{"id":26886,"date":"2023-06-30T09:01:08","date_gmt":"2023-06-30T06:01:08","guid":{"rendered":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/?p=26886"},"modified":"2023-07-11T16:02:47","modified_gmt":"2023-07-11T13:02:47","slug":"tip-fakultesi-ogrencilerinin-asi-bilgisi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/2023\/06\/30\/tip-fakultesi-ogrencilerinin-asi-bilgisi\/","title":{"rendered":"T\u0131p Fak\u00fcltesi Alt\u0131nc\u0131 S\u0131n\u0131f \u00d6\u011frencilerinin Pandemi S\u00fcrecindeki A\u015f\u0131 Bilgilerinin De\u011ferlendirilmesi: Niteliksel Bir \u00c7al\u0131\u015fma"},"content":{"rendered":"<h2 class=\"p1\">G\u0130R\u0130\u015e<\/h2>\n<p class=\"p2\">A\u015f\u0131lama, bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131klar\u0131n yay\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemede en \u00f6nemli \u00f6nleyici tedbirlerden biridir. Yirminci y\u00fczy\u0131l, halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda, \u00f6zellikle bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131klar\u0131n \u00f6nlenmesi ve tedavisi a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck ilerlemelerin kaydedildi\u011fi bir d\u00f6nemdir; a\u015f\u0131lar\u0131n kullan\u0131m\u0131 bu etki i\u00e7in son derece \u00f6nemli olmu\u015ftur (1). Bununla birlikte, toplumlarda var olan a\u015f\u0131 karars\u0131zl\u0131\u011f\u0131 nedeniyle, salg\u0131n durumlar\u0131nda a\u015f\u0131lar\u0131n mevcudiyeti toplumsal ba\u011f\u0131\u015f\u0131klaman\u0131n sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in yeterli olmayabilir. Bu durum, ba\u015far\u0131l\u0131 a\u015f\u0131lama, a\u015f\u0131 g\u00fcvenli\u011fi ve etkinli\u011fi ile ilgili olarak halka yo\u011fun sa\u011fl\u0131k e\u011fitimi sunulmas\u0131 gereklili\u011fini ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r (2).<\/p>\n<p class=\"p3\">\u00d6zellikle pandemi gibi kritik durumlarda, a\u015f\u0131lar\u0131n etkinlik ve g\u00fcvenirli\u011fi ile ilgili olarak halk\u0131 bilgilendirecek olan hekimlerin t\u0131p fak\u00fcltesinde alm\u0131\u015f olduklar\u0131 a\u015f\u0131 e\u011fitiminin niteli\u011fi son derece \u00f6nemlidir. Pandemi d\u00f6neminde, t\u0131p \u00f6\u011frencilerinde veya sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131nda COVID-19 a\u015f\u0131lar\u0131na yakla\u015f\u0131m\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalarda, eksik bilgi sahibi olan hekimlerin daha \u00e7ok a\u015f\u0131 karars\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6sterilmi\u015ftir (3,4).<\/p>\n<p class=\"p3\">D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc (DS\u00d6) taraf\u0131ndan 11 Mart 2020\u2019de COVID-19 pandemisi ilan edilmi\u015ftir (5). \u015eiddetli akut solunum yolu sendromu koronavirus-2 (SARS- CoV-2)\u2019nin neden oldu\u011fu koronovirus 2019 hastal\u0131\u011f\u0131 (COVID-19), asemptomatik ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 bireylerde; \u015fiddetli solunum s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131, zat\u00fcrre ve \u00f6l\u00fcme kadar de\u011fi\u015fen olgulara neden olmu\u015ftur (6,7). Pandeminin ilk y\u0131l\u0131nda, kontroll\u00fc klinik \u00e7al\u0131\u015fmalarla etkisi g\u00f6sterilmi\u015f bir tedavi olmamas\u0131 nedeniyle COVID-19\u2019un yay\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 \u00f6nleme kapsam\u0131nda el hijyeni, sosyal mesafe, karantina \u00f6nlemleri \u00f6nerilmi\u015f ve pozitif bireylerin saptanmas\u0131 i\u00e7in tan\u0131ya y\u00f6nelik uygulamalar ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir (8).<\/p>\n<p class=\"p3\">Pandemi d\u00f6neminde, COVID-19 pozitif bireyler ile temas riski y\u00fcksek olan, tan\u0131 ve tedavi s\u00fcre\u00e7lerinde \u00f6n cephede \u00e7al\u0131\u015fan sa\u011fl\u0131k hizmeti sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131ndan olduklar\u0131 i\u00e7in t\u0131p fak\u00fcltesi \u00f6\u011frencilerinde y\u00fcksek COVID-19 a\u015f\u0131lama oranlar\u0131na ula\u015f\u0131lmas\u0131 \u00f6nemli olarak g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc; gelece\u011fin hekimleri olarak a\u015f\u0131 \u00f6nerisinde bulunman\u0131n yan\u0131 s\u0131ra a\u015f\u0131 konusunda yetersiz bilgiye sahip hastalar\u0131 bilgilendirecekleri de d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc (9).<\/p>\n<p class=\"p2\">\u00c7al\u0131\u015fmam\u0131z\u0131n verilerini toplad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015eubat 2021 tarihi, \u00fclkemizde ve d\u00fcnyada riskli gruplar\u0131n \u00f6ncelikli olarak a\u015f\u0131lanmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemdir. \u0130naktif SARS CoV-2 a\u015f\u0131s\u0131 i\u00e7in \u00fclkemizde 13 Ocak 2021\u2019de acil kullan\u0131m onay\u0131 verilmi\u015f olup 14 Ocak 2021\u2019de a\u015f\u0131 kullan\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r (10,11). Bu d\u00f6nemde a\u015f\u0131 t\u00fcm eri\u015fkin ya\u015f grubuna yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmam\u0131\u015f olmakla birlikte sa\u011fl\u0131k kurumlar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fanlar, t\u0131p fak\u00fcltesi ve di\u015f hekimli\u011fi fak\u00fcltesi stajyer \u00f6\u011frencileri ve 65 ya\u015f \u00fcst\u00fc bireyler i\u00e7in \u00fclkemizde g\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u00fck esas\u0131na dayal\u0131 olarak a\u015f\u0131lama uygulamas\u0131 ba\u015flat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<span class=\"Apple-converted-space\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p class=\"p2\">\u00c7al\u0131\u015fma kapsam\u0131nda, COVID-19 pandemisinin ilk y\u0131l\u0131n\u0131n sonunda bir t\u0131p fak\u00fcltesinde alt\u0131nc\u0131 s\u0131n\u0131f \u00f6\u011frencilerinin kendilerini a\u015f\u0131lar ve COVID-19 a\u015f\u0131 t\u00fcrleri hakk\u0131nda yeterli bilgi d\u00fczeyinde hissedip hissetmediklerinin de\u011ferlendirilmesi ama\u00e7land\u0131. \u00c7al\u0131\u015fma, nas\u0131l ve ni\u00e7in sorular\u0131na niceliksel ara\u015ft\u0131rmalardan daha nitelikli yan\u0131tlar elde edilebilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclerek niteliksel tipte bir ara\u015ft\u0131rma olarak planland\u0131.