{"id":29580,"date":"2024-12-29T11:51:49","date_gmt":"2024-12-29T08:51:49","guid":{"rendered":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/?p=29580"},"modified":"2024-12-29T12:32:31","modified_gmt":"2024-12-29T09:32:31","slug":"hiv-tb-koinfekte-hastalarin-tedavi-sonuclari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/2024\/12\/29\/hiv-tb-koinfekte-hastalarin-tedavi-sonuclari\/","title":{"rendered":"HIV\/TB Koinfekte Hastalar\u0131n Epidemiyolojik \u00d6zellikleri ve T\u00fcberk\u00fcloz Tedavi Ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 Etkileyen Fakt\u00f6rler"},"content":{"rendered":"

G\u0130R\u0130\u015e<\/h2>\n

T\u00fcberk\u00fcloz (TB), insan imm\u00fcn yetmezlik virusu (HIV) ile ya\u015fayan bireylerde en \u00f6nemli f\u0131rsat\u00e7\u0131 infeksiyonlardan biri olup \u00f6l\u00fcm\u00fcn \u00f6nde gelen nedenlerinden biridir (1). Hastal\u0131\u011f\u0131n etkeni Mycobacterium tuberculosis<\/i>\u2019tir; tedavisinde k\u00fcr sa\u011flanabilen bir hastal\u0131k olmas\u0131na ra\u011fmen erken te\u015fhisi ve tedavisi zordur. HIV ise di\u011fer bir infeksiyon etkenidir; ancak HIV infeksiyonu tedavisinde halen k\u00fcr sa\u011flanamam\u0131\u015ft\u0131r (2). Her iki hastal\u0131k da ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi \u00fczerine etkilidir. \u0130nfekte bireylerde HIV, \u00f6zellikle CD4+<\/sup><\/span> T lenfositlerine sald\u0131rarak h\u00fccresel ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n bozulmas\u0131na yol a\u00e7ar. T\u00fcberk\u00fcloz ise HIV replikasyonunu art\u0131rarak hastal\u0131\u011f\u0131n ilerlemesine neden olur. HIV ile ya\u015fayan bireylerde TB, latent TB\u2019nin aktif hale gelmesi veya yeni TB olgular\u0131 olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kar (1,2).<\/p>\n

Birle\u015fmi\u015f Milletler HIV\/AIDS Ortak Program\u0131 (UNAIDS)\u2019n\u0131n Raporu\u2019nda 2022 y\u0131l\u0131nda d\u00fcnyada 39 milyon ki\u015finin HIV ile ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ve
\n630 000 ki\u015finin AIDS ile ili\u015fkili hastal\u0131ktan \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc bildirilmi\u015ftir (3). K\u00fcresel T\u00fcberk\u00fcloz Raporu\u2019nda ise toplamda 10.6 milyon ki\u015finin TB hastas\u0131 oldu\u011fu, TB\u2019ye ba\u011fl\u0131 nedenlerden 1.3 milyon ki\u015finin \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc ve \u00f6lenlerden\u00a0 <\/span>167 000\u2019inin HIV\/TB koinfekte hastalar oldu\u011fu rapor edilmi\u015ftir (4). T\u00fcrkiye\u2019de 1985\u2019ten 2022 y\u0131l\u0131n\u0131n sonuna kadar toplam 36 630 ki\u015finin HIV ile ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir. Son y\u0131llarda\u00a0 <\/span>olgu say\u0131lar\u0131 h\u0131zla artmaktad\u0131r (5). \u00dclkemizde TB hastalar\u0131nda HIV g\u00f6r\u00fclme s\u0131kl\u0131\u011f\u0131 %0.6\u2019d\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019de TB en fazla \u0130stanbul\u2019da g\u00f6r\u00fclmektedir (6).<\/p>\n

HIV\/TB koinfekte hastalar\u0131n erken te\u015fhis ve tedavisi \u00f6nemlidir. Ancak HIV\/TB koinfekte hastalar\u0131n tedavisi sadece TB\u2019si olanlardan daha zordur. HIV\/TB koinfekte hastalar\u0131n mortalitesi de sadece TB ile infekte olanlardan \u00fc\u00e7 kat fazlad\u0131r (2). Her iki hastal\u0131\u011f\u0131n tedavisinde kullan\u0131lan ila\u00e7lar\u0131n meydana getirdi\u011fi ila\u00e7 y\u00fck\u00fc, ila\u00e7-ila\u00e7 etkile\u015fimleri, tedavi s\u0131ras\u0131nda araya giren f\u0131rsat\u00e7\u0131 infeksiyonlar ve imm\u00fcn rekonstit\u00fcsyon inflamatuar sendromu (\u0130R\u0130S)\u2019nun ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 tedaviyi karma\u015f\u0131k hale getirir (7). Bundan\u00a0 <\/span>dolay\u0131 koinfekte hastalar\u0131n tedavi y\u00f6netimi zordur. Literat\u00fcrde \u00fclkemizdeki HIV\/TB koinfekte hastalar\u0131n TB tedavi sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 ve bunu etkileyen fakt\u00f6rleri irdeleyen herhangi bir \u00e7al\u0131\u015fmaya rastlamad\u0131k. Bu nedenle kohortumuzdaki HIV\/TB koinfekte hastalar\u0131 tarayarak bu hastalar\u0131n epidemiyolojik \u00f6zelliklerini, TB tedavi sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 ve tedavi ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 etkileyen fakt\u00f6rleri belirlemeyi ama\u00e7lad\u0131k.<\/p>\n

