{"id":24758,"date":"2022-05-23T12:36:42","date_gmt":"2022-05-23T09:36:42","guid":{"rendered":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/?p=24758"},"modified":"2022-06-27T10:24:10","modified_gmt":"2022-06-27T07:24:10","slug":"el-antiseptiklerinin-antibakteriyel-etkinligi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/2022\/05\/23\/el-antiseptiklerinin-antibakteriyel-etkinligi\/","title":{"rendered":"\u00c7e\u015fitli Ticari Alkol Bazl\u0131 El Antiseptikleri ve D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc\u2019n\u00fcn \u00d6nerdi\u011fi Form\u00fclasyon-II\u2019nin Antibakteriyel Etkinli\u011finin EN 1500 Standard\u0131 ile Test Edilmesi"},"content":{"rendered":"

G\u0130R\u0130\u015e<\/h2>\n

Hijyenik el antisepsisi, ellerdeki ge\u00e7ici floran\u0131n kal\u0131c\u0131 floray\u0131 etkilemeden azalt\u0131lmas\u0131 amac\u0131yla uygulanan el y\u0131kama ya da el ovalama i\u015flemleri olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r. D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc (DS\u00d6)\u2019n\u00fcn sa\u011fl\u0131k hizmetlerinde el hijyeni konulu k\u0131lavuzunda; ellerin g\u00f6r\u00fcn\u00fcr olarak kirli oldu\u011fu, kan ve v\u00fccut s\u0131v\u0131lar\u0131 bula\u015ft\u0131\u011f\u0131 durumlarda, tuvaleti kulland\u0131ktan sonra ve Clostridium difficile <\/i>salg\u0131nlar\u0131nda oldu\u011fu gibi ispatlanm\u0131\u015f ya da muhtemel spor olu\u015fturan patojen maruziyetinde ellerin su ve sabunla y\u0131kanmas\u0131, bunlar d\u0131\u015f\u0131nda kalan rutin el antisepsisi uygulamalar\u0131nda ise tercihan alkol bazl\u0131 el antiseptikleri ile el ovalama \u00f6nerilmektedir (1). Alkol bazl\u0131 el antiseptikleri mikroorganizmalar \u00fczerinde daha etkili olup daha az zaman gerektirmekte, sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n el hijyenine uyumunu artt\u0131rmakta ve sabunla el y\u0131kamaya g\u00f6re elleri daha az tahri\u015f etmektedir (2). Alkol bazl\u0131 el antiseptiklerinin, nozokomiyal infeksiyon ve \u00e7apraz ge\u00e7i\u015f h\u0131zlar\u0131nda azalma gibi parametrelerle ifade edilen etkililiklerini g\u00f6steren saha \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 da yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r (3-5).<\/p>\n

Kullan\u0131m\u0131 yayg\u0131nla\u015fan el antiseptiklerinin de\u011ferlendirilmesi i\u00e7in uluslararas\u0131 standartlar\u0131n uygulanmas\u0131na ihtiya\u00e7 bulunmaktad\u0131r. Ovalama \u015feklinde uygulanan hijyenik el antiseptiklerinin de\u011ferlendirilmesi i\u00e7in Avrupa Standartlar Komitesi (European Committee for Standardization- CEN) taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen EN 1500 standard\u0131 (6) Avrupa\u2019da kullan\u0131lan en yayg\u0131n in vivo<\/i><\/span> test metodudur ve T\u00fcrk Standartlar\u0131 Enstit\u00fcs\u00fc (TSE) taraf\u0131ndan da kabul edilerek TSE EN 1500 olarak y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe konmu\u015ftur. EN 1500 standard\u0131 ovalama \u015feklinde uygulanan el antiseptiklerinin ger\u00e7ek kullan\u0131m \u015fartlar\u0131ndaki bakterisidal etkinli\u011fini de\u011ferlendirmek i\u00e7in g\u00f6n\u00fcll\u00fclerin ellerinin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kantitatif bir testtir.<\/p>\n

DS\u00d6, kaynaklar\u0131n s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011fu ve temiz suya ula\u015fman\u0131n zor oldu\u011fu geli\u015fmekte olan \u00fclkelerde kullan\u0131lmak \u00fczere lokal \u00fcretime uygun iki antiseptik form\u00fclasyon \u00f6nermi\u015ftir (7). Bunlardan ilki olan DS\u00d6-I hacimce (v\/v) %80 etil alkol bazl\u0131 olup ikincisi olan DS\u00d6-II hacimce (v\/v) %75 izopropil alkol bazl\u0131d\u0131r.\u00a0 <\/span>Koronavirus hastal\u0131\u011f\u0131 (COVID-19) pandemisinin \u00f6zellikle ba\u015flar\u0131nda antiseptik \u00fcr\u00fcn teminindeki s\u0131k\u0131nt\u0131lar, dikkatleri bu form\u00fclasyonlar\u0131n \u00fczerine \u00e7ekmi\u015ftir. Hastanelerde artan antiseptik kullan\u0131m\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, toplumda alkol bazl\u0131 el antiseptiklerine artan talebin ticari \u00fcr\u00fcnlerle kar\u015f\u0131lanamamas\u0131 nedeniyle DS\u00d6 form\u00fclasyonlar\u0131 hastanelerde kullan\u0131lmak \u00fczere d\u00fcnya genelinde \u00fcretilmi\u015ftir (8, 9).<\/p>\n