<span class=\"Apple-converted-space\">\u00a0<\/span><\/p>\n<h2 class=\"p1\">Y\u00d6NTEMLER<\/h2>\n<p class=\"p2\">Ara\u015ft\u0131rmam\u0131z niteliksel bir ara\u015ft\u0131rma olup \u0130stanbul\u2019da Anadolu yakas\u0131nda bulunan bir t\u0131p fak\u00fcltesinin alt\u0131nc\u0131 s\u0131n\u0131f \u00f6\u011frencilerine uyguland\u0131 ve y\u00fcz y\u00fcze derinlemesine g\u00f6r\u00fc\u015fme y\u00f6ntemi teknikleri kullan\u0131ld\u0131. G\u00f6r\u00fc\u015fmeler, literat\u00fcr taramas\u0131 sonucu olu\u015fturulmu\u015f a\u00e7\u0131k u\u00e7lu sorular\u0131 i\u00e7eren yar\u0131-yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir soru rehberi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile yap\u0131ld\u0131. \u00d6rneklem se\u00e7iminde kartopu y\u00f6ntemi uyguland\u0131. Her biri 45-50 dakikal\u0131k s\u00fcrelerle ve 10 kat\u0131l\u0131mc\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirilen g\u00f6r\u00fc\u015fmeler \u015eubat 2021\u2019de ger\u00e7ekle\u015ftirildi. Bu d\u00f6nemde \u00fclkemizde sadece inaktif COVID-19 a\u015f\u0131s\u0131 mevcuttu ve m-RNA a\u015f\u0131lar\u0131 hen\u00fcz kullan\u0131lmaya ba\u015flanmam\u0131\u015ft\u0131.<span class=\"Apple-converted-space\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p class=\"p2\">G\u00f6r\u00fc\u015fmeler kapsam\u0131nda, kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n; genel a\u015f\u0131 bilgilerine, COVID-19 a\u015f\u0131lar\u0131na yakla\u015f\u0131mlar\u0131na ve halka dan\u0131\u015fmanl\u0131k yapma durumu ile ilgili tutumlar\u0131na bak\u0131ld\u0131. Bu ba\u011flamda kat\u0131l\u0131mc\u0131lara; \u201c<i>Genel a\u015f\u0131 t\u00fcrleri hakk\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcncelerinizden bahsedebilir misiniz<\/i>?\u201d, \u201c<i>Yeni geli\u015ftirilen COVID-19 a\u015f\u0131lar\u0131 hakk\u0131nda ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz?<\/i>\u201d, \u201c<i>Sizce toplum COVID-19 a\u015f\u0131s\u0131 hakk\u0131nda nas\u0131l bilgilendirilmelidir?<\/i>\u201d, \u201c<i>Toplumda a\u015f\u0131lar\u0131n g\u00fcvenirli\u011fi nas\u0131l sa\u011flan\u0131r?<\/i>\u201d gibi sorular y\u00f6nlendirildi.<span class=\"Apple-converted-space\">\u00a0 <\/span>G\u00f6r\u00fc\u015fmeler, pandemi ko\u015fullar\u0131 nedeniyle \u00e7evrimi\u00e7i olarak yap\u0131ld\u0131; yeni i\u00e7erik elde edilemedi\u011finde g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin doygunlu\u011fa ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 kabul edilerek g\u00f6r\u00fc\u015fmeler sonland\u0131r\u0131ld\u0131. Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n onay\u0131yla g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin ses kay\u0131tlar\u0131 al\u0131nd\u0131 ve ayn\u0131 g\u00fcn toplam 39 sayfal\u0131k veri halinde transkriptleri olu\u015fturuldu. Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n isimleri gizli tutuldu; her biri s\u0131ra numaras\u0131 ve cinsiyeti ile tan\u0131mland\u0131 (K1-E: Kat\u0131l\u0131mc\u0131 1-Erkek, vb).<\/p>\n<p class=\"p2\">Verilerin analizinde; verilerin haz\u0131rlanmas\u0131 (paranteze alma), fenomenolojik olarak azalt\u0131lmas\u0131 (basamaklama ve fenomenolojik indirgeme), yarat\u0131c\u0131 varyasyon (imgesel \u00e7e\u015fitleme) ve deneyimin \u00f6z\u00fcn\u00fc ortaya \u00e7\u0131karma (anlam ve \u00f6zlerin sentezlenmesi) a\u015famalar\u0131 kullan\u0131ld\u0131 (12).<span class=\"Apple-converted-space\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p class=\"p3\">\u00c7al\u0131\u015fma, Marmara \u00dcniversitesi T\u0131p Fak\u00fcltesi Klinik Ara\u015ft\u0131rmalar Etik Kurulu taraf\u0131ndan 05 \u015eubat 2021 tarihinde 09.2021.208 protokol numaras\u0131yla onaylanm\u0131\u015ft\u0131r.<span class=\"Apple-converted-space\">\u00a0 <\/span>Kat\u0131l\u0131mc\u0131lardan yaz\u0131l\u0131 olarak izinleri al\u0131nd\u0131 ve ki\u015fisel bilgileri gizli tutuldu. Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019ndan da Ocak 2021\u2019de gerekli izin al\u0131nd\u0131.<\/p>\n<h2 class=\"p1\">BULGULAR<\/h2>\n<div id=\"attachment_26998\" style=\"width: 2196px\" class=\"wp-caption alignright\"><a href=\"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/KD.C36.S2_4372_Tablo.1.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-26998\" class=\"wp-image-26998 size-full\" src=\"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/KD.C36.S2_4372_Tablo.1.png\" alt=\"\" width=\"2186\" height=\"1230\" srcset=\"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/KD.C36.S2_4372_Tablo.1.png 2186w, https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/KD.C36.S2_4372_Tablo.1-390x219.png 390w, https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/KD.C36.S2_4372_Tablo.1-810x456.png 810w, https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/KD.C36.S2_4372_Tablo.1-768x432.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 2186px) 100vw, 2186px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-26998\" class=\"wp-caption-text\"><strong>Tablo 1.<\/strong>Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n Bireysel \u00d6zellikleri<\/p><\/div>\n<p class=\"p2\">Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n t\u00fcm\u00fc bekard\u0131 ve \u0130stanbul Anadolu yakas\u0131nda ikamet ediyordu; alt\u0131s\u0131 erkek, d\u00f6rd\u00fc kad\u0131n olan \u00f6\u011frencilerin ya\u015flar\u0131 23-25 aras\u0131ndayd\u0131 (Tablo 1).