Y\u00d6NTEMLER<\/h2>\n

Retrospektif, tek merkezli ve tan\u0131mlay\u0131c\u0131 olan \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131z, \u0130stanbul\u2019da \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc basamak bir hastanenin infeksiyon hastal\u0131klar\u0131 klini\u011finde Ocak 2006-Aral\u0131k 2022 d\u00f6neminde takip edilen ve HIV ile ya\u015fayan bireylerde aktif TB infeksiyonu olanlar taranarak yap\u0131ld\u0131. Ya\u015f\u0131 \u226518 olan HIV\/TB koinfekte t\u00fcm olgular \u00e7al\u0131\u015fmaya dahil edildi. Kay\u0131tlar\u0131 yetersiz olan, k\u00fclt\u00fcrde M. tuberculosis<\/i> d\u0131\u015f\u0131nda mikobakteri \u00fcreyen ve diren\u00e7li TB\u2019si olan hastalar \u00e7al\u0131\u015fmaya al\u0131nmad\u0131. Hasta kay\u0131tlar\u0131, TB tedavisinin tamamlanmas\u0131n\u0131 takip eden bir y\u0131ll\u0131k s\u00fcre\u00e7 sonuna kadar incelendi.<\/p>\n

Olgulara ait ya\u015f, cinsiyet, medeni durum, e\u011fitim durumu, \u00e7al\u0131\u015fma durumu, TB yerle\u015fim yeri, TB olgu durumu, komorbidite, koinfeksiyon, alkol, intraven\u00f6z (\u0130V) madde kullan\u0131m\u0131, ART kullan\u0131m\u0131,\u00a0 <\/span>CD4+ T lenfosit say\u0131s\u0131, viral y\u00fck, mortalite ve tedavi ba\u015far\u0131s\u0131na ili\u015fkin bilgiler hasta dosyalar\u0131 ve hastane bilgi y\u00f6netim sistemi \u00fczerinden elde edildi.<\/p>\n

\u00c7al\u0131\u015fma Pop\u00fclasyonunun Tan\u0131m\u0131 ve Tedavi<\/h3>\n

Hastalara HIV tan\u0131s\u0131 \u201cenzyme-linked immunosorbent assay\u201d (ELISA) testi ve \u201cWestern blot\u201d do\u011frulama testi ile konulmu\u015ftu. T\u00fcberk\u00fcloz tan\u0131s\u0131 ise; k\u00fclt\u00fcrde M. tuberculosis<\/i>\u2019in \u00fcremesi veya basilin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n polimeraz zincir reaksiyonu ile g\u00f6sterilmesi, doku biyopsi \u00f6rnekleri ile solunum yolu \u00f6rneklerine ait yayma preparatlar\u0131nda aside diren\u00e7li basilin (ADB) g\u00f6sterilmesi veya doku biyopsi \u00f6rneklerinde gran\u00fclomat\u00f6z inflamasyonun tespiti ve d\u00f6rt haftadan uzun s\u00fcren semptomlar\u0131 (\u00f6ks\u00fcr\u00fck, ate\u015f, gece terlemesi ve kilo kayb\u0131) olan hastalarda e\u015flik eden radyolojik bulgular\u0131n olmas\u0131 durumunda konulmu\u015ftu. Sadece akci\u011fer tutulumu olanlar pulmoner TB, akci\u011fer d\u0131\u015f\u0131nda herhangi bir organ tutulumu olan yada hem akci\u011fer hem de akci\u011fer d\u0131\u015f\u0131 tutulumu olan dissemine TB hastalar\u0131 ise ekstrapulmoner TB olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131. Pulmoner TB olgular\u0131na ilk iki ay boyunca izoniyazid, rifampisin\/rifabutin, pirazinamid ve etambutol (HRZE) i\u00e7eren tedavinin, sonraki d\u00f6rt ayda da izoniyazid ve rifampisin\/rifabutin (HR) tedavisinin do\u011frudan g\u00f6zetim alt\u0131nda verildi\u011fi tespit edildi. Ekstrapulmoner TB olanlara ise iki ay HRZE, 7-10 ay HR tedavisi verilmi\u015fti. Hastalara ART\u2019leri iki n\u00fckleosid\/n\u00fckleotid analo\u011funa bir non-n\u00fckleosid revers transkriptaz inhibit\u00f6r\u00fc (NNRTI) yada bir proteaz (PI) veya bir integraz inhibit\u00f6r\u00fc ilave edilerek verildi\u011fi g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Efavirenz alanlarda efavirenz dozu g\u00fcnl\u00fck 600 mg olacak \u015fekilde, dolutegravir i\u00e7eren rejim alanlarda dolutegravir dozu iki kat art\u0131r\u0131larak verilmi\u015fti. Proteaz inhibit\u00f6r\u00fc alanlarda rifampisin yerine rifabutin tercih edilmi\u015fti. Hastalar\u0131n ART\u2019si ve ART\u2019nin ba\u015flama zaman\u0131 Ulusal HIV \u00d6nleme ve Tedavi K\u0131lavuzlar\u0131na uygun olarak belirlenmi\u015fti (8,9).<\/p>\n

Pulmoner TB tedavisi alanlarda tedavi bitiminde yayma preparatlar\u0131nda ADB\u2019nin g\u00f6r\u00fclmemesi k\u00fcr olarak; ekstrapulmoner TB olanlarda ise akci\u011fer grafisinde bulgular\u0131n gerilemesi ve ba\u015flang\u0131\u00e7 semptomlar\u0131n\u0131n kaybolmas\u0131, her iki grupta da belirlenen tedavi s\u00fcrelerinin tamamlanmas\u0131yla birlikte TB tedavisinin ba\u015far\u0131l\u0131 oldu\u011fu kabul edildi. Tedavi s\u00fcresini tamamlamadan vefat edenler, tedaviyi tamamlamayanlar (ba\u015flang\u0131\u00e7ta en az d\u00f6rt hafta boyunca TB tedavisi almayan veya ard\u0131\u015f\u0131k iki ay boyunca TB tedavisi almayanlar), tedavisi yetersiz olanlar (tedavi bitiminde yaymada ADB g\u00f6r\u00fclenler veya TB tedavisi bittikten sonra TB infeksiyonu tekrarlayanlar), tedavi takibi s\u0131ras\u0131nda takibe gelmeyenler ve ba\u015fka bir merkeze transfer olanlar\u0131n tedavisi ba\u015far\u0131s\u0131z olarak tan\u0131mland\u0131.<\/p>\n