\u00c7al\u0131\u015fman\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Mart 2013 tarihinde, be\u015f adet ticari antiseptik \u00fcr\u00fcn ve DS\u00d6-II form\u00fclasyonunun etkinli\u011fi EN 1500 standard\u0131na g\u00f6re test edildi. COVID-19 pandemisiyle birlikte kullan\u0131m\u0131 yayg\u0131nla\u015fan antiseptik \u00fcr\u00fcnlerin ve daha etkili kullan\u0131m i\u00e7in \u00f6nerilen form\u00fclasyon ve uygulama \u015fekli de\u011fi\u015fikliklerinin standartlara g\u00f6re de\u011ferlendirilmesi g\u00fcn\u00fcm\u00fczde daha fazla \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Bu nedenle \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131zda elde edilen verileri g\u00f6zden ge\u00e7irerek g\u00fcncel de\u011fi\u015fiklikler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda konuya dikkat \u00e7ekmek istedik.<\/p>\n

Y\u00d6NTEMLER<\/h2>\n

Test Edilen Antiseptikler<\/h3>\n
\"\"<\/a>

Tablo 1.<\/strong> Test Edilen Antiseptik \u00dcr\u00fcnlerin \u0130\u00e7erdi\u011fi Aktif Maddeler<\/p><\/div>\n

Piyasadan temin edilen \u00fcr\u00fcnler \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131zda markalar\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z, i\u00e7eriklerine \u00f6zg\u00fc olarak A, B, C, D ve E harfleri ile ifade edildi. DS\u00d6-II form\u00fclasyonu k\u0131lavuzda belirtildi\u011fi \u015fekilde haz\u0131rland\u0131; aktif madde olarak %75 (v\/v) izopropil alkol, kontaminan bakteri sporlar\u0131n\u0131 inaktive etmek i\u00e7in % 0.125 hidrojen peroksit (v\/v) ve nemlendirici olarak %1.45 (v\/v) gliserol kullan\u0131ld\u0131 (7). Test edilen antiseptik \u00fcr\u00fcnlerin i\u00e7erdi\u011fi aktif maddeler Tablo 1\u2019de verildi.<\/p>\n

G\u00f6n\u00fcll\u00fcler<\/h3>\n

Laboratuvar personeli aras\u0131ndan se\u00e7ilen 15 g\u00f6n\u00fcll\u00fcn\u00fcn kat\u0131l\u0131m\u0131 ile test ger\u00e7ekle\u015ftirildi. \u00c7al\u0131\u015fma,\u00a0 <\/span>Uluda\u011f \u00dcniversitesi T\u0131p Fak\u00fcltesi Klinik Ara\u015ft\u0131rmalar\u00a0 <\/span>Etik Kurulu\u2019nun 26 Mart 2013 tarih ve 2013-6\/5 say\u0131l\u0131 karar numaras\u0131yla onayland\u0131.\u00a0 <\/span>G\u00f6n\u00fcll\u00fclere \u00e7al\u0131\u015fma hakk\u0131nda bilgi verilerek, yaz\u0131l\u0131 onaylar\u0131 al\u0131nd\u0131; sa\u011fl\u0131kl\u0131 olmalar\u0131na, ellerinde kesik-yara olmamas\u0131na ve t\u0131rnaklar\u0131n\u0131n uzun olmamas\u0131na dikkat edildi.<\/p>\n

EN 1500 Standard\u0131<\/h3>\n

Bu testte, ger\u00e7ek hayatta sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n ellerine bula\u015fan bakterileri temsilen kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n elleri E. coli<\/i> K-12 (NCTC 10538) standart su\u015fundan haz\u0131rlanan bir s\u00fcspansiyon ile yapay olarak kontamine edilmektedir. Kontaminasyon s\u0131v\u0131s\u0131, 2 x 108<\/sup> \u2013 2 x 109<\/sup> kob\/ml (koloni olu\u015fturan birim\/mililitre) bakteri i\u00e7ermelidir. Bunun i\u00e7in bakteri yo\u011funlu\u011fu nefelometrik olarak 1 McFarland\u2019a ayarlan\u0131r. Do\u011frulama amac\u0131yla elde edilen kontaminasyon s\u0131v\u0131s\u0131n\u0131n 10-6<\/sup> ve 10-7 <\/sup>dil\u00fcsyonlar\u0131 haz\u0131rlan\u0131p her bir dil\u00fcsyondan iki\u015fer say\u0131m pla\u011f\u0131na birer mililitre aktar\u0131l\u0131r ve drigalski spat\u00fcl\u00fc kullan\u0131larak yayma plak y\u00f6ntemi ile koloni say\u0131m ekimleri yap\u0131l\u0131r. Say\u0131m pla\u011f\u0131 olarak 150 mm \u00e7apl\u0131 petride tripton soya agar (TSA) besiyeri kullan\u0131l\u0131r. Say\u0131m plaklar\u0131 24-48 saat 37 0<\/sup>C\u2019de ink\u00fcbe edildikten sonra koloni say\u0131m\u0131 yap\u0131larak kob\/ml de\u011ferinin uygun aral\u0131kta oldu\u011fu g\u00f6sterilir. Yapay kontaminasyon sonras\u0131 ba\u015flang\u0131\u00e7 bakteri say\u0131s\u0131n\u0131n belirlenmesi i\u00e7in elden ilk numuneler al\u0131nmaktad\u0131r. Test edilen antiseptik maddenin uygulanmas\u0131ndan sonra kalan bakteri say\u0131s\u0131n\u0131n belirlenmesi i\u00e7in de elden son numuneler al\u0131nmaktad\u0131r. Bakteri say\u0131s\u0131nda antiseptik uygulamas\u0131 sonucu g\u00f6zlenen azalma logaritmik (log10<\/sub>) olarak ifade edilir. Bu de\u011fer logaritmik azaltma fakt\u00f6r\u00fc (log AF) olarak isimlendirilmi\u015f olup antisepti\u011fin bakterisidal etkisi ile orant\u0131l\u0131d\u0131r. Test edilen antisepti\u011fin standart taraf\u0131ndan belirtilmi\u015f referans sol\u00fcsyon olan %60 (v\/v) izopropil alkol ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in b\u00fct\u00fcn g\u00f6n\u00fcll\u00fcler hem referans\u0131 hem de test edilen antisepti\u011fi denerler. Her bir kat\u0131l\u0131mc\u0131dan referans ve test edilen \u00fcr\u00fcn i\u00e7in elde edilen log AF de\u011ferlerinin istatistiksel olarak kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmas\u0131 yap\u0131l\u0131r. Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n sa\u011f ve sol elleri i\u00e7in log AF de\u011ferleri ayr\u0131 ayr\u0131 hesaplanarak metodun istatistiksel kesinli\u011fi art\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Bir \u00fcr\u00fcn\u00fcn standard\u0131 sa\u011flayabilmesi i\u00e7in etkisinin referanstan anlaml\u0131 olarak d\u00fc\u015f\u00fck olmamas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n