<span class=\"Apple-converted-space\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p class=\"p2\">Ara\u015ft\u0131rman\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde dersler y\u00fcz y\u00fcze de\u011fil, \u00e7evrimi\u00e7i olarak yap\u0131lmaktayd\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla a\u015f\u0131 bilgisini de \u00e7evrimi\u00e7i olarak alm\u0131\u015flard\u0131. \u0130lgili d\u00f6nemde \u00fclkemizde sadece inaktif COVID-19 a\u015f\u0131s\u0131 mevcuttu ve kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n tamam\u0131 bu a\u015f\u0131n\u0131n ilk dozunu yapt\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 beyan etti; 28 g\u00fcn arayla yap\u0131lan a\u015f\u0131n\u0131n ikinci dozu i\u00e7in tan\u0131mlanm\u0131\u015f zaman\u0131n gelmesini beklemekte olduklar\u0131n\u0131 da ayr\u0131ca belirttiler.<\/p>\n<div id=\"attachment_27000\" style=\"width: 1079px\" class=\"wp-caption alignright\"><a href=\"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/KD.C36.S2_4372_Tablo.2.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-27000\" class=\"wp-image-27000 size-full\" src=\"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/KD.C36.S2_4372_Tablo.2.png\" alt=\"\" width=\"1069\" height=\"1104\" srcset=\"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/KD.C36.S2_4372_Tablo.2.png 1069w, https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/KD.C36.S2_4372_Tablo.2-252x260.png 252w, https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/KD.C36.S2_4372_Tablo.2-523x540.png 523w, https:\/\/www.klimikdergisi.org\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/KD.C36.S2_4372_Tablo.2-768x793.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1069px) 100vw, 1069px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-27000\" class=\"wp-caption-text\"><strong>Tablo 2.<\/strong> Tema ve Alt Temalar<\/p><\/div>\n<p class=\"p2\">Analizde, kodlar\u0131n birbiriyle ili\u015fkilendirilmesi yoluyla alt temalar ve temalar tan\u0131mland\u0131. \u00d6rne\u011fin; \u201ccanl\u0131 a\u015f\u0131\u201d, \u201cinaktif a\u015f\u0131\u201d, \u201cprotein alt \u00fcniteli a\u015f\u0131lar\u201d, \u201cmRNA a\u015f\u0131lar\u0131\u201d ve ili\u015fkili kodlar birle\u015ftirilerek \u201ca\u015f\u0131 t\u00fcrlerine yakla\u015f\u0131m\u201d alt temas\u0131 olu\u015fturuldu; \u201ca\u015f\u0131 t\u00fcrlerine yakla\u015f\u0131m\u201d, \u201ca\u015f\u0131lar\u0131n etki mekanizmas\u0131\u201d, \u201ca\u015f\u0131 t\u00fcrlerinin etkinli\u011fi\u201d ve \u201ca\u015f\u0131 t\u00fcrlerinin g\u00fcvenirli\u011fi\u201d alt temalar\u0131 birle\u015ftirilerek \u201cgenel a\u015f\u0131 bilgisi\u201d temas\u0131 ortaya \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131. Benzer \u015fekilde ili\u015fkili kodlar birle\u015ftirilerek 15 alt tema ve 6 tema olu\u015fturuldu (Tablo 2). <span class=\"Apple-converted-space\">\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0<\/span><\/p>\n<h3 class=\"p7\">Genel A\u015f\u0131 Bilgisi<\/h3>\n<p class=\"p2\">Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar genellikle a\u015f\u0131lar\u0131 canl\u0131, inaktif ve toksoid olarak s\u0131n\u0131fland\u0131rd\u0131; toksoid a\u015f\u0131 hakk\u0131ndaki bilgilerinin, inaktif ve canl\u0131 a\u015f\u0131 t\u00fcrlerine g\u00f6re daha az oldu\u011fu g\u00f6zlendi. Baz\u0131 kat\u0131l\u0131mc\u0131lar mRNA a\u015f\u0131lar\u0131ndan ve protein alt \u00fcnitesi olan a\u015f\u0131lardan da s\u00f6z etti. Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n \u00e7o\u011fu canl\u0131 a\u015f\u0131lar\u0131n zay\u0131flat\u0131lm\u0131\u015f mikroorganizmalardan yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, inaktif a\u015f\u0131larda ise mikroorganizmalar\u0131n tamamen \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ifade etti. Yine kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, canl\u0131 a\u015f\u0131lar\u0131n etkinli\u011finin daha y\u00fcksek oldu\u011funu ve daha kal\u0131c\u0131 ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k kazand\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ancak yan etkileri inaktif a\u015f\u0131lardan daha fazla oldu\u011fu i\u00e7in bu a\u015f\u0131lar\u0131n herkese yap\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 belirtti.<span class=\"Apple-converted-space\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p class=\"p2\"><i>K5-Kad\u0131n &#8211; \u201c\u2026 toksoidi \u015fu an hat\u0131rlayamad\u0131m ama herhalde o organizmaya dair bir \u015fey veriyoruzdur.\u201d<span class=\"Apple-converted-space\">\u00a0<\/span><\/i><\/p>\n<p class=\"p2\"><i>K3-Erkek &#8211; \u201cCanl\u0131 a\u015f\u0131 kal\u0131c\u0131 ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sa\u011flayan virusun kendisinin enjekte edildi\u011fi bir t\u00fcrd\u00fcr.\u201d<\/i><\/p>\n<p class=\"p2\"><i>K6-Erkek &#8211; \u201cCanl\u0131 a\u015f\u0131lar var. \u00d6l\u00fc a\u015f\u0131lar var. Konjuge a\u015f\u0131lar var, pn\u00f6m\u00f6kok a\u015f\u0131s\u0131 vs gibi. Canl\u0131 a\u015f\u0131lar herkese yap\u0131lam\u0131yor, immunkompromizeler de tehlikeli. Toksoidi de tetanoz falan onlar toksoid diye hat\u0131rl\u0131yorum.\u201d<\/i><\/p>\n<p class=\"p2\"><i>K1-Erkek &#8211; \u201cAyr\u0131nt\u0131l\u0131 bilmemekle beraber inaktif a\u015f\u0131n\u0131n daha az etkili ama daha g\u00fcvenli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.\u201d<\/i><\/p>\n<h3 class=\"p7\">A\u015f\u0131 G\u00fcvenirli\u011finin Sa\u011flanmas\u0131<\/h3>\n<p class=\"p2\">Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n \u00e7o\u011fu faz \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla a\u015f\u0131n\u0131n g\u00fcvenirli\u011finin sa\u011flanabilece\u011fine d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. Baz\u0131 kat\u0131l\u0131mc\u0131lar \u00fcnl\u00fc ki\u015filerin \u00f6rnek olmas\u0131ndan bahsederken baz\u0131lar\u0131 da topluma bilgilerin a\u011f\u0131z birli\u011fi ile aktar\u0131lmas\u0131n\u0131n etkili olabilece\u011fini ifade etti.