\u00c7al\u0131\u015fma i\u00e7in,\u00a0 <\/span>Sa\u011fl\u0131k Bilimleri \u00dcniversitesi \u0130stanbul E\u011fitim ve Ara\u015ft\u0131rma Hastanesi Klinik Ara\u015ft\u0131rmalar Etik Kurulu\u2019ndan 26 May\u0131s 2023 tarih ve 1853 karar numaras\u0131yla onay al\u0131nd\u0131.<\/p>\n

\u0130statistiksel Analizler<\/h3>\n

\u00c7al\u0131\u015fman\u0131n istatistiksel analizi, SPSS (Statistical Package for the Social Sciences) versiyon 26.0 program\u0131 (IBM Corp., Armonk, NY, ABD) ile yap\u0131ld\u0131. Verilerin normal da\u011f\u0131l\u0131ma uygunlu\u011fu Kolmogorov-Smirnov testiyle de\u011ferlendirildi. S\u00fcrekli de\u011fi\u015fkenlerin ba\u011f\u0131ms\u0131z iki grup ortalamas\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131nda normal da\u011f\u0131l\u0131m g\u00f6steren de\u011fi\u015fkenler i\u00e7in ba\u011f\u0131ms\u0131z \u00f6rneklem t testi, normal da\u011f\u0131l\u0131m g\u00f6stermeyen de\u011fi\u015fkenler i\u00e7in Mann-Whitney U testi kullan\u0131ld\u0131. Kategorik de\u011fi\u015fkenlerin ba\u011f\u0131ms\u0131z grup oranlar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 Pearson \u03c72 ve Fisher kesin testi kullan\u0131larak yap\u0131ld\u0131; p<\/i><0.05 de\u011feri istatistiksel olarak anlaml\u0131 d\u00fczey olarak kabul edildi.<\/span><\/p>\n

BULGULAR<\/h2>\n
\"\"<\/a>

Tablo 1.<\/strong> HIV\/TB Koinfekte Hastalar\u0131n TB Tedavi Sonucuna G\u00f6re Sosyodemografik \u00d6zelliklerinin Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131<\/p><\/div>\n

HIV ile ya\u015fayan 931 bireyden 78 (%8.4)\u2019inde aktif TB tespit edildi. Hastalardan ikisi diren\u00e7li TB, biri k\u00fclt\u00fcrde atipik mikobakteri \u00fcremi\u015f oldu\u011fundan ve biri de kay\u0131tlar\u0131 tam olmad\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7al\u0131\u015fma d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rak\u0131ld\u0131. Geri kalan 74 hastan\u0131n 10 (%13.5)\u2019u kad\u0131n, 64 (%86.5)\u2019\u00fc erkek olup ortalama ya\u015f 42.84\u00b112.91 (20-78) y\u0131l idi. Hastalar\u0131n 44 (%59.5)\u2019\u00fc 18-45 ya\u015f aral\u0131\u011f\u0131nda, 46 (%62.2)\u2019s\u0131n\u0131n e\u011fitim d\u00fczeyi <5 y\u0131l, 32 (%43.2)\u2019si i\u015fsiz, 41 (%55.4)\u2019i bekard\u0131 (Tablo 1).<\/p>\n

\"\"<\/a>

Tablo 2.<\/strong> HIV\/TB Koinfekte Hastalar\u0131n TB Tedavi Sonucuna G\u00f6re Klinik ve Laboratuvar Bulgular\u0131n\u0131n Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131<\/p><\/div>\n

Hastalar\u0131n 42 (%56.8)\u2019sinde pulmoner TB, 32 (%43.2)\u2019sinde ekstrapulmoner TB tespit edildi. Ekstrapulmoner TB hastalar\u0131n\u0131n 14 (%43.7)\u2019\u00fcnde dissemine TB, 12 (%37.5)\u2019sinde periferik lenfadenopati, 2 (%6.3)\u2019sinde periton, 2 (%6.3)\u2019sinde plevra, 1 (%3.1)\u2019inde perikard ve 1 (%3.1)\u2019inde nazofarenks tutulumu vard\u0131. T\u00fcm hastalar\u0131n 68 (%91.9)\u2019i yeni tan\u0131 TB, 20 (%27)\u2019sinde komorbidite, 48 (%64.9)\u2019inde koinfeksiyon mevcuttu. Koinfeksiyonu olan hastalar\u0131n 17 (%35.4)\u2019sinde oral kandidiyazis, 10 (%20.7)\u2019ununda \u00f6zefagiyal kandidiyazis, 9 (%18.8)\u2019unda Pneumocystis jirovecii<\/i> pn\u00f6monisi, 4 (%8.3)\u2019\u00fcnde sifiliz, 3 (%6.3)\u2019\u00fcnde sitomegalovirus, 3 (%6.3)\u2019\u00fcnde hepatit B virusu (HBV), 1 (%2.1)\u2019inde hepatit C virusu (HCV), 1 (%2.1)\u2019inde hem HBV hem de HCV vard\u0131. Hastalar\u0131n 11 (%14.9)\u2019i alkol, 5 (%6.8)\u2019i \u0130V madde kullan\u0131yordu. T\u00fcberk\u00fcloz te\u015fhisi esnas\u0131nda sadece 12 (%16.2)\u2019si ART kullan\u0131yordu; 10 (%15.6)\u2019unun viral y\u00fck\u00fc negatif, 36 (%48.6)\u2019s\u0131n\u0131n CD4+<\/sup> T lenfosit say\u0131s\u0131 <100 h\u00fccre\/mm3, 64 (%86.4)\u2019\u00fcn\u00fcn CD4+<\/sup> T lenfosit say\u0131s\u0131 <350 h\u00fccre\/mm3<\/sup> idi (Tablo 2). Hastalardan 23 (%31.1)\u2019\u00fcn\u00fcn mikrobiyolojik,\u00a0 <\/span>22 (%29.7)\u2019sinin patolojik, 19 (% 25.7)\u2019unun radyolojik olarak do\u011frulanm\u0131\u015f tan\u0131s\u0131 mevcuttu ve 10 (%13.5)\u2019una ampirik olarak TB tedavisi ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Tablo 3.<\/strong> HIV\/TB Koinfekte Hastalar\u0131n TB Lokalizasyonuna G\u00f6re TB Tedavi Sonu\u00e7lar\u0131<\/p><\/div>\n

