ee Hastanesi\u2019nde dizanteri tedavisi g\u00f6rmekte olan Hintli ve \u0130ngiliz hastalar, Ordu Kumandanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n izniyle \u00fclkelerine g\u00f6nderilmi\u015ftir. Bu hastalar\u0131n toplam say\u0131s\u0131 1400\u2019d\u00fc ve yakla\u015f\u0131k d\u00f6rtte biri, sa\u011fl\u0131k altyap\u0131s\u0131n\u0131n \u00e7ok daha g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011fu Ba\u011fdat\u2019a sevk edilmi\u015ftir. Rakamlar\u0131n fazla de\u011fi\u015fmedi\u011fi 1917 y\u0131l\u0131nda b\u00f6lgede g\u00f6rev yapan Dr. Noyan, yakla\u015f\u0131k 300 olgu tespit etmi\u015ftir. 1916-1917 y\u0131llar\u0131nda b\u00f6lgede dizanteriden \u00f6l\u00fcm oran\u0131 yakla\u015f\u0131k %50 gibi olduk\u00e7a y\u00fcksek bir seviyede seyretmi\u015ftir (3,4).<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Sava\u015f\u0131n sona erdi\u011fi 1918 y\u0131l\u0131nda, Musul\u2019da bulunan VI. Ordu S\u0131hhiye Reisli\u011fi g\u00f6revine getirilen Dr. Noyan, \u015fehri hijyen a\u00e7\u0131s\u0131ndan olduk\u00e7a sorunlu bulmu\u015ftur. \u00d6zellikle amipli dizanteri ve tif\u00fcs olgular\u0131yla ilgilenen Dr. Noyan, durumu Sahra S\u0131hhiye M\u00fcfetti\u015fli\u011fi\u2019ne kapsaml\u0131 bir raporla sunmu\u015ftur (1,3).<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Dr. Noyan\u2019\u0131n bir hekim olarak epidemik salg\u0131nlarla m\u00fccadele etti\u011fi bu ilk genel sava\u015f d\u00f6neminde (1,3), bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131klardan hayat\u0131n\u0131 kaybeden T\u00fcrk askerlerinin toplam say\u0131s\u0131, resmi rakamlara g\u00f6re 401 859 olarak kaydedilmi\u015ftir (17).<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Bu ve benzeri olumsuz geli\u015fmelere zemin haz\u0131rlayan I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131, 11 Kas\u0131m 1918\u2019de sona ermi\u015f, Osmanl\u0131 Devleti, 30 Ekim 1918\u2019de imzalanan Mondros M\u00fctarekesi ile ma\u011flubiyetini resmen kabul etmi\u015ftir. Ancak bu geli\u015fmelere ra\u011fmen teslimiyet\u00e7i bir yakla\u015f\u0131m\u0131 reddeden Dr. Noyan, imzadan bir ay sonra VI. Ordu Kararg\u00e2h\u0131 ile birlikte Nusaybin\u2019e \u00e7ekilmi\u015f, sa\u011fl\u0131k malzemeleri ve ekipmanlar\u0131n\u0131 teslim etmeyerek yan\u0131na alm\u0131\u015ft\u0131r (18). 1919 y\u0131l\u0131nda, Ordu Kumandan\u0131 Ali \u0130hsan (Sabis) Pa\u015fa ile birlikte trenle \u0130stanbul\u2019a gelen Dr. Noyan, m\u00fctareke h\u00fck\u00fcmlerine ayk\u0131r\u0131 olarak gecikmeli hareket ettikleri gerek\u00e7esiyle, Pa\u015fa ile birlikte tutuklanarak Bekira\u011fa B\u00f6l\u00fc\u011f\u00fc\u2019nde 57 g\u00fcn hapis yatm\u0131\u015ft\u0131r (10). Bu hapis cezas\u0131, Dr. Noyan \u00fczerinde derin bir etki b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. Cezas\u0131n\u0131n infaz\u0131ndan sonra Haydarpa\u015fa Asker\u00ee Hastanesi \u0130ntaniye Klini\u011fi \u015eefli\u011fi\u2019ne tayin edilen Dr. Noyan, ayn\u0131 zamanda, kurmay zek\u00e2s\u0131 ile tan\u0131nan Harbiye Naz\u0131r\u0131 Cevat (\u00c7obanl\u0131) Pa\u015fa\u2019n\u0131n idaresi alt\u0131ndaki Harp Tarihi Enc\u00fcmeni\u2019nde g\u00f6rev alm\u0131\u015ft\u0131r. Bu d\u00f6nemde, Selimiye K\u0131\u015flas\u0131\u2019n\u0131 saran veba salg\u0131n\u0131yla m\u00fccadelede dikkat \u00e7eken \u00e7al\u0131\u015fmalara \u00f6nc\u00fcl\u00fck etmi\u015ftir (10,18,20).<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">18 \u015eubat 1919\u2019da G\u00fclhane Asker\u00ee H\u0131fz\u0131ss\u0131hha ve \u0130ntaniye Poliklini\u011fi Muavinliklerine tayin edilen Dr. Noyan (1,10,18), Emraz-\u0131 \u0130ntaniye, Tesemm\u00fcmat ve H\u0131fz\u0131ss\u0131hha-i Askeriye ile Tatbikat-\u0131 T\u0131bbiye derslerinin y\u00fcr\u00fct\u00fcc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc \u00fcstlenmi\u015ftir (21,22).