<\/p>\n<p class=\"p2\"><i>K10-Erkek &#8211; \u201c\u2026 yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar yay\u0131nlan\u0131r. A\u015famalardan ge\u00e7er, hangi a\u015famalardan ge\u00e7ti\u011fi g\u00f6sterilir: birinci, ikinci, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc faz varsa d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc faz ki zaten a\u015f\u0131 piyasaya s\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde ger\u00e7ekle\u015fen fazd\u0131r.\u201d<span class=\"Apple-converted-space\">\u00a0<\/span><\/i><\/p>\n<p class=\"p2\"><i>K7-Erkek &#8211; \u201cBana kal\u0131rsa a\u015f\u0131lar \u00f6ncelikle y\u00fcksek mertebedeki ki\u015filere, \u00fcnl\u00fclere, bilinen ki\u015filere yap\u0131l\u0131rsa halk aras\u0131nda g\u00fcven artar.\u201d<\/i><\/p>\n<p class=\"p2\"><i>K9-Kad\u0131n &#8211; \u201cYaln\u0131zca doktorlar taraf\u0131ndan de\u011fil genel olarak g\u00fcvenilir bilgiler a\u011f\u0131z birli\u011fi ile topluma aktar\u0131l\u0131rsa g\u00fcvenirlik sa\u011flanabilir.\u201d<\/i><\/p>\n<h3 class=\"p7\">COVID-19 A\u015f\u0131 Bilgisi<\/h3>\n<p class=\"p8\"><em><strong>COVID-19 A\u015f\u0131 T\u00fcrleri ve Etki Mekanizmalar\u0131<\/strong><\/em><\/p>\n<p class=\"p9\">B\u00fct\u00fcn kat\u0131l\u0131mc\u0131lar a\u015f\u0131 olmakla birlikte genel olarak bilinmezlik oldu\u011fundan s\u0131kl\u0131kla bahsetti. Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n \u00e7o\u011fu, zay\u0131flat\u0131lm\u0131\u015f virus i\u00e7eren inaktif COVID-19 a\u015f\u0131lar\u0131, mRNA a\u015f\u0131lar\u0131 (BNT162b2, mRNA-1273), viral vekt\u00f6r a\u015f\u0131lar\u0131 (ChAdOx1 nCoV-19 \/ AZD1222) ve protein alt \u00fcnitesi i\u00e7eren farkl\u0131 marka COVID-19 a\u015f\u0131lar\u0131 hakk\u0131nda yeterli bilgiye sahip olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti. Baz\u0131 kat\u0131l\u0131mc\u0131lar \u00fclkeye al\u0131nan tek bir marka a\u015f\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in di\u011fer a\u015f\u0131lar\u0131 ara\u015ft\u0131rma gere\u011fi duymad\u0131klar\u0131n\u0131 ifade etti. \u0130naktif COVID-19 a\u015f\u0131s\u0131n\u0131n cans\u0131z oldu\u011fu bilgisini net olarak t\u00fcm kat\u0131l\u0131mc\u0131lar verdi.<\/p>\n<p class=\"p2\"><i>K3-Erkek &#8211; \u201cBizim a\u015f\u0131m\u0131z yani \u00c7in a\u015f\u0131s\u0131, inaktif a\u015f\u0131. On sekiz ya\u015f alt\u0131na uygulanm\u0131yor hepsi. Enjeksiyon b\u00f6lgesinde \u00e7o\u011funlukla a\u011fr\u0131 olabiliyor a\u015f\u0131 olunduktan sonra. mRNA\u2019dan dolay\u0131 nadiren anaflaksi olan\u0131 duydum.\u201d<\/i><\/p>\n<p class=\"p2\"><i>K2-Kad\u0131n &#8211; \u201c\u2026Hangi marka oldu\u011fundan \u00e7ok benim i\u00e7in alerjik reaksiyon yapma riski \u00f6nemli. Onun i\u00e7in mesela inaktif a\u015f\u0131 m\u0131 canl\u0131 a\u015f\u0131 m\u0131 diye bakar\u0131m.\u201d<\/i><\/p>\n<p class=\"p2\"><i>K9-Kad\u0131n &#8211; \u201c\u2026bize \u00c7in\u2019den getirilen a\u015f\u0131lar cans\u0131z a\u015f\u0131.\u201d<\/i><\/p>\n<p class=\"p2\"><i>K6-Erkek &#8211; \u201c\u2026(BNT162b2) bu t\u00fcr a\u015f\u0131lar\u0131n bence daha b\u00f6yle kapsaml\u0131 a\u015f\u0131lar ama bu mRNA \u00fczerinden i\u015fliyor dedikleri i\u00e7in biraz a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 korkmu\u015ftum yani o i\u015flerden.\u201d<\/i><\/p>\n<p class=\"p8\"><strong><em>COVID-19 A\u015f\u0131s\u0131 ile \u0130lgili Bilgi Kaynaklar\u0131<\/em><\/strong><\/p>\n<p class=\"p9\">Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n \u00e7o\u011fu bilgileri sosyal medya \u00fczerinden edinirken, bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yak\u0131ndan takip etmediklerini belirtti. Genel olarak a\u015f\u0131 hakk\u0131nda ula\u015fabildikleri bilginin yetersizli\u011finden bahsettiler.<\/p>\n<p class=\"p2\"><i>K5-Kad\u0131n &#8211; \u201cDaha \u00e7ok twitter\u2019dan ..\u00f6nceden haberlerden izliyordum. Hocalardan bilgi edinmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. Bir de arkada\u015flar\u0131mdan ama onlar da sosyal medyadan okuyor.\u201d<\/i><\/p>\n<p class=\"p2\"><i>K1-Erkek &#8211; \u201cAs\u0131l bilgi ald\u0131\u011f\u0131m kayna\u011f\u0131m Pubmed. Maalesef bazen haber sitelerini okuyorum, ger\u00e7i onlar da eksik ve \u00e7eli\u015fkili oluyorlar. Bir de hastanedeki doktorlardan duydu\u011fum \u015feyler oluyor.\u201d<\/i><\/p>\n<p class=\"p2\"><span class=\"s1\"><i>K4-Kad\u0131n &#8211; \u201cBen genelde internet \u00fczerinden bilgi ediniyorum. Haber kaynaklar\u0131 T\u00fcrkiye\u2019de bence yetersiz. O y\u00fczden ben sosyal medyadan takip ediyorum.\u201d<span class=\"Apple-converted-space\">\u00a0<\/span><\/i><\/span><\/p>\n<p class=\"p8\"><strong><em>COVID-19 A\u015f\u0131s\u0131n\u0131n G\u00fcvenirli\u011fi Hakk\u0131ndaki D\u00fc\u015f\u00fcnceler<\/em><\/strong><\/p>\n<p class=\"p9\">Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n \u00e7o\u011fu, \u00f6zellikle yeni geli\u015ftirilen mRNA a\u015f\u0131lar\u0131n\u0131n g\u00fcvenirli\u011fi ile ilgili kayg\u0131 ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131n\u0131, a\u015f\u0131lar\u0131n g\u00fcvenirli\u011finin toplum a\u015f\u0131land\u0131k\u00e7a ileride daha net g\u00f6r\u00fclece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerini belirtti. \u00c7e\u015fitli a\u015famalardan ge\u00e7mi\u015f a\u015f\u0131lara ayr\u0131m g\u00f6stermeden tam g\u00fcven duyacaklar\u0131n\u0131 ifade ettiler.<\/p>\n<p class=\"p2\"><i>K8-Erkek &#8211; \u201cA\u015f\u0131lar hen\u00fcz faz 3 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 tamamlamad\u0131klar\u0131 i\u00e7in elbette g\u00fcvenirlik i\u00e7in y\u00fczde y\u00fczden bahsedemeyiz.