Deney D\u00fczene\u011fi<\/h3>\n

Alt\u0131 adet antiseptik iki farkl\u0131 uygulama \u015fekli i\u00e7in toplam d\u00f6rt deney setinde 15 g\u00f6n\u00fcll\u00fcn\u00fcn kat\u0131l\u0131m\u0131 ile test edildi. Uygulama \u015fekillerinden biri 3 ml antisepti\u011fin, 30 saniyelik el ovalama s\u00fcresi ile uygulanmas\u0131 (1×3 ml; 30 sn), di\u011feri ise 3 ml antisepti\u011fin 30 saniye ovalama s\u00fcresi ile uyguland\u0131ktan sonra ikinci 3 ml antiseptik ile ayn\u0131 i\u015flemin bir kez daha tekrar edildi\u011fi toplam 60 saniyelik uygulamad\u0131r (2×3 ml; 2×30 sn). G\u00f6n\u00fcll\u00fcler el antiseptiklerini EN 1500\u2019de tan\u0131mlanan standart el ovalama prosed\u00fcr\u00fcne g\u00f6re uygulad\u0131.\u00a0 <\/span>Her bir set ayr\u0131 bir g\u00fcnde yap\u0131lm\u0131\u015f olup b\u00fct\u00fcn g\u00f6n\u00fcll\u00fclere 3 adet antiseptik iki uygulama \u015feklinden biri ile uyguland\u0131. B\u00fct\u00fcn setlere ayn\u0131 g\u00f6n\u00fcll\u00fcler kat\u0131ld\u0131 ve her sette test edilen antiseptiklerle birlikte referans sol\u00fcsyon da uyguland\u0131. Referans sol\u00fcsyon olan %60 (v\/v) izopropil alkol b\u00fct\u00fcn setlerde standartta tan\u0131mland\u0131\u011f\u0131 gibi 60 saniye uyguland\u0131 (2×3 ml; 2×30 sn). Deney setlerinde test edilen antiseptikler ve uygulama \u015fekilleri a\u015fa\u011f\u0131dad\u0131r:<\/p>\n

Set 1:<\/b> A, B ve DS\u00d6-II; \u201c1×3 ml; 30 sn\u201d<\/p>\n

Set 2:<\/b> A, B ve DS\u00d6-II; \u201c2×3 ml; 2×30 sn\u201d<\/p>\n

Set 3:<\/b> C, D, E; \u201c1×3 ml; 30 sn\u201d<\/p>\n

Set 4:<\/b> C, D, E; \u201c2×3 ml; 2×30 sn\u201d<\/p>\n

\"\"<\/a>

Tablo 2.<\/strong> Set 1 \u00c7al\u0131\u015fmas\u0131nda Uygulanan Latin Kare Dizayn\u0131<\/p><\/div>\n

Her bir sette, b\u00fct\u00fcn g\u00f6n\u00fcll\u00fclerin 3 adet antisepti\u011fi ve referans sol\u00fcsyonu (R) kulland\u0131klar\u0131 bir Latin kare dizayn\u0131 uyguland\u0131. Bunun i\u00e7in g\u00f6n\u00fcll\u00fcler d\u00f6rt gruba ayr\u0131ld\u0131 (4+4+4+3 ki\u015fi) ve b\u00f6ylece her bir set d\u00f6rt deney yap\u0131larak tamamland\u0131. Set 1\u2019de uygulanan Latin kare dizayn\u0131 Tablo 2\u2019dedir.<\/span><\/p>\n