<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Dr. Noyan, akademik ve mesleki a\u00e7\u0131dan son derece aktif oldu\u011fu bir d\u00f6nemde ba\u015flayan Mill\u00ee M\u00fccadele D\u00f6nemi\u2019nde (19 May\u0131s 1919-9 Eyl\u00fcl 1922) \u00f6nemli sorumluluklar \u00fcstlenmi\u015ftir. Mustafa Kemal Pa\u015fa\u2019n\u0131n daveti \u00fczerine, G\u00fclhane muallimlerinden Naz\u0131m \u015eakir ve Murat \u0130brahim Beyler ile birlikte Anadolu\u2019ya ge\u00e7me karar\u0131 alan Dr. Noyan (10), 3 A\u011fustos 1921 tarihinde \u0130talyan band\u0131ral\u0131 Avantino vapuru ile \u0130nebolu\u2019ya ula\u015fm\u0131\u015f, ula\u015f\u0131m imk\u00e2n\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in Kastamonu\u2019ya y\u00fcr\u00fcyerek gitmi\u015ftir. Daha sonra yayl\u0131 arabalarla yolculu\u011funu s\u00fcrd\u00fcren Dr. Noyan, 7 A\u011fustos 1921 tarihinde Cebeci Merkez Hastanesi\u2019ne ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bu s\u00fcre\u00e7te, T\u00fcrk \u0130stiklal Harbi\u2019nin en \u00e7etin g\u00fcnleri ya\u015fanmakta, K\u00fctahya-Eski\u015fehir Sava\u015flar\u0131 sonras\u0131 varolu\u015f m\u00fccadelesi verilmekteydi (1,3,10).<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Sakarya Meydan Muharebesi haz\u0131rl\u0131klar\u0131 s\u0131ras\u0131nda, Yusuf \u0130zzet Pa\u015fa\u2019n\u0131n kumandan\u0131 oldu\u011fu III. Grup Sertabipli\u011fi\u2019ne tayin edilen Dr. Noyan (3), Polatl\u0131\u2019da konu\u015flu birlikler aras\u0131nda h\u0131zla yay\u0131lan tif\u00fcs salg\u0131n\u0131na kar\u015f\u0131 \u00fcst\u00fcn bir m\u00fccadele sergilemi\u015ftir. Sakarya Meydan Muharebesi\u2019nin, Mustafa Kemal Pa\u015fa\u2019n\u0131n ba\u015far\u0131l\u0131 stratejisi sayesinde zaferle sonu\u00e7lanmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, 18 Eyl\u00fcl 1921\u2019de Ankara\u2019ya d\u00f6nen Dr. Noyan, Ankara Kumandanl\u0131\u011f\u0131 Sertabibi ve Menzil M\u00fcfetti\u015fi olarak s\u0131tma ve tif\u00fcse kar\u015f\u0131 yo\u011fun bir m\u00fccadeleye giri\u015fmi\u015ftir (14). Dr. Noyan, Ankara\u2019daki bu ola\u011fan\u00fcst\u00fc d\u00f6nemde, hekimlerin mesleki formasyonlar\u0131na b\u00fcy\u00fck \u00f6nem vermi\u015f ve yay\u0131n hayat\u0131na \u0130stanbul\u2019da ba\u015flayan Ceride-i T\u0131bbiyye-i Askeriye Mecmuas\u0131\u2019n\u0131n Ankara\u2019da yay\u0131mlanmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca, 17 Ekim 1921 tarihinde d\u00fczenlenen \u201cAnkara Hastaneleri M\u00fcsamere-i T\u0131bbiyesi\u201d adl\u0131 toplant\u0131ya ba\u015fkanl\u0131k etmi\u015ftir (1,3,10).<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Mill\u00ee M\u00fccadele\u2019nin, 9 Eyl\u00fcl 1922\u2019de zaferle sonu\u00e7lanmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, Dr. Noyan G\u00fclhane\u2019deki asli g\u00f6revine geri d\u00f6nm\u00fc\u015f ve burada t\u0131bbi cihaz, ekipman ve altyap\u0131 sorunlar\u0131na y\u00f6nelik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na yo\u011funla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r (1,18).<\/span><\/p>\n<h2><b>CUMHUR\u0130YET D\u00d6NEM\u0130 VE ANKARA \u00dcN\u0130VERS\u0130TES\u0130 TIP FAK\u00dcLTES\u0130\u2019N\u0130N KURULU\u015eU<\/b><\/h2>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Dr. Noyan, 1 Eyl\u00fcl 1925 tarihinde TBMM binas\u0131nda toplanan 1. Milli T\u00fcrk T\u0131p Kongresi\u2019ne S\u0131tma Raport\u00f6r\u00fc olarak kat\u0131lm\u0131\u015f ve haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 raporlar b\u00fcy\u00fck ilgi g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/span> <span style=\"font-weight: 400;\">Bu raporlardan ilki,<\/span> <span style=\"font-weight: 400;\">1925 y\u0131l\u0131nda \u201c<\/span><i><span style=\"font-weight: 400;\">A\u00e7l\u0131k \u00dczeymas\u0131<\/span><\/i><span style=\"font-weight: 400;\">\u201d<\/span> <span style=\"font-weight: 400;\">ad\u0131yla yay\u0131mlanm\u0131\u015f, bunu ayn\u0131 y\u0131l yay\u0131mlanan \u201c<\/span><i><span style=\"font-weight: 400;\">T\u00fcrkiye\u2019de S\u0131tma\u2019n\u0131n Co\u011frafi Durumu<\/span><\/i><span style=\"font-weight: 400;\">\u201d adl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 takip etmi\u015ftir (1,3).<\/span><\/p>\n<div id=\"attachment_29639\" style=\"width: 1078px\" class=\"wp-caption alignright\"><a href=\"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/KD.C37.S4_5126_Resim1.