\u201d<\/i><\/p>\n<p class=\"p2\"><i>K5-Kad\u0131n &#8211; \u201cBence \u00e7ok bilgi kirlili\u011fi vard\u0131. \u00d6zellikle bu a\u015f\u0131lama ba\u015flamadan \u00f6nce.<span class=\"Apple-converted-space\">\u00a0 <\/span>\u00c7in a\u015f\u0131s\u0131n\u0131n daha g\u00fcvenilir oldu\u011funu fark ettim kendim i\u00e7in. Yani bilindik bir y\u00f6ntem \u00fclkemizdeki. Daha \u00f6nceki a\u015f\u0131larda da kullan\u0131lan bir y\u00f6ntem ve \u015fu an bunda da kullan\u0131ld\u0131.\u201d<span class=\"Apple-converted-space\">\u00a0<\/span><\/i><\/p>\n<p class=\"p2\"><i>K1-Erkek &#8211; \u201c\u0130naktif a\u015f\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in g\u00fcvenirli\u011finin etkinli\u011finden daha fazla oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Belki \u00e7ok fazla bir ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sa\u011flamaz ama \u00e7ok ciddi yan etkilerinin \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum. Aktif bir a\u015f\u0131 gelmi\u015f olsayd\u0131 \u00fclkeye yan etkilerinden daha \u00e7ok korkard\u0131m.\u201d<span class=\"Apple-converted-space\">\u00a0<\/span><\/i><\/p>\n<p class=\"p8\"><strong><em>COVID-19- A\u015f\u0131s\u0131n\u0131n Etkinli\u011fi Hakk\u0131ndaki D\u00fc\u015f\u00fcnceler<\/em><\/strong><\/p>\n<p class=\"p9\">Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n tamam\u0131 inaktif a\u015f\u0131n\u0131n mRNA a\u015f\u0131lar\u0131ndan daha az etkin olabilece\u011fini savundu. Yine de kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc inaktif COVID-19 a\u015f\u0131s\u0131n\u0131n etkinli\u011finin yeterince y\u00fcksek oldu\u011funu belirtti. Baz\u0131 kat\u0131l\u0131mc\u0131lar mutasyonlara ba\u011fl\u0131 olarak a\u015f\u0131lar\u0131n etkinli\u011finin azalabilece\u011finden bahsetti.<\/p>\n<p class=\"p2\"><i>K4-Kad\u0131n &#8211; \u201cmRNA a\u015f\u0131s\u0131n\u0131n koruyuculu\u011fu %93-95 aras\u0131. \u00c7ok koruyucu ama yan etkisi belki ileride tahmin edemeyece\u011fimiz gibi. Yani bu iki a\u015f\u0131 hakk\u0131nda b\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcncelerim var. \u0130ngiltere\u2019deki a\u015f\u0131y\u0131 bilmiyorum.\u201d<\/i><\/p>\n<p class=\"p2\"><i>K7-Erkek &#8211; \u201cA\u015f\u0131lar hakk\u0131nda bize belirli koruma oranlar\u0131 s\u00f6ylendi ve a\u015f\u0131n\u0131n koruyuculu\u011funun zamanla ve mutasyonlara ba\u011fl\u0131 olarak azald\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyorum.\u201d<span class=\"Apple-converted-space\">\u00a0<\/span><\/i><\/p>\n<p class=\"p2\"><i>K9-Kad\u0131n &#8211; \u201c\u00c7ok b\u00fcy\u00fck beklentim yok ama en az\u0131ndan komplikasyonlar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrebilecek bir a\u015f\u0131 olmas\u0131n\u0131 umut ediyorum. Hastal\u0131\u011f\u0131 en az\u0131ndan influenza yani grip gibi basit \u015fekilde ge\u00e7irebilece\u011fimiz, \u00f6l\u00fcmlere varamayacak \u015fekilde atlatmam\u0131z\u0131 sa\u011flayaca\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde umudumu hala koruyorum.\u201d<\/i><\/p>\n<h3 class=\"p7\">COVID-19 Hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131 Ge\u00e7irme Olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve \u00d6nlemlerin Etkilili\u011fi Alg\u0131s\u0131<\/h3>\n<p class=\"p10\">Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n hi\u00e7biri daha \u00f6nceden COVID-19 ge\u00e7irmemi\u015fti; ancak \u00e7o\u011funlu\u011fu temasta bulunmu\u015f, izole olmalar\u0131 gerekmi\u015f ya da birinci derece yak\u0131nlar\u0131ndan biri hastal\u0131\u011f\u0131 ge\u00e7irmi\u015fti. Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n yar\u0131s\u0131 hastal\u0131\u011f\u0131 ge\u00e7irmenin ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken, kalan yar\u0131s\u0131 al\u0131nan \u00f6nlemler ve a\u015f\u0131 ile ge\u00e7irmeyeceklerine inanmaktayd\u0131.<\/p>\n<p class=\"p2\"><i>K8-Erkek &#8211; \u201cHen\u00fcz ge\u00e7irmedim ben ama bu s\u00fcrecin ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir durum oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. En az 2 -3 y\u0131l kadar bizimle devam edecek bana kal\u0131rsa. T\u00fcm \u00fclke ge\u00e7irmese bile her aileden mutlaka en az bir bireyin ge\u00e7irece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Kendi ailemde de ablam ge\u00e7irdi.\u201d<\/i><\/p>\n<p class=\"p2\"><i>K4-Kad\u0131n &#8211; \u201cGe\u00e7irmedim. \u0130leride ge\u00e7irmeyece\u011fimi de d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc ger\u00e7ekten maske bula\u015f\u0131 \u00f6nl\u00fcyor bunu fark ettik. Hastaneye gidiyorum her g\u00fcn. Karde\u015fim toplu ta\u015f\u0131mayla her g\u00fcn i\u015fe gidip geliyor. Bunun ger\u00e7ekten maskenin, mesafenin ya da el y\u0131kaman\u0131n koruyucu oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.\u201d<\/i><\/p>\n<h3 class=\"p7\">COVID-19 A\u015f\u0131s\u0131 Olma Karar\u0131, Kendini ve Toplumu Koruma \u0130ste\u011fi<\/h3>\n<p class=\"p10\">Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n tamam\u0131, a\u015f\u0131 olman\u0131n toplumsal bir sorumluluk oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmekteydi ve yaln\u0131zca bireysel olarak kendilerini korumak i\u00e7in de\u011fil ailelerini ve toplum sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 da d\u00fc\u015f\u00fcnerek a\u015f\u0131 olduklar\u0131n\u0131 ifade ettiler.<\/p>\n<p class=\"p2\"><i>K5-Kad\u0131n &#8211; \u201c\u0130lk g\u00fcn yapt\u0131rd\u0131m hemen geldi\u011fi gibi. Bir kere acilde \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m i\u00e7in \u00e7ok b\u00fcy\u00fck risk alt\u0131nda oldu\u011fumu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordum. Acil staj\u0131na ba\u015flamadan yapt\u0131rmak istedim. Yani di\u011fer a\u015f\u0131 gelseydi de olacakt\u0131m, bu gelse de olacakt\u0131m. COVID-19 ge\u00e7irmekten biraz korktu\u011fum i\u00e7in san\u0131r\u0131m.