T\u00fcberk\u00fcloz tedavi sonucuna g\u00f6re hastalar tedavisi ba\u015far\u0131l\u0131 ve ba\u015far\u0131s\u0131z olarak iki gruba ayr\u0131ld\u0131; TB tedavisi pulmoner TB\u2019si olanlar\u0131n 26 (%61.9)\u2019s\u0131nda, ekstrapulmoner TB\u2019si olanlar\u0131n ise 23 (%71.9)\u2019\u00fcnde ba\u015far\u0131l\u0131yd\u0131. \u00c7al\u0131\u015fma s\u00fcresince HIV\/TB koinfekte hastalar\u0131n 15 (%20.3)\u2019i vefat etmi\u015fti, 5 (%6.8)\u2019inin tedavisi yetersizdi, 2 (%2.7)\u2019si takipten \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131 ve 3 (%4.1)\u2019\u00fc ba\u015fka bir merkeze transfer olmu\u015ftu (Tablo 3). Tedavi sonucunu etkileyen durumlar\u0131 belirlemek i\u00e7in tedavisi ba\u015far\u0131l\u0131 ve ba\u015far\u0131s\u0131z olanlar istatistiksel olarak kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. \u0130ki grubun kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmas\u0131nda tedavisi ba\u015far\u0131s\u0131z olan grubun ya\u015f ortalamas\u0131 (46.96\u00b114.42 y\u0131l)\u00a0 <\/span>ba\u015far\u0131l\u0131 grubun ya\u015f ortalamas\u0131ndan (40.73\u00b111.68 y\u0131l) daha y\u00fcksekti ve istatistiksel\u00a0 <\/span>olarak anlaml\u0131 d\u00fczeyde farkl\u0131l\u0131k saptand\u0131 (p<\/i>=0.049). Ya\u015f gruplar\u0131, cinsiyet, \u00e7al\u0131\u015fma durumu, medeni durum ve e\u011fitim durumu bak\u0131m\u0131ndan iki grup aras\u0131nda istatistiksel olarak anlaml\u0131 d\u00fczeyde farkl\u0131l\u0131k saptanmad\u0131 (p<\/i>>0.05) (Tablo 1).\u00a0 \u00a0<\/span><\/p>\n

Tedavi sonucuna g\u00f6re hastalar\u0131n klinik ve laboratuvar \u00f6zelliklerinin kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131nda; TB tutulum yeri, TB olgu durumu, komorbidite, koinfeksiyon, alkol, \u0130V madde kullan\u0131m\u0131, TB te\u015fhisi esnas\u0131nda ART alma durumu, viral y\u00fck ve CD4+<\/sup> T lenfosit say\u0131lar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan istatistiksel olarak anlaml\u0131 d\u00fczeyde farkl\u0131l\u0131k saptanmad\u0131 (p<\/i>>0.05) (Tablo 2). <\/span><\/p>\n

Hastalardan 13 (%86.7)\u2019\u00fc TB\u2019ye ba\u011fl\u0131, 2(%13.3)\u2019si ise TB d\u0131\u015f\u0131 nedenlerden dolay\u0131 vefat etmi\u015fti; TB d\u0131\u015f\u0131 nedenlerden vefat edenlerin biri myokard infarkt\u00fcs\u00fc ge\u00e7irmi\u015f, di\u011feri ise aspirasyon pn\u00f6monisi nedeniyle kaybedilmi\u015fti; vefat eden hastalar\u0131n TB tedavisinden sonra ortalama ya\u015fam s\u00fcresi 37.38\u00b132.90 g\u00fcn olup ortalama ya\u015f\u0131 (50.46\u00b114.39 y\u0131l) sa\u011f kalanlar\u0131n ortalama ya\u015f\u0131ndan (41.21\u00b112.09 y\u0131l) daha fazlayd\u0131 (p<\/i>=0.018). Vefat edenlerin CD4+<\/sup> T lenfosit ortalamas\u0131 (101.46\u00b1122.31 h\u00fccre\/mm3<\/sup>) sa\u011f kalanlar\u0131n CD4+<\/sup> T lenfosit ortalamas\u0131ndan (179.74\u00b1203.42 h\u00fccre\/mm3<\/sup>) daha d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fc; ancak istatistiksel olarak anlaml\u0131 d\u00fczeyde farkl\u0131l\u0131k yoktu (p<\/i>=0.078). Vefat edenlerle sa\u011f kalanlar aras\u0131nda ya\u015f gruplar\u0131 (p<\/i>=0.065), cinsiyet (p<\/i>=0.366), medeni durum (p<\/i>=0.624), \u00e7al\u0131\u015fma durumu (p=0.395), e\u011fitim durumu (p<\/i>=0.511), TB lokalizasyonu (p<\/i>=0.106), TB olgu durumu (p<\/i>=0.238), komorbidite (p<\/i>=0.165), koinfeksiyon (p<\/i>=0.716), alkol kullan\u0131m\u0131 (p<\/i>=0.954) ve \u0130V madde kullan\u0131m\u0131 (p<\/i>=0.882), saptanabilen viral y\u00fck (p<\/i>=0.828), CD4+<\/sup> T lenfosit say\u0131lar\u0131 (p<\/i>=0.959) ve ART kullan\u0131m\u0131 (p<\/i>=0.679) a\u00e7\u0131s\u0131ndan farkl\u0131l\u0131k yoktu.<\/p>\n