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-29639\" class=\"size-full wp-image-29639\" src=\"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/KD.C37.S4_5126_Resim1.png\" alt=\"\" width=\"1068\" height=\"1293\" srcset=\"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/KD.C37.S4_5126_Resim1.png 1068w, https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/KD.C37.S4_5126_Resim1-215x260.png 215w, https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/KD.C37.S4_5126_Resim1-446x540.png 446w, https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/KD.C37.S4_5126_Resim1-768x930.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1068px) 100vw, 1068px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-29639\" class=\"wp-caption-text\"><strong>Resim 1.<\/strong> Abd\u00fclkadir L\u00fctfi (Noyan). <i>Askeri H\u0131fz\u0131ss\u0131hha<\/i>. \u0130stanbul: Kader Matbaas\u0131, 1926.<\/p><\/div>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Dr. Noyan, 17 y\u0131ll\u0131k birikiminin \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc ve 44 yerli, 17 yabanc\u0131 kayna\u011fa dayanarak haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131, 514 sayfal\u0131k \u201cAskeri H\u0131fz\u0131ss\u0131hha\u201d adl\u0131 eserini 1926 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlatm\u0131\u015ft\u0131r<\/span> <span style=\"font-weight: 400;\">(23,24) (Resim 1). 1927 y\u0131l\u0131nda, Askeri Hijyen ve \u0130ntaniye Klini\u011fi \u015eefi Prof. Dr. Tevfik Sa\u011flam\u2019\u0131n Milli M\u00fcdafaa Vekaleti S\u0131hhiye Dairesi Reisli\u011fi\u2019ne atanmas\u0131yla bo\u015falan profes\u00f6rl\u00fck kadrosuna atanm\u0131\u015ft\u0131r. Ayn\u0131 y\u0131l yarbay r\u00fctbesine y\u00fckseltilen Dr. Noyan,<\/span> <span style=\"font-weight: 400;\">1931 y\u0131l\u0131nda albay r\u00fctbesine<\/span> <span style=\"font-weight: 400;\">terfi etmi\u015ftir (1,2,18).<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">28 Eyl\u00fcl 1939 tarihinde, I. Ordu S\u0131hhiye M\u00fctehass\u0131sl\u0131\u011f\u0131\u2019na se\u00e7ilen Prof. Dr. Abd\u00fclkadir Noyan,<\/span> <span style=\"font-weight: 400;\">20 A\u011fustos 1941\u2019de tu\u011fgeneral r\u00fctbesine y\u00fckseltilmi\u015f ve 1. Ordu M\u00fcfetti\u015fli\u011fi S\u0131hhiye M\u00fctehass\u0131sl\u0131\u011f\u0131\u2019na atanm\u0131\u015ft\u0131r (3). G\u00f6rev s\u00fcresi boyunca, amipli dizanteri salg\u0131n\u0131 nedeniyle Halkal\u0131 Ziraat Mektebi, Davutpa\u015fa ve Rami K\u0131\u015flalar\u0131nda sert tedbirler al\u0131nmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015f,<\/span> <span style=\"font-weight: 400;\">1941-1942 y\u0131llar\u0131nda \u0130stanbul, \u0130zmit ve Trakya\u2019daki birliklerde \u00e7ok say\u0131da s\u0131tma ve tifo olgusu ile ilgilenmi\u015ftir.<\/span> <span style=\"font-weight: 400;\">1942 y\u0131l\u0131n\u0131n son aylar\u0131nda ise a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak \u00e7i\u00e7ek hastal\u0131\u011f\u0131 salg\u0131nlar\u0131na kar\u015f\u0131 yo\u011fun \u00e7aba harcam\u0131\u015ft\u0131r<\/span> <span style=\"font-weight: 400;\">(3).<\/span><\/p>\n<div id=\"attachment_29642\" style=\"width: 1080px\" class=\"wp-caption alignright\"><a href=\"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/KD.C37.S4_5126_Resim2.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-29642\" class=\"size-full wp-image-29642\" src=\"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/KD.C37.S4_5126_Resim2.png\" alt=\"\" width=\"1070\" height=\"651\" srcset=\"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/KD.C37.S4_5126_Resim2.png 1070w, https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/KD.C37.S4_5126_Resim2-390x237.png 390w, https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/KD.C37.S4_5126_Resim2-810x493.png 810w, https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/KD.C37.S4_5126_Resim2-768x467.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1070px) 100vw, 1070px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-29642\" class=\"wp-caption-text\"><strong>Resim 2.<\/strong> Prof. Dr. Abd\u00fclkadir Noyan\u2019\u0131n Milli M\u00fcdafaa Vekaleti Riyaseti\u2019ne Atanmas\u0131n\u0131 \u00d6ng\u00f6ren Bakanlar Kurulu Karar\u0131 (18 A\u011fustos 1943) (25).