\u201d)<\/i><\/p>\n<p class=\"p2\"><i>K7-Erkek &#8211; \u201cEvet, yapt\u0131rd\u0131m \u00e7\u00fcnk\u00fc etraf\u0131mdaki insanlara hastal\u0131\u011f\u0131 yaymak istemiyorum. \u00d6zellikle annem 65 ya\u015f \u00fcst\u00fc oldu\u011fu i\u00e7in ona bula\u015ft\u0131rmaktan \u00e7ekindi\u011fim i\u00e7in yapt\u0131rd\u0131m\u201d.<\/i><\/p>\n<p class=\"p2\"><i>K4-Kad\u0131n &#8211; \u201cYapt\u0131rd\u0131m \u00e7\u00fcnk\u00fc bir sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 olarak insanlara \u00f6rnek olmak istedim.\u201d<\/i><\/p>\n<h3 class=\"p7\">Topluma COVID-19 A\u015f\u0131s\u0131 \u00d6nerme Durumu<\/h3>\n<p class=\"p2\">Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu yeni geli\u015ftirilen COVID-19 a\u015f\u0131lar\u0131n\u0131 topluma \u00f6nerirken, az say\u0131da \u00f6\u011frencinin topluma bu a\u015f\u0131lar\u0131 \u00f6nerme konusunda \u00e7ekinceleri mevcuttu.<\/p>\n<p class=\"p2\"><i>K3-Erkek &#8211; \u201c\u00c7evreme ve hastalar\u0131ma a\u015f\u0131 olmalar\u0131n\u0131 kesinlikle \u00f6neririm. Her \u015feyin normalle\u015fmesi ad\u0131na toplumun bir an \u00f6nce a\u015f\u0131lanmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Sevdiklerimizi kaybetmemek ad\u0131na zaman\u0131m\u0131z\u0131 kaybetmemek ad\u0131na herkesin a\u015f\u0131 olmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.\u201d<span class=\"Apple-converted-space\">\u00a0<\/span><\/i><\/p>\n<p class=\"p11\"><span class=\"s2\"><i>K1-Erkek &#8211; <\/i><\/span><i>\u201cBen<\/i> <i>yapt\u0131rd\u0131m sen de istersen yapt\u0131r derim. Ancak herhangi bir komplikasyon olu\u015fma ihtimaline kar\u015f\u0131l\u0131k sorumlu olmamak i\u00e7in y\u00fczde y\u00fcz destekleyemem.\u201d<\/i><\/p>\n<h2 class=\"p1\">\u0130RDELEME<\/h2>\n<p class=\"p12\">Niteliksel ara\u015ft\u0131rma y\u00f6ntemi ile ger\u00e7ekle\u015ftirilen bu \u00e7al\u0131\u015fmada, kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n \u00e7o\u011fu a\u015f\u0131lar\u0131 yayg\u0131n olan bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla; canl\u0131, inaktif ve toksoid olarak \u00fc\u00e7 gruba ay\u0131rd\u0131 ve canl\u0131 a\u015f\u0131lar\u0131n yan etkilerinin daha fazla oldu\u011fundan ve herkese yap\u0131lamayaca\u011f\u0131ndan s\u00f6z etti. Baz\u0131 kat\u0131l\u0131mc\u0131lar mRNA a\u015f\u0131lar\u0131ndan ve protein alt \u00fcnitesi olan a\u015f\u0131lardan da bahsetti. Viral vekt\u00f6r a\u015f\u0131lar\u0131ndan bahseden kat\u0131l\u0131mc\u0131 ise olmad\u0131. Klasik a\u015f\u0131lara ek olarak, g\u00fcncel inaktive \/\u00f6l\u00fc a\u015f\u0131lar antijen alt \u00fcnitesi, protein ve peptid yap\u0131l\u0131 a\u015f\u0131lar\u0131 i\u00e7erirken, canl\u0131\/aten\u00fce a\u015f\u0131lar aras\u0131nda ise viral vekt\u00f6r a\u015f\u0131lar\u0131 ve n\u00fckleik asit yap\u0131l\u0131 a\u015f\u0131lar (DNA, RNA) yer almaktad\u0131r (13). Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n kendilerinin de belirtti\u011fi gibi \u00f6zellikle bu yeni teknolojilerle \u00fcretilen a\u015f\u0131larla ilgili olarak yeterince bilgi sahibi olmad\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. Bu bilgi eksikli\u011finin, ara\u015ft\u0131rman\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tarihte hen\u00fcz COVID-19 a\u015f\u0131lar\u0131n\u0131n faz \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n tamamlanmam\u0131\u015f olmas\u0131ndan kaynakl\u0131 oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Ayr\u0131ca o d\u00f6nemde derslerin y\u00fcz y\u00fcze de\u011fil de \u00e7evrimi\u00e7i olmas\u0131 nedeniyle ders veriminin d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f olmas\u0131 da kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n yeterli bilgi d\u00fczeyinde hissetmemesine yol a\u00e7m\u0131\u015f olabilir. Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n \u00e7o\u011funun pandemi s\u00fcrecinde bilgi edinme kayna\u011f\u0131 olarak sosyal medyadan bahsetmi\u015f olmas\u0131n\u0131n da t\u0131p fak\u00fcltesinde konuyla ilgili al\u0131nan e\u011fitimin yetersizli\u011fini g\u00f6sterdi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmekteyiz.<\/p>\n<p class=\"p2\">\u00c7al\u0131\u015fmam\u0131zda en \u00e7ok dile getirilen konu a\u015f\u0131 g\u00fcvenirli\u011fi ve etkinli\u011fi ile ilgili kayg\u0131lar oldu. Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n t\u00fcm\u00fc inaktif COVID-19 a\u015f\u0131lar\u0131n\u0131n mRNA a\u015f\u0131lar\u0131 ile k\u0131yasland\u0131\u011f\u0131nda etkinli\u011finin daha az, fakat g\u00fcvenirli\u011finin daha y\u00fcksek oldu\u011funu belirtti. Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n tamam\u0131nda, mRNA a\u015f\u0131lar\u0131n\u0131n uzun vadeli yan etkilerine dair \u00e7ekinceler mevcuttu; a\u015f\u0131lar\u0131n 18 ya\u015f alt\u0131na yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z eden kat\u0131l\u0131mc\u0131lar oldu. Ara\u015ft\u0131rman\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde mRNA a\u015f\u0131lar\u0131n\u0131n \u00e7ocuklardaki g\u00fcvenirli\u011fi hakk\u0131nda yay\u0131mlanm\u0131\u015f bir \u00e7al\u0131\u015fma yoktu; a\u015f\u0131lar\u0131n etkinlik ve yan etkileri, doz aral\u0131klar\u0131 ve hat\u0131rlatma dozlar\u0131 hen\u00fcz tan\u0131mlanmam\u0131\u015ft\u0131 (14). Bir sistematik derlemede, ara\u015ft\u0131r\u0131lan farkl\u0131 a\u015f\u0131 t\u00fcrlerinin etkinli\u011fi %70.4-%95 aras\u0131nda rapor edilmi\u015ftir. S\u00f6z konusu \u00e7al\u0131\u015fmada, a\u015f\u0131 uygulamas\u0131n\u0131 takip eden 28 g\u00fcn i\u00e7inde ortaya \u00e7\u0131kan yan etki s\u0131kl\u0131\u011f\u0131 %30\u2019un alt\u0131nda olarak bildirilmi\u015ftir; yan etkilerin \u00e7o\u011fu hafiften ortaya do\u011fru de\u011fi\u015fmekte ve 24 saat i\u00e7inde kaybolmaktad\u0131r; en s\u0131k g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc bildirilen yan etkiler ise lokal a\u011fr\u0131, hassasiyet, yorgunluk, ate\u015f ve bedensel a\u011fr\u0131lard\u0131r (15). Baz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalarda, COVID-19 a\u015f\u0131lar\u0131n\u0131n gebelerde ve \u00e7ocuklarda g\u00fcvenli bulundu\u011fu bildirilmi\u015ftir (16-19). Bir di\u011fer \u00e7al\u0131\u015fmada, inaktif COVID-19 a\u015f\u0131lar\u0131, viral vekt\u00f6r a\u015f\u0131s\u0131, protein alt \u00fcnitesinden olu\u015fan a\u015f\u0131 ve RNA tabanl\u0131 a\u015f\u0131 i\u00e7in etkinlikler s\u0131ras\u0131yla %73, %79.5, %89 ve %94 olarak rapor edilmi\u015ftir (20). G\u00fcn\u00fcm\u00fczde hala COVID-19 a\u015f\u0131lar\u0131n\u0131n uzun d\u00f6nem yan etkileriyle ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalara ihtiya\u00e7 vard\u0131r (15).<\/p>\n<p class=\"p2\">Baz\u0131 kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n kullan\u0131mda olan inaktif a\u015f\u0131dan, <i>\u201cBize \u00c7in\u2019den getirilen a\u015f\u0131lar\u2026<\/i>\u201d, <i>\u201c\u00c7in a\u015f\u0131s\u0131<\/i>\u2019\u2019 ve<i>\u201c\u00c7in men\u015feili a\u015f\u0131<\/i>\u201d \u015feklinde s\u00f6z etmeleri dikkat \u00e7ekiciydi. Bu durum kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n, COVID-19 a\u015f\u0131lar\u0131 ile ilgili soruyu profesyonel bir sa\u011fl\u0131k\u00e7\u0131 olarak de\u011fil, daha \u00e7ok halktan biri gibi yan\u0131tlam\u0131\u015f olduklar\u0131n\u0131 ve a\u015f\u0131 kayna\u011f\u0131na y\u00f6nelik damgalay\u0131c\u0131 (\u201cstigma\u201d i\u00e7eren) bir ifade kulland\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor olabilir.<\/p>\n<p class=\"p2\">Az say\u0131da kat\u0131l\u0131mc\u0131 mutasyonlarla olu\u015fan yeni varyantlardan ve mevcut a\u015f\u0131lar\u0131n etkisinin zamanla azalabilece\u011finden bahsetti. Ya\u015fanan s\u00fcre\u00e7te<span class=\"Apple-converted-space\">\u00a0 <\/span>bu durum pek \u00e7ok ara\u015ft\u0131rmayla da do\u011frulanm\u0131\u015f olup yeni varyantlara kar\u015f\u0131 a\u015f\u0131 geli\u015ftirme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 halen devam etmektedir (21). A\u015f\u0131lar\u0131n koruyuculuk s\u00fcrelerine ba\u011fl\u0131 olarak hat\u0131rlatma dozlar\u0131 aral\u0131\u011f\u0131 da yeni bilgiler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda s\u00fcrekli g\u00fcncellenmektedir.<\/p>\n<p class=\"p2\">Ara\u015ft\u0131rman\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde kullan\u0131mda olan a\u015f\u0131 hakk\u0131nda yetersiz bilgiye sahip olmalar\u0131na ve a\u015f\u0131 ile ilgili \u00e7ekincelerini dile getirmelerine ra\u011fmen kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n tamam\u0131, sadece kendilerini a\u011f\u0131r hastal\u0131ktan korumak i\u00e7in de\u011fil, toplumdaki di\u011fer bireylere hastal\u0131\u011f\u0131 bula\u015ft\u0131rmamak veya onlar\u0131 a\u011f\u0131r hastal\u0131ktan korumak i\u00e7in de a\u015f\u0131 olduklar\u0131ndan s\u00f6z ettiler ve a\u015f\u0131 olma sorumlulu\u011funun \u00f6nemini vurgulad\u0131lar. Ayr\u0131ca, kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n \u00e7o\u011fu, a\u015f\u0131 olmay\u0131 topluma da \u00f6nerdiklerini ifade etti. Literat\u00fcrde \u00e7e\u015fitli \u00e7al\u0131\u015fmalarda a\u015f\u0131 bilgisi ile a\u015f\u0131 yapt\u0131rma davran\u0131\u015f\u0131 aras\u0131nda olumlu bir ili\u015fki saptanm\u0131\u015ft\u0131r. S\u00f6z konusu \u00e7al\u0131\u015fmalarda, yetersiz a\u015f\u0131 bilgisine sahip olan bireylerin a\u015f\u0131 yapt\u0131rmaya daha az istekli oldu\u011fu bildirilmi\u015ftir (3,4). Pandemi s\u00fcrecinin ilk d\u00f6nemindeki a\u011f\u0131r hastal\u0131k alg\u0131s\u0131n\u0131n ve hastal\u0131kla ilgili kayg\u0131lar\u0131n, a\u015f\u0131 ile ilgili bilinmezli\u011fin ve a\u015f\u0131lara ba\u011fl\u0131 yan etki ihtimali d\u00fc\u015f\u00fcncesinin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mi\u015f olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz.<\/p>\n<p class=\"p2\">Nisan 2021\u2019de mRNA a\u015f\u0131s\u0131 da T\u00fcrkiye\u2019de uygulanmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r ve Temmuz 2021\u2019in sonunda eri\u015fkin n\u00fcfusun %45\u2019i olan 26 milyon ki\u015fi, herhangi bir a\u015f\u0131 t\u00fcr\u00fcnden iki doz a\u015f\u0131 olmu\u015ftur (22). \u00dclkemizde Temmuz 2021\u2019de yap\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fmada, toplum genelinde a\u015f\u0131 karars\u0131zl\u0131\u011f\u0131 %9.7 ve COVID-19 a\u015f\u0131 reddi %7.1 olarak bulunmu\u015ftur. S\u00f6z konusu \u00e7al\u0131\u015fma; a\u015f\u0131n\u0131n yan etkisinin fazla oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn, a\u015f\u0131n\u0131n etkinli\u011fine inanmaman\u0131n, pandemiden kurtulman\u0131n en etkili yolunun a\u015f\u0131lama olmad\u0131\u011f\u0131 inanc\u0131n\u0131n yayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve a\u015f\u0131 ile ilgili bilgileri edinmek i\u00e7in yararlan\u0131lan kaynaklar\u0131n a\u015f\u0131 reddi \u00fczerinde etkili fakt\u00f6rler oldu\u011funu ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r (23).