Kullan\u0131lan Besiyeri ve N\u00f6tralizanlar<\/h3>\n

Tripton soya \u201cbroth\u201d (TSB) (Oxoid, \u0130ngiltere), kontaminasyon s\u0131v\u0131s\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 ve ilk de\u011fer numunelerinin elde edilmesi i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131. Kontaminasyon s\u0131v\u0131s\u0131n\u0131 elde etmek i\u00e7in 2 litre steril besiyerinde \u00fcretilen E. coli<\/i><\/span> K-12 (NCTC 10538) standart su\u015funun nefelometrik olarak 1 McFarland\u2019l\u0131k s\u00fcspansiyonu haz\u0131rland\u0131. Bakteri yo\u011funlu\u011funun istenen aral\u0131kta oldu\u011funu g\u00f6stermek i\u00e7in uygun dil\u00fcsyonlardan koloni say\u0131m ekimleri yap\u0131ld\u0131.\u00a0 <\/span>Bir deney setinde b\u00fct\u00fcn g\u00f6n\u00fcll\u00fcler ayn\u0131 kontaminasyon s\u0131v\u0131s\u0131n\u0131 kulland\u0131. Farkl\u0131 g\u00fcnlerde ger\u00e7ekle\u015ftirilen her bir deney seti i\u00e7in yeni kontaminasyon s\u0131v\u0131s\u0131 haz\u0131rland\u0131. \u0130lk de\u011fer numunelerinin elde edilece\u011fi steril 90 mm\u2019lik petri kutular\u0131n\u0131n i\u00e7ine 10\u2019ar ml TSB da\u011f\u0131t\u0131ld\u0131. N\u00f6tralizanl\u0131 tripton soya \u201cbroth\u201d (NTSB) haz\u0131rlamak i\u00e7in; 40 g Tween 80 (Merck, Almanya), 15 g tripton, 5 g NaCl ve 5 g bakteriyolojik pepton (Oxoid, \u0130ngiltere) distile su ile 950 ml\u2019ye tamamlanarak otoklavda sterilize edildi.\u00a0 <\/span>Otoklavdan \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131ktan sonra s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 50\u00b0C\u2019ye d\u00fc\u015f\u00fcnce kar\u0131\u015f\u0131m\u0131n i\u00e7ine \u00f6nceden haz\u0131rlanm\u0131\u015f ve zar\u0131ndan ayr\u0131lm\u0131\u015f olan steril yumurta sar\u0131s\u0131ndan 50 ml ilave edilerek manyetik kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131da bir saat kadar kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. Elde edilen n\u00f6tralizanl\u0131 besiyerinin sterilite kontrol\u00fc yap\u0131ld\u0131ktan sonra standartta tan\u0131mland\u0131\u011f\u0131 \u015fekilde validasyonu yap\u0131ld\u0131. \u00c7al\u0131\u015fmada NTSB, son de\u011fer numunelerinin elde edilece\u011fi steril petri kutular\u0131 i\u00e7ine 10\u2019ar ml da\u011f\u0131t\u0131ld\u0131. Tripton soya agar (TSA) besiyerinin (Oxoid, \u0130ngiltere) litresine 0.5 g sodyum deoksikolat (AppliChem, Almanya) ilave edilerek elde edilen sodyum deoksikolatl\u0131 TSA, ilk de\u011fer ve son de\u011fer numunelerinin dil\u00fcsyonlar\u0131ndan yap\u0131lan koloni say\u0131m ekimlerinde kullan\u0131ld\u0131.<\/p>\n

EN 1500 Standart Metodunun A\u015famalar\u0131<\/h3>\n

G\u00f6n\u00fcll\u00fcler ellerini basit s\u0131v\u0131 sabunla bir dakika boyunca y\u0131kar. B\u00f6ylece ellerdeki ge\u00e7ici flora uzakla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. K\u00e2\u011f\u0131t havlu ile kurulamay\u0131 takiben; eller 5 saniye s\u00fcreyle kontaminasyon s\u0131v\u0131s\u0131na mid-metakarpal seviyesine kadar dald\u0131r\u0131l\u0131r. Kontaminasyon s\u0131v\u0131s\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131lan eller parmaklar aral\u0131k olacak \u015fekilde \u00fc\u00e7 dakika boyunca havada kurutulur. \u0130\u00e7erisinde 10 ml TSB bulunan 90 mm \u00e7ap\u0131ndaki steril petri kutular\u0131n\u0131n i\u00e7ine parmak u\u00e7lar\u0131 dald\u0131r\u0131larak bir dakika boyunca ovu\u015fturma hareketi yap\u0131l\u0131r. B\u00f6ylece yapay olarak kontamine edilmi\u015f olan ellerdeki bakteri yo\u011funlu\u011funu yans\u0131tan ilk de\u011fer numuneleri elde edilmi\u015f olur. Takibinde, g\u00f6n\u00fcll\u00fclerin ellerine test edilecek antiseptik \u00fcr\u00fcn (ya da referans sol\u00fcsyon) belirlendi\u011fi \u015fekilde uygulan\u0131r. Uygulama sonras\u0131 eller be\u015f saniye s\u00fcre ile akan musluk suyu alt\u0131ndan ge\u00e7irilir ve parmak u\u00e7lar\u0131 i\u00e7erisinde 10\u2019ar ml NTSB i\u00e7eren petri kutular\u0131na dald\u0131r\u0131larak bir dakika boyunca ovu\u015fturma hareketi yap\u0131l\u0131r. Bu a\u015famada, s\u0131v\u0131 besiyerinin dil\u00fcsyon etkisi ve ilave edilen n\u00f6tralizanlar\u0131n eldeki antiseptik kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n etkisini durdurmas\u0131 ama\u00e7lanmaktad\u0131r. B\u00f6ylece antiseptik uygulanmas\u0131 sonras\u0131 elde kalan bakterilerin say\u0131s\u0131n\u0131n (son de\u011fer) hesaplanmas\u0131nda kullan\u0131lacak son de\u011fer numuneleri elde edilmi\u015f olur. \u0130lk de\u011fer ve son de\u011fer numuneleri elde edilirken sa\u011f ve sol eller i\u00e7in ayr\u0131 petri kutular\u0131 kullan\u0131l\u0131r. Elde edilen numunelerin gerekli dil\u00fcsyonlar\u0131 yap\u0131larak sodyum deoksikolatl\u0131 TSA besiyerlerine koloni say\u0131m ekimleri yap\u0131l\u0131r. Bir deney setinde her bir g\u00f6n\u00fcll\u00fcn\u00fcn test edilen \u00fc\u00e7 antiseptik ve referans sol\u00fcsyon i\u00e7in ayr\u0131 ayr\u0131 logaritmik azaltma fakt\u00f6rleri (log AF) a\u015fa\u011f\u0131daki \u015fekilde hesaplanmaktad\u0131r.<\/p>\n