<\/p><\/div>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">1939 y\u0131l\u0131n\u0131n Eyl\u00fcl ay\u0131ndan 1943 y\u0131l\u0131n\u0131n A\u011fustos ay\u0131na kadar Prof. Dr. Abd\u00fclkadir Noyan, I. Ordu S\u0131hhiye M\u00fctehass\u0131sl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6revini s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr (Resim 2). 1943 y\u0131l\u0131n\u0131n Eyl\u00fcl ay\u0131 ile 1945 y\u0131l\u0131n\u0131n Temmuz ay\u0131 aras\u0131ndaki d\u00f6nemde, t\u00fcmgeneral r\u00fctbesiyle Milli M\u00fcdafaa Vekaleti S\u0131hhiye Dairesi Reisli\u011fi g\u00f6revini y\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015ft\u00fcr (3,10,25). Bu s\u00fcre zarf\u0131nda, \u00f6zellikle s\u0131tma ile m\u00fccadeleye odaklanm\u0131\u015f ve bu alandaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla dikkat \u00e7ekici sonu\u00e7lar elde etmi\u015ftir. S\u0131hhiye ve \u0130\u00e7timai Muavenet Vekaleti b\u00fcnyesinde, kendi giri\u015fimleriyle S\u0131tma ile Sava\u015f Umum M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc kurulmu\u015f ve hastal\u0131kla m\u00fccadele 41 b\u00f6lgeye yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r (3).<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Cumhuriyet d\u00f6neminde, Prof. Dr. Noyan, Ankara T\u0131p Fak\u00fcltesi\u2019nin kurulu\u015f s\u00fcrecindeki \u00f6nc\u00fc rol\u00fc ve fak\u00fcltenin kurucu dekan\u0131 olmas\u0131yla \u00f6ne \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Cumhurba\u015fkan\u0131 \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc, 29 Aral\u0131k 1944 tarihinde \u00c7ankaya K\u00f6\u015fk\u00fc\u2019nde d\u00fczenlenen bir toplant\u0131da Dr. Noyan\u2019a dekanl\u0131k g\u00f6revini teklif etmi\u015f ve fak\u00fcltenin kurulu\u015fuyla ilgili ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir rapor haz\u0131rlamas\u0131n\u0131 istemi\u015ftir (1,26). Dr. Noyan, 7 Temmuz 1945 tarihinde sivil hayata ge\u00e7i\u015f yapm\u0131\u015f ve ayn\u0131 g\u00fcn, 20<\/span> <span style=\"font-weight: 400;\">Haziran 1945 tarihli ve 4761 Say\u0131l\u0131 Yasa ile kurulan Ankara \u00dcniversitesi T\u0131p Fak\u00fcltesi\u2019ne kurucu dekan olarak atanm\u0131\u015ft\u0131r (1,26,27). Fak\u00fclte, 19 Ekim 1945 Cuma g\u00fcn\u00fc saat 11.00\u2019de Cebeci Hastanesi\u2019nde d\u00fczenlenen bir t\u00f6renle a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f ve ayn\u0131 tarihte 308 \u00f6\u011frenci ile e\u011fitime ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r (1,26,28,29).<\/span><\/p>\n<div id=\"attachment_29644\" style=\"width: 1078px\" class=\"wp-caption alignright\"><a href=\"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/KD.C37.S4_5126_Resim3.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-29644\" class=\"wp-image-29644 size-full\" src=\"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/KD.C37.S4_5126_Resim3.png\" alt=\"\" width=\"1068\" height=\"634\" srcset=\"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/KD.C37.S4_5126_Resim3.png 1068w, https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/KD.C37.S4_5126_Resim3-390x232.png 390w, https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/KD.C37.S4_5126_Resim3-810x481.png 810w, https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/KD.C37.S4_5126_Resim3-768x456.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1068px) 100vw, 1068px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-29644\" class=\"wp-caption-text\"><strong>Resim 3.<\/strong> Ankara \u00dcniversitesi T\u0131p Fak\u00fcltesi Dekan\u0131 Prof. Dr. Abd\u00fclkadir Noyan ve Fak\u00fcltenin \u0130lk \u00d6\u011fretim \u00dcyeleri (1945-1948). (Prof. Dr. Mazhar Semih Baskan \u00d6zel Ar\u015fivi, Abd\u00fclkadir Noyan Koleksiyonu.)<\/p><\/div>\n<div id=\"attachment_29646\" style=\"width: 1078px\" class=\"wp-caption alignright\"><a href=\"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/KD.C37.S4_5126_Resim4.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-29646\" class=\"size-full wp-image-29646\" src=\"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/KD.C37.S4_5126_Resim4.png\" alt=\"\" width=\"1068\" height=\"1513\" srcset=\"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/KD.C37.S4_5126_Resim4.png 1068w, https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/KD.C37.S4_5126_Resim4-184x260.png 184w, https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/KD.C37.S4_5126_Resim4-381x540.png 381w, https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/KD.C37.S4_5126_Resim4-768x1088.