<span class=\"Apple-converted-space\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p class=\"p2\">Toplumda a\u015f\u0131 karars\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6nlemede sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n ve \u00f6zellikle de doktorlar\u0131n, kilit bir role sahip oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Mart 2022\u2019de d\u00fcnya genelinde \u00e7e\u015fitli \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n sunuldu\u011fu bir derlemede, sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131nda a\u015f\u0131 bilgisi eksikli\u011finin ve bununla ili\u015fkili a\u015f\u0131 karars\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6nemli oranda yayg\u0131n oldu\u011fu ve bu durumun da toplumda a\u015f\u0131 karars\u0131zl\u0131\u011f\u0131na yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 bildirilmi\u015ftir (24). Bilgi eksikli\u011finin en yo\u011fun \u015fekilde ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemde, COVID-19 a\u015f\u0131 bilgisinin sorgulanmas\u0131 ara\u015ft\u0131rmam\u0131z\u0131n en \u00f6nemli k\u0131s\u0131tl\u0131l\u0131\u011f\u0131d\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fmaya kat\u0131lanlar\u0131n tamam\u0131n\u0131n a\u015f\u0131 yapt\u0131rm\u0131\u015f olmas\u0131 a\u015f\u0131ya ili\u015fkin tutumun olumlu oldu\u011funu g\u00f6stermez; hastal\u0131k kayg\u0131s\u0131, a\u015f\u0131 karars\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mi\u015f olabilir.<\/p>\n<p class=\"p2\">\u00c7al\u0131\u015fmam\u0131zda, alt\u0131nc\u0131 s\u0131n\u0131f t\u0131p fak\u00fcltesi \u00f6\u011frencilerinin a\u015f\u0131 konusunda kendilerini ne kadar bilgili hissettiklerini ve topluma ba\u011f\u0131\u015f\u0131klama dan\u0131\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 yapma konusunda kendi yetkinliklerini nas\u0131l de\u011ferlendirdiklerini ara\u015ft\u0131rd\u0131k. Bilgi eksikli\u011fine ra\u011fmen a\u015f\u0131 yapt\u0131rm\u0131\u015f olmalar\u0131n\u0131n ve \u00e7o\u011funun bu a\u015f\u0131y\u0131 topluma da \u00f6nermelerinin \u00e7ok de\u011ferli bir bulgu oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz.<\/p>\n<p class=\"p2\">\u00dclkemizde y\u00fcr\u00fct\u00fclen Mezuniyet \u00d6ncesi T\u0131p E\u011fitimi Ulusal \u00c7ekirdek E\u011fitim Program\u0131\u2019n\u0131n temel hekimlik uygulamalar\u0131 kapsam\u0131nda, ba\u011f\u0131\u015f\u0131klama dan\u0131\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 verebilme ve ba\u011f\u0131\u015f\u0131klama hizmetlerini y\u00fcr\u00fctebilme yetkinli\u011fi geli\u015ftirilmesi de ama\u00e7lanmaktad\u0131r. Bu konuyla ilgili olarak Hacettepe \u00dcniversitesi T\u0131p Fak\u00fcltesi alt\u0131nc\u0131 s\u0131n\u0131f \u00f6\u011frencileri aras\u0131nda yap\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fmada, kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n %29.9\u2019u ba\u011f\u0131\u015f\u0131klama hizmetlerini y\u00fcr\u00fctebilme ile ilgili uygulamalar\u0131 izlemedi\u011fini, %50.6\u2019s\u0131 bu hizmetler ile ilgili deneyimi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, %29.2\u2019si bu hizmetleri yapamayaca\u011f\u0131na inand\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftir (25). <span class=\"Apple-converted-space\">\u00a0<\/span><\/p>\n<p class=\"p2\">Sonu\u00e7 olarak; literat\u00fcrle uyumlu olarak bizim ara\u015ft\u0131rmam\u0131zda da kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n konu ile ilgili saptanan eksiklikleri g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, t\u0131p e\u011fitiminde bu kazan\u0131mlar\u0131n iyile\u015ftirilmesi i\u00e7in g\u00fcncel a\u015f\u0131 bilgisini i\u00e7eren y\u00fcz y\u00fcze derslerin \u00e7ekirdek e\u011fitim m\u00fcfredat\u0131 i\u00e7erisinde daha fazla yer almas\u0131n\u0131n ve belirli aral\u0131klarla ba\u011f\u0131\u015f\u0131klama konusunda seminerlerin verilmesinin yararl\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Ayr\u0131ca, pandemi sonras\u0131nda genel a\u015f\u0131 t\u00fcrlerine ve COVID-19 a\u015f\u0131lar\u0131na ili\u015fkin benzer ve yine niteliksel tipte olan ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n tekrarlanmas\u0131 ve sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n pandemi s\u00fcrecindeki verilerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 yararl\u0131 olacakt\u0131r.<span class=\"Apple-converted-space\">\u00a0<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>G\u0130R\u0130\u015e A\u015f\u0131lama, bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131klar\u0131n yay\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemede en \u00f6nemli \u00f6nleyici tedbirlerden biridir. Yirminci y\u00fczy\u0131l, halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda, \u00f6zellikle bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131klar\u0131n \u00f6nlenmesi ve tedavisi a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck ilerlemelerin kaydedildi\u011fi bir d\u00f6nemdir; a\u015f\u0131lar\u0131n kullan\u0131m\u0131 bu etki i\u00e7in son derece \u00f6nemli olmu\u015ftur (1). Bununla birlikte, toplumlarda var olan a\u015f\u0131 karars\u0131zl\u0131\u011f\u0131 nedeniyle, salg\u0131n durumlar\u0131nda a\u015f\u0131lar\u0131n mevcudiyeti toplumsal ba\u011f\u0131\u015f\u0131klaman\u0131n sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in yeterli olmayabilir. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[5129],"tags":[5695,5696,5174,5697,5010],"class_list":["post-26886","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ozgun-arastirma","tag-asi-bilgisi","tag-asi-guvenirligi","tag-covid-19","tag-niteliksel-calisma","tag-tip-ogrencileri"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/26886","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=26886"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/26886\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":26992,"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/26886\/revisions\/26992"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=26886"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=26886"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=26886"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}