log AF = log ilk de\u011fer \u2013 log son de\u011fer<\/p>\n

log ilk de\u011fer = [log10 <\/sub>(sa\u011f el ilk de\u011fer) + log10 <\/sub>(sol el ilk de\u011fer)] \/ 2<\/p>\n

log son de\u011fer = [log10 <\/sub>(sa\u011f el son de\u011fer) + log10 <\/sub>(sol el son de\u011fer)] \/ 2<\/p>\n

\u0130statistiksel Analiz<\/h3>\n

\u0130statistiksel analizler, SPSS (\u201cStatistical Package for the Social Sciences\u201d) versiyon 20.0 program\u0131 (IBM Corp., Armonk, NY, ABD) ile yap\u0131ld\u0131. Elde edilen log AF de\u011ferlerinin kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in standartta \u00f6nerildi\u011fi \u015fekilde Wilcoxon i\u015faretli s\u0131ralar testi kullan\u0131ld\u0131. P<\/i><\/span> de\u011feri (tek y\u00f6nl\u00fc) <0.1 olarak anlaml\u0131 kabul edildi. Her bir set, farkl\u0131 g\u00fcnlerde \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in deney \u015fartlar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclerek, Wilcoxon i\u015faretli s\u0131ralar testi ile kendi i\u00e7inde de\u011ferlendirildi.<\/p>\n

BULGULAR<\/h3>\n
\"\"<\/a>

Tablo 3.<\/strong> Ortalama Logaritmik Azaltma Fakt\u00f6r\u00fc (log AF) De\u011ferleri<\/p><\/div>\n

Set 1, 2, 3 ve 4 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131ndan elde edilen ortalama log AF de\u011ferleri ve standart sapmalar\u0131 Tablo 3\u2019te verilmi\u015ftir. Set 1 ve 3 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda test edilen antiseptikler \u201c1×3 ml; 30 sn\u201d \u015feklinde uyguland\u0131. Wilcoxon testi sonucunda A, B, C, D, E antiseptikleri ve DS\u00d6-II form\u00fclasyonu bu \u015fekilde uyguland\u0131klar\u0131nda referans sol\u00fcsyondan anlaml\u0131 derecede daha az etkili bulundu (p<\/i><\/span><0.1). Set 2 ve 4 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda test edilen antiseptikler \u201c2×3 ml; 2×30 sn\u201d \u015feklinde uyguland\u0131. Wilcoxon testi sonucunda; A, B, C, D, E antiseptikleri ve DS\u00d6-II form\u00fclasyonu toplam 60 saniyelik uygulama \u015feklinde EN 1500 standard\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131.<\/p>\n

\u0130RDELEME<\/h2>\n

\u00c7al\u0131\u015fmam\u0131zda, Uluda\u011f \u00dcniversitesi T\u0131p Fak\u00fcltesi Mikrobiyoloji Laboratuvar\u0131\u2019nda g\u00f6rev yapan sa\u011fl\u0131k personeli i\u00e7inden se\u00e7ilen 15 g\u00f6n\u00fcll\u00fcn\u00fcn kat\u0131l\u0131m\u0131 ile be\u015f adet antiseptik \u00fcr\u00fcn ve DS\u00d6-II form\u00fclasyonu EN 1500 standard\u0131na g\u00f6re test edildi. COVID-19 pandemisi nedeniyle kullan\u0131m\u0131 te\u015fvik edilen alkol bazl\u0131 el antiseptiklerinin form\u00fclasyon, uygulama \u015fekli, etkinli\u011fi ve maliyeti a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirilmesinin \u00f6nemi artm\u0131\u015ft\u0131r. Bu nedenle 2013 y\u0131l\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n verilerini g\u00fcncel standarttaki de\u011fi\u015fiklikler ve DS\u00d6 form\u00fclasyonlar\u0131 i\u00e7in \u00f6nerilen modifikasyonlar \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda sunarak konuya dikkat \u00e7ekmek istedik.<\/p>\n