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1068px) 100vw, 1068px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-29646\" class=\"wp-caption-text\"><strong>Resim 4.<\/strong> Prof. Dr. Abd\u00fclkadir Noyan (1950). (Prof. Dr. Mazhar Semih Baskan \u00d6zel Ar\u015fivi, Abd\u00fclkadir Noyan Koleksiyonu.)<\/p><\/div>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Prof. Dr. Abd\u00fclkadir Noyan, 1945-1948 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Ankara \u00dcniversitesi T\u0131p Fak\u00fcltesi Dekan\u0131 olarak g\u00f6rev yapm\u0131\u015f ve \u00e7a\u011fda\u015f \u00f6l\u00e7\u00fctlere, bilimsel gerekliliklere uygun bir altyap\u0131 kurmaya odaklanm\u0131\u015ft\u0131r<\/span> <span style=\"font-weight: 400;\">(1) (Resim 3). Mesleki ve akademik nitelikleri dolay\u0131s\u0131yla, \u0130ntaniye Hastal\u0131klar\u0131 Klini\u011fi\u2019nin kurulmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, T\u0131p Fak\u00fcltesi \u0130dare Heyeti\u2019nin 18 Temmuz 1947 tarihinde ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi toplant\u0131da \u0130ntaniye ve Mikrobiyoloji Klini\u011fi (g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u0130nfeksiyon Hastal\u0131klar\u0131 ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dal\u0131)<\/span> <span style=\"font-weight: 400;\">ordinary\u00fcs profes\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcne se\u00e7ilmi\u015ftir (1,18,26) (Resim 4). Bu g\u00f6revini 1952 y\u0131l\u0131nda emekli oluncaya kadar s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Ord. Prof. Dr. Abd\u00fclkadir Noyan, uzun y\u0131llara dayanan deneyimiyle t\u0131p alan\u0131ndaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 emeklilik d\u00f6neminde de s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015f ve G\u00fclhane Askeri T\u0131p Akademisi (eski ad\u0131yla G\u00fclhane Hastanesi) b\u00fcnyesinde bir t\u00fcberk\u00fcloz birimi kurulmas\u0131na \u00f6nc\u00fcl\u00fck etmi\u015ftir. 1947 y\u0131l\u0131nda planlamas\u0131 yap\u0131lan bu birim, k\u0131sa s\u00fcrede kurularak faaliyet g\u00f6stermeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Dr. Noyan\u2019\u0131n liderli\u011finde, Dr. Hayati Kutay, Dr. Fahir Sanel, Dr. Kemal Berktin ve Dr. Rauf Sayg\u0131n gibi tan\u0131nm\u0131\u015f T\u00fcrk hekimleri bu birim \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda \u00f6nemli deneyimler kazanm\u0131\u015flard\u0131r (21).<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">1950 y\u0131l\u0131nda Hamburg Tropen Institut\u2019ta d\u00fczenlenen malarya konulu seminerlere \u00fc\u00e7 bildiri ile kat\u0131lan Prof. Dr. Abd\u00fclkadir Noyan, bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na uluslararas\u0131 d\u00fczeyde de katk\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r (3). 22 May\u0131s 1952 tarihinde, Dil ve Tarih-Co\u011frafya Fak\u00fcltesi\u2019nin b\u00fcy\u00fck salonunda verdi\u011fi son dersle birlikte \u00f6\u011fretim \u00fcyeli\u011fi g\u00f6revinden resmen ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r<\/span> <span style=\"font-weight: 400;\">(1,2).<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Dr. Noyan, &#8220;<\/span><i><span style=\"font-weight: 400;\">Son Harplerde Salg\u0131n Hastal\u0131klarla Sava\u015flar\u0131m<\/span><\/i><span style=\"font-weight: 400;\">&#8221; adl\u0131 eserinin \u00f6ns\u00f6z\u00fcnde hayat\u0131n\u0131 \u015fu s\u00f6zlerle \u00f6zetlemektedir:<\/span><\/p>\n<p><i><span style=\"font-weight: 400;\">\u201cSon harplerde ordumuzda ve memleketimizde ba\u015f g\u00f6steren tifo, tif\u00fcs, humma-y\u0131 racia, kolera, dizanteri, s\u0131tma ve veba gibi \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc ve gaddar bir\u00e7ok salg\u0131nlar\u0131n sava\u015f memuru edildim. On binlerce kolera, dizanteri, binlerce s\u0131tma, tif\u00fcs, humma-y\u0131 racia ve bir\u00e7ok \u00e7i\u00e7ek, k\u0131zam\u0131k, paratifo ve veba vakalar\u0131 g\u00f6rd\u00fcm.