\u0130RDELEME<\/h2>\n

\u00c7al\u0131\u015fmam\u0131zda HIV\/TB koinfekte hastalarda TB tedavisinin ba\u015far\u0131 oran\u0131 %66.2 olarak saptand\u0131. Mortalite oran\u0131n\u0131n y\u00fcksekli\u011fi ve hastalar\u0131n ilerleyen ya\u015f\u0131 TB tedavi ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 olumsuz olarak etkileyen en \u00f6nemli fakt\u00f6rlerdi. D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc (DS\u00d6)\u2019n\u00fcn 2023 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 K\u00fcresel T\u00fcberk\u00fcloz Raporu\u2019nda tedavi ba\u015far\u0131 oran\u0131; sadece TB\u2019si olan hastalarda %86, HIV\/TB koinfekte hastalarda ise %79 olarak bildirilmi\u015ftir (4). Yine DS\u00d6 taraf\u0131ndan 2022 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanan Son TB Stratejisinin Uygulanmas\u0131: Temel Hususlar, 2022 G\u00fcncellemesi\u00a0 <\/span>kapsam\u0131nda ise TB tedavi ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n 2027 y\u0131l\u0131na kadar %90\u2019n\u0131n \u00fczerinde olmas\u0131 hedeflenmi\u015ftir (10). \u00c7al\u0131\u015fmam\u0131zda TB tedavi ba\u015far\u0131s\u0131na ili\u015fkin bulgumuz DS\u00d6\u2019n\u00fcn hedeflerinin alt\u0131ndad\u0131r. T\u00fcrkiye Verem Sava\u015f Raporu\u2019nda ise sadece TB\u2019si olanlarda tedavi ba\u015far\u0131s\u0131 %84.6 olarak rapor edilirken HIV\/TB koinfekte hastalarda TB tedavi sonu\u00e7lar\u0131na ait herhangi bir veri sunulmam\u0131\u015ft\u0131r (6). Maalesef \u00fclkemizde bu hasta grubuna ait bulgular\u0131m\u0131z\u0131 k\u0131yaslayabilece\u011fimiz bir \u00e7al\u0131\u015fma yoktur; ancak\u00a0 <\/span>\u00fclkemizde bu konuda yap\u0131lan ilk ara\u015ft\u0131rma olmas\u0131 nedeniyle bulgular\u0131m\u0131z\u0131n de\u011ferli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz.<\/p>\n

Tedavi ba\u015far\u0131s\u0131na ait bulgumuz; Etiyopya\u2019da %30.3 (11), Nijerya\u2019da %48.8 (12), Malezya\u2019da %57.9 (13), Romanya\u2019da %64 (14) ve Tayland\u2019da %64.5 (15) olarak bildirilen de\u011ferlerden daha y\u00fcksek olmakla birlikte Hindistan\u2019da %72 (16), Gana\u2019da %77 (2), \u00d6zbekistan\u2019da %79.7 (17), Etiyopya\u2019da %86.8 (18) ve \u00c7in\u2019de %89 (19) olarak bildirilen de\u011ferlerden d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr. Farkl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalardan elde edilen bu de\u011ferlerdeki farkl\u0131l\u0131klar, dahil edilen hasta say\u0131s\u0131, sosyoekonomik ko\u015fullar, sa\u011fl\u0131k hizmetlerine veya ART\u2019ye eri\u015fim ve \u00e7al\u0131\u015fma tasar\u0131m\u0131 ile ilgili olabilir.<\/p>\n

Mortalite, yetersiz ya da ba\u015far\u0131s\u0131z tedavi,\u00a0 <\/span>tedavi s\u0131ras\u0131nda takipten \u00e7\u0131kma ya da ba\u015fka bir merkeze transfer olma TB tedavi ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 belirleyen unsurlard\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fmam\u0131zda, HIV\/TB koinfekte hastalarda t\u00fcm nedenlere ba\u011fl\u0131 bir y\u0131ll\u0131k mortalite oran\u0131 %20.3 olarak tespit edildi ve tedavi ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 belirleyen unsurlar aras\u0131nda en fazla paya sahip oldu\u011fu belirlendi. Literat\u00fcrde HIV\/TB koinfekte hastalarda TB\u2019ye ait y\u00fcksek mortalite oranlar\u0131; ileri ya\u015f, imm\u00fcnos\u00fcpresyonun \u015fiddeti, ART\u2019ye eri\u015fimde zorluklar, d\u00fc\u015f\u00fck CD4+<\/sup><\/span> T lenfosit say\u0131lar\u0131, ge\u00e7 HIV infeksiyonu tan\u0131s\u0131, yayma negatif pulmoner TB, ekstrapulmoner TB, komorbiditeler ve koinfeksiyonlarla ili\u015fkili bulunmu\u015ftur (20-22). \u00c7al\u0131\u015fmam\u0131zda vefat edenlerin ya\u015f ortalamas\u0131 sa\u011f kalanlardan daha y\u00fcksek idi. Buna paralel olarak Duarte ve arkada\u015flar\u0131 (23) ilerleyen ya\u015flarda TB\u2019nin prognozunun daha k\u00f6t\u00fc oldu\u011funu bildirmi\u015ftir. \u00c7al\u0131\u015fmam\u0131zda hastalar\u0131n yakla\u015f\u0131k yar\u0131s\u0131nda ilerlemi\u015f HIV hastal\u0131\u011f\u0131 oldu\u011fu, dolay\u0131s\u0131yla ge\u00e7 tan\u0131 ald\u0131klar\u0131 ortaya kondu. Ancak \u00e7al\u0131\u015fmaya kat\u0131lan hastalar\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funda CD4+<\/sup><\/span> T lenfosit say\u0131lar\u0131 <350 h\u00fccre\/mm3<\/sup> oldu\u011fundan mortalite ve tedavi ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131yla ili\u015fkisi g\u00f6sterilemedi. Bunun \u00e7al\u0131\u015fmaya kat\u0131lan hasta say\u0131s\u0131n\u0131n az olmas\u0131ndan kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. T\u00fcrkiye\u2019de HIV ile ya\u015fayan bireylere verilen ART\u2019ler Sosyal G\u00fcvenlik Kurumu taraf\u0131ndan genel sa\u011fl\u0131k sigortas\u0131 kapsam\u0131nda \u00fccretsiz olarak re\u00e7ete edilmektedir. T\u00fcberk\u00fcloz\u00a0 <\/span>ila\u00e7lar\u0131 da Verem Sava\u015f Dispanserleri taraf\u0131ndan t\u00fcm hastalara \u00fccretsiz olarak verilmektedir. Her iki hastal\u0131\u011f\u0131n tedavisine ula\u015f\u0131m bu kadar kolay olmas\u0131na ra\u011fmen \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131zda mortalitenin y\u00fcksek olmas\u0131 hem TB hem de HIV\u2019in ge\u00e7 tan\u0131s\u0131yla ili\u015fkili olabilir diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. \u00c7al\u0131\u015fmam\u0131zda incelenen di\u011fer unsurlar\u0131n ise mortalite ile ili\u015fkisi g\u00f6sterilemedi.<\/p>\n