EN 1500 standard\u0131n\u0131n ilk versiyonu CEN taraf\u0131ndan 1997 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlanm\u0131\u015f ve TSE taraf\u0131ndan 2001 y\u0131l\u0131nda aynen kabul edilmi\u015ftir. CEN, standartta baz\u0131 de\u011fi\u015fiklikler yaparak son versiyonunu Nisan 2013\u2019te kullan\u0131labilir hale getirmi\u015ftir (10). Bu son versiyon yine TSE taraf\u0131ndan Haziran 2013\u2019te kabul edilmi\u015f olup halen y\u00fcr\u00fcrl\u00fcktedir. \u00c7al\u0131\u015fmam\u0131zda o tarihte ge\u00e7erli olan ilk versiyon kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Piyasadan temin edilen be\u015f adet el antisepti\u011finden A, C, D ve E \u00fcr\u00fcnlerinin etiketlerinde hijyenik el antisepsisi i\u00e7in \u201c1×3 ml; 30 sn\u201d \u015feklinde uygulanmalar\u0131 \u00f6nerilmektedir. B \u00fcr\u00fcn\u00fcn\u00fcn etiketinde ise bu konuda bir bilgi verilmemi\u015ftir. DS\u00d6 k\u0131lavuzunda, DS\u00d6-II form\u00fclasyonu i\u00e7in belli bir uygulama s\u00fcresi bildirilmemi\u015f olmakla birlikte alkol bazl\u0131 el antiseptikleri ile hijyenik el ovalama s\u00fcresi 20-30 saniye olarak belirtilmi\u015ftir. \u00c7al\u0131\u015fmam\u0131zda b\u00fct\u00fcn antiseptikleri hem EN 1500 standard\u0131n\u0131n \u00f6nerdi\u011fi 60 saniyelik hem de daha yayg\u0131n olarak \u00f6nerilen 30 saniyelik uygulama i\u00e7in ayr\u0131 ayr\u0131 test ettik. B\u00fct\u00fcn antiseptikler (1×3 ml; 30 sn) \u015feklinde uyguland\u0131klar\u0131nda standard\u0131 sa\u011flayamam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

DS\u00d6-II form\u00fclasyonunun da standard\u0131 sa\u011flayamamas\u0131 \u00f6nemli bir bulgudur. Ayn\u0131 bulgu 2012\u2019de Suchomel ve arkada\u015flar\u0131 (11) taraf\u0131ndan yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmada da g\u00f6zlenmi\u015ftir. S\u00f6z konusu \u00e7al\u0131\u015fmada, DS\u00d6-I ve DS\u00d6-II form\u00fclasyonlar\u0131n\u0131n her ikisi de \u201c1×3 ml; 30 sn\u201d \u015feklinde uyguland\u0131\u011f\u0131nda referans sol\u00fcsyondan daha az etkili bulunmu\u015ftur.<\/p>\n

DS\u00d6 k\u0131lavuzunda form\u00fclasyonlar\u0131n EN 1500 standard\u0131na g\u00f6re referans sol\u00fcsyonla e\u015fde\u011fer etkinlikte oldu\u011fu ifade edilmi\u015f ancak uygulama s\u00fcresi ve antiseptik miktar\u0131 belirtilmemi\u015ftir (1).<\/p>\n

A, B ve DS\u00d6-II antiseptikleri i\u00e7inde 30 saniye (Set 1) ve 60 saniye (Set 2) uygulamalar\u0131nda en y\u00fcksek log AF de\u011ferine sahip olan\u0131 %75 (v\/v) izopropil alkol i\u00e7eren DS\u00d6-II form\u00fclasyonudur. Etken madde olarak; A antisepti\u011fi %70 izopropil alkol, B antisepti\u011fi ise a\u011f\u0131rl\u0131k\u00e7a (w\/w) %60 izopropil alkol, %0.15 (w\/w) benzalkonyum klor\u00fcr ve %0.1 (w\/w) undesilenik asit i\u00e7ermektedir. A antisepti\u011finin alkol i\u00e7eri\u011finin hacimce ya da a\u011f\u0131rl\u0131k\u00e7a oldu\u011fu konusunda bir bilgi bulunmamaktad\u0131r. B antisepti\u011finin a\u011f\u0131rl\u0131k\u00e7a ifade edilen alkol i\u00e7eri\u011fi 20\u00baC\u2019de yakla\u015f\u0131k hacimce %70 izopropil alkole denk gelmektedir. Bu oran DS\u00d6-II form\u00fclasyonunun i\u00e7erdi\u011fi miktar\u0131n alt\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n

C, D ve E antiseptikleri i\u00e7inde 30 saniye (Set 3) ve 60 saniye (Set 4) uygulamalar\u0131 i\u00e7in en etkili olan\u0131 %70 (v\/v) izopropil alkol i\u00e7eren C antisepti\u011fidir. D antisepti\u011fi %70 (v\/v) etil alkol ve %10 (v\/v) izopropil alkol i\u00e7ermektedir. E antisepti\u011fi %62.14 (w\/w) izopropil alkol i\u00e7ermektedir ve hacimce yakla\u015f\u0131k %70\u2019e kar\u015f\u0131l\u0131k gelmektedir. C ve E antiseptiklerinin ortalama log AF de\u011ferleri 30 saniyelik uygulamada s\u0131rayla 3.90 ve 3.89 iken 1 dakikal\u0131k uygulamada s\u0131rayla 4.68 ve 4.24 olarak hesapland\u0131. D \u00fcr\u00fcn\u00fc test edilen \u00fcr\u00fcnler i\u00e7inde 30 saniye ve 1 dakikal\u0131k uygulamalarda en d\u00fc\u015f\u00fck log AF de\u011ferine sahip antiseptikti (s\u0131rayla 3.36 ve 4.17).<\/p>\n