<\/span><\/i> <i><span style=\"font-weight: 400;\">Bu salg\u0131n dertlerle ve bedbaht dertlilerle uzun y\u0131llar u\u011fra\u015ft\u0131m. Bazen elimde m\u00fckemmel vas\u0131talar, laboratuvarlar bulundu. T\u0131bb\u0131n kurtar\u0131c\u0131 kudretinden tam istifade sa\u011flayabildim. Bazen en b\u00fcy\u00fck salg\u0131nlara vas\u0131tas\u0131z gittim. Vas\u0131talar\u0131n icad\u0131na \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Muhabbetle \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m, a\u015fkla \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc vatan\u0131ma, aileme, orduma, muhabbetle, a\u015fkla ba\u011fl\u0131 idim.<\/span><\/i><span style=\"font-weight: 400;\">\u201d<\/span> <span style=\"font-weight: 400;\">(3).\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Ord. Prof. Dr. Abd\u00fclkadir L\u00fctfi Noyan, 5 Eyl\u00fcl 1977 tarihinde Ankara\u2019da vefat<\/span> <span style=\"font-weight: 400;\">etmi\u015ftir. Bilim ve t\u0131p d\u00fcnyas\u0131na \u00f6nemli katk\u0131larda bulunan Noyan, G\u00fclhane Askeri T\u0131p Akademisi ve Ankara T\u0131p Fak\u00fcltesi\u2019nde d\u00fczenlenen t\u00f6renlerin ard\u0131ndan,<\/span> <span style=\"font-weight: 400;\">Cebeci Asri Mezarl\u0131\u011f\u0131\u2019nda topra\u011fa verilmi\u015ftir (10).<\/span><\/p>\n<h2><b>T\u00dcRK TIP TAR\u0130H\u0130NDEK\u0130 KONUMU<\/b><\/h2>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Ord. Prof. Dr. Abd\u00fclkadir Noyan, infeksiyon hastal\u0131klar\u0131 ve mikrobiyoloji alan\u0131ndaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, akademik etkinlikleri ve bilimsel yay\u0131nlar\u0131yla modern T\u00fcrk t\u0131bb\u0131n\u0131n geli\u015fiminde \u00f6nc\u00fc bir rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. Balkan Sava\u015flar\u0131\u2019ndan Mill\u00ee M\u00fccadele D\u00f6nemi\u2019ne kadar uzanan zorlu s\u00fcre\u00e7te askeri hekim olarak g\u00f6rev yapt\u0131\u011f\u0131 cephe hatlar\u0131nda, tif\u00fcs salg\u0131n\u0131na kar\u015f\u0131 geli\u015ftirdi\u011fi \u201cSahra F\u0131r\u0131n\u0131nda Dezenfeksiyon\u201d cihaz\u0131yla ad\u0131ndan s\u00f6z ettirmi\u015ftir. T\u00fcrk akademisinde modern t\u00fcberk\u00fcloz nosyonunu ilk kez sunan, ayr\u0131ca tetani, pellegra, kala-azar ve ruam olgular\u0131na T\u00fcrkiye genelinde ilk te\u015fhisi koyan ki\u015fi olmu\u015ftur. S\u0131tma ve koleraya kar\u015f\u0131 verilen m\u00fccadelede de akla gelen ilk isimlerden biri olarak mesleki ba\u015far\u0131lar\u0131n\u0131 ta\u00e7land\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Cumhuriyet D\u00f6nemi\u2019nde sivil hayata ge\u00e7i\u015f yaparak, Ankara \u00dcniversitesi T\u0131p Fak\u00fcltesi\u2019nin kurucu dekan\u0131 olarak modern bir akademik altyap\u0131n\u0131n olu\u015fturulmas\u0131nda \u00f6nemli katk\u0131lar sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Fak\u00fcltenin hem kurulu\u015f a\u015famas\u0131nda hem de sonraki s\u00fcre\u00e7te \u00e7a\u011fda\u015f bir bilim merkezi haline gelmesi i\u00e7in \u00e7aba g\u00f6stermi\u015ftir. Kendisi, bilimsel yay\u0131nlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan da zengin bir birikime sahiptir. \u00dc\u00e7 bat\u0131 diline h\u00e2kim bir akademisyen olarak kaleme ald\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok say\u0131da makale ve eserle gen\u00e7 ku\u015faklara \u0131\u015f\u0131k tutmu\u015f, bilimsel deneyimlerini payla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r; 144\u2019\u00fc T\u00fcrk\u00e7e, 18\u2019i Almanca, 11\u2019i Frans\u0131zca ve be\u015fi \u0130ngilizce olmak \u00fczere 178 makale yay\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r. Ankara \u00dcniversitesi T\u0131p Fak\u00fcltesi taraf\u0131ndan yay\u0131mlanan Acta Medica Turcica dergisinin her say\u0131s\u0131nda en az bir makalesi mevcuttur (18). Ord. Prof. Dr. Abd\u00fclkadir Noyan\u2019\u0131n kaleme ald\u0131\u011f\u0131 kitaplar\u0131n kronolojik listesi ise \u015fu \u015fekildedir:<\/span><\/p>\n<ul>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><i><span style=\"font-weight: 400;\">K\u0131taat\u0131 Askeriyede Su Tedariki: Vakt-i Hazar ve Seferde<\/span><\/i><span style=\"font-weight: 400;\">, 1912.