G\u00fcm\u00fc\u015fer ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n (7) \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda, HIV\/TB koinfekte hastalarda TB tedavisi s\u0131ras\u0131nda; HIV ve TB ila\u00e7lar\u0131n\u0131n etkile\u015fimi, al\u0131nan ilac\u0131n miktar\u0131, hastan\u0131n TB tedavisine uyumu konusundaki fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131 ya da tedavi s\u0131ras\u0131nda \u0130R\u0130S geli\u015fmesinin tedavi ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 ve mortaliteyi olumsuz etkiledi\u011fi bildirilmi\u015ftir (7). \u00c7al\u0131\u015fmam\u0131z retrospektif oldu\u011fu i\u00e7in bu bilgilere ula\u015f\u0131lamad\u0131; ancak hastalar\u0131m\u0131zdaki mortalite oran\u0131n\u0131n y\u00fcksekli\u011finin de bu unsurlara ba\u011fl\u0131 olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz.<\/p>\n

\u00c7al\u0131\u015fmam\u0131zda tedavisi yetersiz ya da ba\u015far\u0131s\u0131z olan hastalar\u0131n oran\u0131 %6.8 idi. Bu Nijerya (12), Malezya (13) ve Romanya\u2019da (14) yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalarda bildirilen %8.1-%10.8 aras\u0131ndaki oranlardan d\u00fc\u015f\u00fck olmakla birlikte di\u011fer \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n (2,17-19) bildirdi\u011fi\u00a0 <\/span>%0.52-%3.7 aras\u0131ndaki oranlardan y\u00fcksektir. Tedavinin yetersiz olmas\u0131, klinisyenleri tekrarlayan TB olgular\u0131 ve y\u00fcksek ila\u00e7 direnci riskiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya b\u0131rakmaktad\u0131r (24). Bundan dolay\u0131 tedavisi yetersiz ya da\u00a0 <\/span>ba\u015far\u0131s\u0131z olan hastalara daha fazla dikkat edilmelidir.<\/p>\n

Hastan\u0131n ba\u015fka bir merkeze transfer edilmesi tedavi ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 etkileyen unsurlardan biridir. Etiyopya\u2019da yap\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fmada, ba\u015fka bir merkeze transfer olan hastalar\u0131n oran\u0131 (%46.3) y\u00fcksek olup bunun TB tedavi ba\u015far\u0131 oran\u0131n\u0131 (%30.3) ciddi \u015fekilde etkiledi\u011fi bildirilmi\u015ftir (11). Di\u011fer yanda, Nijerya, Romanya\u00a0 <\/span>ve \u00c7in\u2019de yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalarda ba\u015fka bir merkeze transfer edilen hastalar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmaya dahil edilmedi\u011fi g\u00f6r\u00fcld\u00fc (12,14,19). \u00c7al\u0131\u015fmam\u0131zda ise ba\u015fka bir merkeze transfer olan hastalar\u0131n oran\u0131 %4.1 idi; bunun tedavi ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n d\u00fc\u015fmesine katk\u0131s\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz.<\/p>\n

Tedavi s\u0131ras\u0131nda takipten \u00e7\u0131kan hasta oran\u0131 %2.7 idi. \u015eimdiye kadar yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalarda bu oran \u00e7ok de\u011fi\u015fken olup bulgumuz %5.8-38.6 aras\u0131nda bildirilen oranlardan d\u00fc\u015f\u00fck (11,12,14,15), %0.065-2.3 aras\u0131nda bildirilen oranlardan y\u00fcksektir (2,13,18,19). T\u00fcberk\u00fcloz tedavisi s\u0131ras\u0131nda hastan\u0131n takipten \u00e7\u0131kmas\u0131 ila\u00e7 yan etkileri, sosyal damgalanma veya hastal\u0131k hakk\u0131nda fark\u0131ndal\u0131k eksikli\u011finden kaynaklanabilir (18). \u00c7al\u0131\u015fmam\u0131zda takipten \u00e7\u0131kan hasta oran\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc \u00fclkemizde TB tedavisinin do\u011frudan g\u00f6zetim alt\u0131nda yap\u0131lmas\u0131ndan kaynaklanm\u0131\u015f olabilir. Tedavi sonu\u00e7lar\u0131yla ilgili t\u00fcm bulgular\u0131m\u0131z bize HIV\/TB koinfekte hastalarda TB tedavi sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n iyile\u015ftirilmesi i\u00e7in hasta ve sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 aras\u0131nda daha fazla i\u015fbirli\u011fini sa\u011flayacak stratejilerin geli\u015ftirilmesi gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n