EN 1500 standard\u0131nda \u00f6nerilen bir dakikal\u0131k uygulama s\u00fcresi sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n ger\u00e7ek hayatta el ovalama i\u00e7in ay\u0131rd\u0131klar\u0131 s\u00fcreyi yans\u0131tmamaktad\u0131r. Bir\u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fmada sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n el temizli\u011fi i\u00e7in ay\u0131rd\u0131klar\u0131 s\u00fcre, ortalama 15 sn\u2019den az bulunmu\u015ftur (12, 13). Suchomel ve arkada\u015flar\u0131 (11), DS\u00d6 taraf\u0131ndan \u00f6nerilen iki form\u00fclasyonu alkol oranlar\u0131n\u0131 y\u00fckselterek modifiye etmi\u015ftir. Bunun i\u00e7in, DS\u00d6-I form\u00fclasyonundaki hacimce %80 etil alkol yerine a\u011f\u0131rl\u0131k\u00e7a %80 etil alkol; DS\u00d6-II form\u00fclasyonundaki hacimce %75 izopropil alkol yerine a\u011f\u0131rl\u0131k\u00e7a %75 izopropil alkol kullan\u0131m\u0131n\u0131 \u00f6nermi\u015flerdir (DS\u00d6-I i\u00e7in, %80 (w\/w) etil alkol, %0.125 (v\/v) hidrojen peroksit ve %1.45 (v\/v) gliserol; DS\u00d6-II i\u00e7in, %75 (w\/w) izopropil alkol, %0.125 (v\/v) hidrojen peroksit ve %1.45 (v\/v) gliserol). A\u011f\u0131rl\u0131k\u00e7a tan\u0131mlanan bu oranlar hacimce yakla\u015f\u0131k %85 etil alkol ve %80 izopropil alkole kar\u015f\u0131l\u0131k gelmektedir. Bu iki modifiye form\u00fcl\u00fc test ederek, her ikisinin de 3 ml ve 30 saniyelik uygulamada EN 1500 standard\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6stermi\u015flerdir.<\/p>\n

EN 1500 standard\u0131n\u0131n son versiyonunda ilk versiyondan farkl\u0131 olarak g\u00f6n\u00fcll\u00fc say\u0131s\u0131 12-15\u2019ten, 18-22 ki\u015fiye \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f ve istatistiksel de\u011ferlendirme i\u00e7in kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 test modeli yerine e\u015fitsizlik testi modeli kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130lk versiyonda; kullan\u0131lan n\u00f6tralizanlar\u0131n validasyonu i\u00e7in, el antiseptiklerinin bakterisidal etkinliklerini de\u011ferlendirmek amac\u0131yla kullan\u0131lm\u0131\u015f olan kantitatif ve in vitro<\/i> bir s\u00fcspansiyon testi olan prEN 12054 standard\u0131nda (14) tan\u0131mlanan y\u00f6nteme at\u0131f yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. prEN 12054 standard\u0131 iptal edilmi\u015f oldu\u011fu i\u00e7in, son versiyonda n\u00f6tralizanlar\u0131n validasyonu i\u00e7in ayr\u0131 bir ba\u015fl\u0131k a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f ve prosed\u00fcr tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca son versiyonda kullan\u0131labilecek n\u00f6tralizanlar\u0131n listesi de modifiye edilmi\u015ftir. Aktif madde olarak k\u0131sa zincirli alkol i\u00e7eren form\u00fclasyonlar, n\u00f6tralizan kullan\u0131lmaks\u0131z\u0131n sadece TSB dil\u00fcsyonu ile n\u00f6tralize edilebilmektedir (10). Suchomel ve arkada\u015flar\u0131 (11), DS\u00d6 form\u00fclasyonlar\u0131n\u0131n herhangi bir n\u00f6tralizan katk\u0131s\u0131na gerek kalmadan saf s\u0131v\u0131 besiyerinin dil\u00fcsyonu ile n\u00f6tralize edildi\u011fini g\u00f6stermi\u015ftir. Ancak alkol d\u0131\u015f\u0131nda \u00e7e\u015fitli aktif maddelerin yer ald\u0131\u011f\u0131 \u00fcr\u00fcnlerde n\u00f6tralizasyon kritik bir a\u015famad\u0131r. EN 1500 standard\u0131n\u0131n ilk ve son versiyonlar\u0131nda standart bir n\u00f6tralizan tan\u0131mlanmam\u0131\u015f olup farkl\u0131 aktif maddeler i\u00e7in kullan\u0131labilecek n\u00f6tralizan kombinasyonlar\u0131 listelenmi\u015ftir. Bu nedenle n\u00f6tralizasyon i\u015fleminin valide oldu\u011funun ve bakteri \u00fczerinde toksik etkisi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n g\u00f6sterilmesi \u015fartt\u0131r. Kampf ve arkada\u015flar\u0131 (15) taraf\u0131ndan yap\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fmada, klorheksidin i\u00e7eren etil alkol bazl\u0131 bir antisepti\u011fin yetersiz n\u00f6tralizasyonunun yanl\u0131\u015f pozitif etkinlik de\u011ferlendirmesine neden olabilece\u011fi g\u00f6sterilmi\u015ftir. Test etti\u011fimiz antiseptik \u00fcr\u00fcnler alkol bazl\u0131 olup sadece B \u00fcr\u00fcn\u00fcnde benzalkonyum klor\u00fcr ve undesilenik asit yer almaktad\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fmam\u0131zda n\u00f6tralizan olarak Tween 80 ile birlikte steril yumurta sar\u0131s\u0131 kulland\u0131k. Steril yumurta sar\u0131s\u0131 standartta yer alan yumurta lesitini yerine kullan\u0131lm\u0131\u015f olup elde edilen NTSB\u2019nin prEN 12054 standard\u0131ndaki y\u00f6ntem kullan\u0131larak valide oldu\u011fu ve bakteri \u00fczerinde toksik etkisi olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6sterildi.<\/p>\n