<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><i><span style=\"font-weight: 400;\">Askeri H\u0131fz\u0131ss\u0131hha<\/span><\/i><span style=\"font-weight: 400;\">, 1926.<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><i><span style=\"font-weight: 400;\">\u0130stanbul\u2019da Akci\u011fer Veremine Ait M\u00fc\u015fahede ve Tetkikat<\/span><\/i><span style=\"font-weight: 400;\">, 1927.<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><span style=\"font-weight: 400;\">(Dr. Nusret Karasu ve Dr. Raci Eric ile birlikte)\u00a0<\/span><i><span style=\"font-weight: 400;\">Akci\u011fer Veremi Tedavisi<\/span><\/i><span style=\"font-weight: 400;\">, 1934.<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><i><span style=\"font-weight: 400;\">H\u00e2d As\u0131l Romatizma<\/span><\/i><span style=\"font-weight: 400;\">, 1935.<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><i><span style=\"font-weight: 400;\">Sulh ve Bar\u0131\u015f Zaman\u0131nda Hasta ve Yaral\u0131lar\u0131n \u0130\u00e2\u015fe ve Te\u011fdiyesinin Mukayeseli Tetkikleri<\/span><\/i><span style=\"font-weight: 400;\">, 1938.<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><i><span style=\"font-weight: 400;\">Mide Kanserinin Erken Te\u015fhisi i\u00e7in Muhtelif Tecr\u00fcbe \u0130\u00e7kileri ve Yemekleri ile Mide Kimyas\u0131 Tetkiklerinden \u00c7\u0131kan Netice<\/span><\/i><span style=\"font-weight: 400;\">, 1938.<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><i><span style=\"font-weight: 400;\">Esasi Hipertansiyon<\/span><\/i><span style=\"font-weight: 400;\">, 1939.<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><i><span style=\"font-weight: 400;\">G\u00fclhane Klinik Dersleri<\/span><\/i><span style=\"font-weight: 400;\">, Cilt: I, 1930; Cilt: II, 1931; Cilt: III, 1940.<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><i><span style=\"font-weight: 400;\">G\u00f6z En\u00fckleasiyonunu M\u00fcteakip Husule Gelen Erythrocytose Vak\u2019alar\u0131<\/span><\/i><span style=\"font-weight: 400;\">, \u0130stanbul, 1940<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><i><span style=\"font-weight: 400;\">Ordu Subaylar\u0131na S\u0131tma Hastal\u0131\u011f\u0131ndan Korunma \u00d6\u011f\u00fctleri<\/span><\/i><span style=\"font-weight: 400;\">, 1941.<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><i><span style=\"font-weight: 400;\">\u0130\u00e7 Hastal\u0131klar Ders Kitab\u0131<\/span><\/i><span style=\"font-weight: 400;\">; <\/span><i><span style=\"font-weight: 400;\">Cilt I: \u0130ntan Hastal\u0131klar\u0131<\/span><\/i><span style=\"font-weight: 400;\">, 1943.<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><i><span style=\"font-weight: 400;\">\u015ei\u015fmanl\u0131k ve Zay\u0131fl\u0131k<\/span><\/i><span style=\"font-weight: 400;\">,\u00a01947.<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><i><span style=\"font-weight: 400;\">\u0130ntani ve Salg\u0131n Hastal\u0131klara Kar\u015f\u0131 T\u0131bb\u0131n Eski ve Yeni Durumu,<\/span><\/i><span style=\"font-weight: 400;\"> 1947.<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><i><span style=\"font-weight: 400;\">Hepatitis Epidemica<\/span><\/i><span style=\"font-weight: 400;\">, 1950.<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><i><span style=\"font-weight: 400;\">T\u00fcrkiye\u2019de S\u0131tman\u0131n Co\u011frafi Durumu<\/span><\/i><span style=\"font-weight: 400;\">, 1951.<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><i><span style=\"font-weight: 400;\">Tedavi Y\u0131ll\u0131\u011f\u0131 1954<\/span><\/i><span style=\"font-weight: 400;\">, 1954.<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><i><span style=\"font-weight: 400;\">Son Harplerde Salg\u0131n Hastal\u0131klarla Sava\u015flar\u0131m<\/span><\/i><span style=\"font-weight: 400;\">, 1956.<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><i><span style=\"font-weight: 400;\">Karaci\u011fer Sirozunun Diyetle Tedavisi<\/span><\/i><span style=\"font-weight: 400;\">, 1957.<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><i><span style=\"font-weight: 400;\">\u0130la\u00e7la Tedavi Sanat\u0131<\/span><\/i><span style=\"font-weight: 400;\">, 1959.<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><i><span style=\"font-weight: 400;\">Ankara T\u0131p Fak\u00fcltesi Kurulu\u015f Tarih\u00e7esi<\/span><\/i><span style=\"font-weight: 400;\">, 1959.