\u00c7al\u0131\u015fmam\u0131z kapsam\u0131nda, HIV\/TB koinfekte hastalarda TB tedavi ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n ya\u015fla ili\u015fkisi de ara\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131 ve ya\u015f ortalamas\u0131 artt\u0131k\u00e7a tedavi ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n azald\u0131\u011f\u0131 tespit edildi. Bu bulgumuzla benzer \u015fekilde \u00c7in\u2019in Sichuan \u015fehrinde ve Hindistan\u2019da yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalarda tedavi ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n artan ya\u015fla ili\u015fkili oldu\u011fu bildirilmi\u015ftir (16,19). Ayr\u0131ca G\u00fcney Afrika\u2019da 9991 koinfekte hastan\u0131n de\u011ferlendirildi\u011fi bir \u00e7al\u0131\u015fmada da 65 ya\u015f ve \u00fczeri ki\u015filerde TB tedavisinin ba\u015far\u0131s\u0131z oldu\u011fu rapor edilmi\u015ftir (20). Brezilya\u2019da yap\u0131lan bir ba\u015fka \u00e7al\u0131\u015fmada ise koinfekte hastalarda ya\u015fla birlikte ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n azald\u0131\u011f\u0131, komorbidite ve koinfeksiyonlar\u0131n artt\u0131\u011f\u0131, buna ba\u011fl\u0131 olarak kullan\u0131lan ila\u00e7 miktar\u0131n\u0131n artt\u0131\u011f\u0131 ve dolay\u0131s\u0131yla tedavi ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n azald\u0131\u011f\u0131 vurgulanm\u0131\u015ft\u0131r (21).<\/p>\n

\u00c7al\u0131\u015fmam\u0131zda HIV\/TB koinfekte hastalarda erkek cinsiyet bask\u0131n olmakla birlikte tedavi ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n cinsiyetten etkilenmedi\u011fi belirlendi. Nijerya (12), G\u00fcney Afrika (20) ve Kamerun\u2019da (25) yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalarda, erkeklere g\u00f6re kad\u0131nlarda tedavi ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n daha fazla oldu\u011fu bildirilmi\u015ftir. Engelbrecht ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n (20) \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda, erkeklerde sigara, alkol ve yasa d\u0131\u015f\u0131 ila\u00e7 kullan\u0131m\u0131 gibi riskli davran\u0131\u015flar sebebiyle tedavi ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n kad\u0131nlardan daha d\u00fc\u015f\u00fck olabilece\u011fi bildirilmi\u015ftir. Oladimeji ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n (26) \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda ise TB tedavi ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n kad\u0131nlarda daha fazla oldu\u011fu, bu durumun kad\u0131n ve erkekler aras\u0131ndaki hormonal farkl\u0131l\u0131ktan kaynaklanabilece\u011fi, \u00f6strojenin ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k aktivasyonunu art\u0131rabildi\u011fi, testesteronun ise bask\u0131layabildi\u011fi bildirilmi\u015ftir. Ayn\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmada hayvan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda overleri al\u0131nan farelerin TB\u2019ye kar\u015f\u0131 savunmas\u0131z oldu\u011fu, \u00f6strojen varl\u0131\u011f\u0131nda bu durumun tersine \u00e7evrilebilece\u011fi a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Bu konuyla ilgili daha \u00f6nce yap\u0131lm\u0131\u015f olan \u00e7al\u0131\u015fmalarda Tola ve arkada\u015flar\u0131 (18) y\u00fcksek sosyoekonomik seviyeyi, Prado ve arkada\u015flar\u0131 (21) y\u00fcksek e\u011fitim seviyesini, Oladimeji ve arkada\u015flar\u0131 (26) evli olmay\u0131 tedavi ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 art\u0131ran fakt\u00f6rler olarak bildirmi\u015flerdir. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n tersine \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131zda e\u011fitim seviyesinin, evli veya bekar olman\u0131n yada bar\u0131nma ve beslenme gibi ihtiya\u00e7lar\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan \u00e7al\u0131\u015fma durumunun TB tedavi ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 etkilemedi\u011fi sonucuna var\u0131ld\u0131.<\/p>\n

T\u00fcberk\u00fclozun lokalizasyonu \u00f6nceki \u00e7al\u0131\u015fmalarda tedavi sonucunun bir belirleyicisi olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r (18). Hindistan\u2019\u0131n bat\u0131 Maharasthra b\u00f6lgesinde (27) pulmoner TB, Do\u011fu Etiyopya\u2019da (18), Hindistan\u2019\u0131n Yavatmal \u015fehrinde (16) ve Ta\u015fkent\u2019te (17) ekstrapulmoner TB ve yayma negatif TB tedavi ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131yla ili\u015fkili bulunmu\u015ftur. Varsha ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n (27) \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda pulmoner TB\u2019si olanlarda, Tola ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n (18) \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda ise ekstrapulmoner TB\u2019si olanlarda mortalitenin y\u00fcksek olmas\u0131n\u0131n tedavi ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131yla ili\u015fkili oldu\u011fu bildirilmi\u015ftir. \u00c7al\u0131\u015fmam\u0131zda ise TB lokalizasyonuyla TB tedavisi ba\u015far\u0131s\u0131 aras\u0131nda ili\u015fki saptanmad\u0131.\u00a0 \u00a0<\/span><\/p>\n