<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><i><span style=\"font-weight: 400;\">G\u00f6n\u00fclden Damlalar-\u015eiirler<\/span><\/i><span style=\"font-weight: 400;\">, 1960.<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><i><span style=\"font-weight: 400;\">Memleketimizde Salg\u0131n Hastal\u0131klar<\/span><\/i><span style=\"font-weight: 400;\">,\u00a01963.<\/span><\/li>\n<li style=\"font-weight: 400;\" aria-level=\"1\"><i><span style=\"font-weight: 400;\">Klinik A\u00e7\u0131\u015f Dersleri<\/span><\/i><span style=\"font-weight: 400;\">, 1966.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">1928 y\u0131l\u0131nda Roma\u2019da toplanan Uluslararas\u0131 T\u00fcberk\u00fcloz Kongresi\u2019ne kat\u0131lan Prof. Dr. Abd\u00fclkadir Noyan, ertesi y\u0131l Cenova\u2019da d\u00fczenlenen Uluslararas\u0131 K\u0131z\u0131lha\u00e7 Konferans\u0131\u2019na da kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. 1937 y\u0131l\u0131, uluslararas\u0131 etkinlikler a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok daha verimli ge\u00e7mi\u015f olup B\u00fckre\u015f IX. Uluslararas\u0131 Askeri Tabiplik ve Eczac\u0131l\u0131k Kongresi\u2019ne kat\u0131lm\u0131\u015f ve Paris\u2019te d\u00fczenlenen Uluslararas\u0131 Gastroenteroloji Kongresi\u2019nde sundu\u011fu \u201cMide Kanserinin Erken Te\u015fhisi i\u00e7in Muhtelif Tecr\u00fcbe \u0130\u00e7kileri ve Yemekleri ile Mide Kimyas\u0131n\u0131n Tetkiklerinden \u00c7\u0131kan Netice\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 bildirisiyle dikkat \u00e7ekmi\u015ftir. Ayr\u0131ca Vichy\u2019de ger\u00e7ekle\u015fen Uluslararas\u0131 T\u0131p Kongresi\u2019ne de kat\u0131larak bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 uluslararas\u0131 alanda payla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r (19).<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-weight: 400;\">Bir hekim ve akademisyen olarak g\u00f6sterdi\u011fi \u00fcst\u00fcn ba\u015far\u0131lar\u0131 nedeniyle, Osmanl\u0131 Devleti d\u00f6neminde G\u00fcm\u00fc\u015f Liyakat, G\u00fcm\u00fc\u015f \u0130ftihar ve Alman Demir Ha\u00e7 Harp Madalyas\u0131 ile onurland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Mill\u00ee M\u00fccadele y\u0131llar\u0131ndaki fedak\u00e2r hizmetleri dolay\u0131s\u0131yla K\u0131rm\u0131z\u0131 \u015eeritli \u0130stiklal Madalyas\u0131 ve G\u00fcm\u00fc\u015f \u0130ftihar Madalyas\u0131 ile \u00f6d\u00fcllendirilmi\u015ftir (10).<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>E\u011e\u0130T\u0130M D\u00d6NEM\u0130 VE \u0130LK MESLEK\u0130 DENEY\u0130MLER\u0130 Ord. Prof. Dr. Abd\u00fclkadir L\u00fctfi Noyan, 6 Mart 1886 tarihinde Sivas\u2019ta do\u011fmu\u015ftur. Babas\u0131 Piyade Yarbay\u0131 \u00d6mer L\u00fctfi Bey gibi askerlik mesle\u011fini se\u00e7erek \u0130kbal Haf\u0131z Mektebi\u2019nde ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 e\u011fitimine Sivas, El\u00e2z\u0131\u011f ve Kocamustafapa\u015fa (\u0130stanbul) Askeri R\u00fc\u015ftiyelerinde devam etmi\u015ftir. 1900 y\u0131l\u0131nda Kuleli Askeri T\u0131bbiye \u0130dadisi\u2019ne ge\u00e7i\u015f yapm\u0131\u015f ve Haydarpa\u015fa\u2019daki Mekteb-i T\u0131bbiye-i \u015eahane\u2019den [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":30255,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[5127],"tags":[6047,6048,3890,5938],"class_list":["post-29631","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-derleme","tag-abdulkadir-noyan","tag-ankara-universitesi-tip-fakultesi","tag-mikrobiyoloji","tag-tip"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/29631","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=29631"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/29631\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":30328,"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/29631\/revisions\/30328"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/30255"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=29631"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=29631"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=29631"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}