Massavirov ve arkada\u015flar\u0131 (17) ile Gatechompol ve arkada\u015flar\u0131 (15) \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda, komorbiditelerden diabetes mellitusun, Tola ve arkada\u015flar\u0131 (18) ise koinfeksiyonun tedavi ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n nedeni oldu\u011funu bildirmi\u015flerdir. \u00c7al\u0131\u015fmam\u0131zda komorbidite ve koinfeksiyon ile tedavi ba\u015far\u0131s\u0131 aras\u0131nda ili\u015fki saptanmad\u0131. Prado ve arkada\u015flar\u0131 (21) \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda HIV\/TB koinfekte bireylerde alkol kullan\u0131m\u0131n\u0131n, Zaharie ve arkada\u015flar\u0131 (14) ise \u0130V madde kullan\u0131m\u0131n\u0131n tedavi ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131na yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirmi\u015flerdir. Hastalar\u0131m\u0131zda alkol ve \u0130V madde kullan\u0131m\u0131n\u0131n az olmas\u0131 nedeniyle tedavi ba\u015far\u0131s\u0131 \u00fczerine herhangi bir etki yap\u0131p yapmad\u0131\u011f\u0131 tespit edilememi\u015f olabilir.\u00a0 <\/span>Akanbi ve arkada\u015flar\u0131 (28) ilk defa TB tedavisi alanlarda tedavi ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n y\u00fcksek, Tola ve arkada\u015flar\u0131 (18) ise tekrar tedavi edilen hastalarda tedavi ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011funu bildirmi\u015flerdir. Prado ve arkada\u015flar\u0131 (21) tekrar tedavi edilen hastalarda ba\u015far\u0131s\u0131z tedavi sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n tekrar ilaca maruz kalma nedeniyle olu\u015fan ila\u00e7 direnciyle ili\u015fkili olabilece\u011fi de\u011ferlendirmesini yapm\u0131\u015flard\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fmam\u0131zda ilk defa tedavi alan hastalar ile tekrar tedavi alan hastalar aras\u0131nda tedavi ba\u015far\u0131s\u0131 bak\u0131m\u0131ndan fark saptanmad\u0131.<\/p>\n

Kamerun, Tayland ve Vietnam\u2019da yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalarda TB tan\u0131s\u0131ndan \u00f6nce ART alan HIV ile ya\u015fayan bireylerde TB tedavi sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n daha ba\u015far\u0131l\u0131 oldu\u011fu bildirilmi\u015ftir (15,24,25). Bizim \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131zda HIV ile ya\u015fayan bireylerde ART alan ve almayanlar aras\u0131nda TB tedavi sonu\u00e7lar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan istatistiksel olarak anlaml\u0131 d\u00fczeyde bir fark bulunmad\u0131. Di\u011fer \u00e7al\u0131\u015fmalarla \u00e7eli\u015fen bu bulgunun \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131zda ART alan hasta say\u0131s\u0131n\u0131n az olmas\u0131yla ili\u015fkili olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz.<\/p>\n

\u00c7al\u0131\u015fmam\u0131z\u0131n en \u00f6nemli k\u0131s\u0131tl\u0131l\u0131\u011f\u0131, tek merkezli olmas\u0131 ve retrospektif olarak y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi nedeniyle hastalar\u0131n TB profilaksisi al\u0131p almad\u0131\u011f\u0131, TB tedavisine uyumlar\u0131, ila\u00e7 yan etkileri, ila\u00e7-ila\u00e7 etkile\u015fimleri, \u0130R\u0130S geli\u015fimi, beslenme ve bar\u0131nma durumlar\u0131 hakk\u0131nda kay\u0131tlara ula\u015f\u0131lamamas\u0131d\u0131r. Bu veriler TB tedavi sonucunu etkileyebilecek unsurlard\u0131r. Ayr\u0131ca \u00e7al\u0131\u015fma pop\u00fclasyonumuz \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck oldu\u011fu i\u00e7in bulgular\u0131m\u0131z \u00fclkemizdeki HIV\/TB koinfekte hastalar\u0131n t\u00fcm\u00fcne genellenemez.\u00a0 <\/span>Bulgular\u0131m\u0131z\u0131n, daha fazla hasta say\u0131s\u0131 \u00fczerinden yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalarla, daha eksiksiz kay\u0131tlarla ve raporlarla do\u011frulanmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz.\u00a0 \u00a0<\/span><\/p>\n

\u00c7al\u0131\u015fmam\u0131zda HIV\/TB koinfekte hastalarda TB tedavi ba\u015far\u0131s\u0131 %66.2 olarak belirlendi. Bulgumuz DS\u00d6\u2019n\u00fcn hedeflerinden d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fc. Mortalite oran\u0131n\u0131n y\u00fcksekli\u011fi ve hastalar\u0131n ilerleyen ya\u015f\u0131 TB tedavisi ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 etkileyen en \u00f6nemli unsurlar olarak tespit edildi. Kohortumuzdaki hastalar\u0131n yakla\u015f\u0131k yar\u0131s\u0131nda TB te\u015fhisi s\u0131ras\u0131nda ilerlemi\u015f HIV hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131n oldu\u011fu ve ge\u00e7 tan\u0131 ald\u0131klar\u0131 ortaya kondu. Sonu\u00e7 olarak; HIV\/TB koinfekte hastalara daha fazla dikkat edilmesi ve erken tan\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131na y\u00f6nelik stratejilerin geli\u015ftirilmesi gerekti\u011fini, \u00fclkemizde bu konuda daha kapsaml\u0131 ve prospektif \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n yap\u0131lmas\u0131na ihtiya\u00e7 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

G\u0130R\u0130\u015e T\u00fcberk\u00fcloz (TB), insan imm\u00fcn yetmezlik virusu (HIV) ile ya\u015fayan bireylerde en \u00f6nemli f\u0131rsat\u00e7\u0131 infeksiyonlardan biri olup \u00f6l\u00fcm\u00fcn \u00f6nde gelen nedenlerinden biridir (1). Hastal\u0131\u011f\u0131n etkeni Mycobacterium tuberculosis\u2019tir; tedavisinde k\u00fcr sa\u011flanabilen bir hastal\u0131k olmas\u0131na ra\u011fmen erken te\u015fhisi ve tedavisi zordur. HIV ise di\u011fer bir infeksiyon etkenidir; ancak HIV infeksiyonu tedavisinde halen k\u00fcr sa\u011flanamam\u0131\u015ft\u0131r (2). Her iki […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[5129],"tags":[5163,2997,6024,6025],"class_list":["post-29580","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ozgun-arastirma","tag-hiv-2","tag-mortalite","tag-tb","tag-tedavi-sonucu"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/29580","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=29580"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/29580\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":29989,"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/29580\/revisions\/29989"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=29580"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=29580"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=29580"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}