DS\u00d6 form\u00fclasyonlar\u0131n\u0131n, cerrahi el antisepsisi uygulamas\u0131 i\u00e7in yetersiz oldu\u011funu g\u00f6steren \u00e7al\u0131\u015fmalar da vard\u0131r (16, 17). Ge\u00e7ici floray\u0131 elimine etmenin yan\u0131 s\u0131ra kal\u0131c\u0131 floray\u0131 azaltmay\u0131 da hedefleyen cerrahi el antiseptiklerinin de\u011ferlendirilmesi i\u00e7in EN 12791 standard\u0131 kullan\u0131lmaktad\u0131r (18). Bu standartta, EN 1500\u2019den farkl\u0131 bir \u015fekilde yapay olarak kontamine edilmemi\u015f, temiz ellerden ilk de\u011fer numuneleri al\u0131nmaktad\u0131r. Antiseptik \u00fcr\u00fcn uyguland\u0131ktan sonra ellerden rastgele se\u00e7ilmi\u015f birinden hemen son de\u011fer numunesi al\u0131n\u0131rken; havada kuruduktan sonra eldiven giydirilen di\u011fer elden \u00fc\u00e7 saat sonra son de\u011fer numunesi al\u0131nmaktad\u0131r. B\u00f6ylece antisepti\u011fin ani etkisi ve devam eden \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc saat etkisi birlikte de\u011ferlendirilir.\u00a0 <\/span>Suchomel ve arkada\u015flar\u0131 (17), hijyenik el antisepsisi i\u00e7in \u00f6nerdikleri DS\u00d6-I ve DS\u00d6-II modifikasyonlar\u0131n\u0131 bir di\u011fer \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda EN 12791 standard\u0131na g\u00f6re de\u011ferlendirmi\u015ftir. S\u00f6z konusu \u00e7al\u0131\u015fmada, uygulama s\u00fcresini \u00fc\u00e7 dakikadan be\u015f dakikaya \u00e7\u0131kard\u0131klar\u0131nda bu modifikasyonlar\u0131n ani etkisinin EN 12791 standard\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ancak ani etkide sa\u011flanan bu geli\u015fmenin standartta tan\u0131mlanan \u201c\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc saat etkisi\u201d \u00fczerinde g\u00f6zlenmedi\u011fini bildirmi\u015flerdir (17). Yine, Suchomel ve arkada\u015flar\u0131 (19, 20) taraf\u0131ndan yap\u0131lan iki farkl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmada da orijinal form\u00fclasyondaki y\u00fcksek gliserol i\u00e7eri\u011finin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc saat etkisi \u00fczerinde olumsuz etkisi oldu\u011fu g\u00f6sterilmi\u015f ve DS\u00d6 form\u00fclasyonlar\u0131 i\u00e7in alkol i\u00e7eri\u011finin art\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra gliserol i\u00e7eri\u011finin yar\u0131 yar\u0131ya azalt\u0131ld\u0131\u011f\u0131 (%0,725 v\/v) ikinci bir modifikasyon \u00f6nerilerek bu modifikasyonun EN 12791 standard\u0131n\u0131 be\u015f dakikal\u0131k uygulamada sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6sterilmi\u015ftir. Daha g\u00fcncel olan farkl\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda da gliserol oran\u0131n\u0131 daha da azaltarak (%0.5 v\/v) \u00f6nerdikleri \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc modifikasyonun EN 12791 standard\u0131n\u0131 \u00fc\u00e7 dakikal\u0131k uygulamada sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermi\u015fler ve COVID-19 pandemisinde ticari antiseptik \u00fcr\u00fcnlerin temininde ya\u015fanan s\u0131k\u0131nt\u0131lar nedeniyle kullan\u0131mlar\u0131 artan DS\u00d6 form\u00fclasyonlar\u0131n\u0131n bir an \u00f6nce \u00f6nerdikleri \u015fekilde modifiye edilmesi gerekti\u011fini belirtmi\u015flerdir (8).<\/p>\n

\u00c7al\u0131\u015fmam\u0131zda test etti\u011fimiz b\u00fct\u00fcn antiseptikler \u201c1×3 ml; 30 sn\u201d \u015feklinde uyguland\u0131klar\u0131nda EN 1500 standard\u0131n\u0131 sa\u011flayamam\u0131\u015ft\u0131r. Bunlar\u0131n \u201c2×3 ml; 2×30 sn\u201d \u015feklinde uygulanmalar\u0131 ya da 30 saniyede yeterli el antisepsisi sa\u011flanmak isteniyorsa antiseptiklerin alkol oranlar\u0131n\u0131n y\u00fckseltilmesi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Suchomel ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n (8, 20) \u00f6nerdikleri gliserol oran\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f ikinci ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc modifikasyonlar\u0131n, hijyenik el antisepsisinde kullan\u0131m\u0131 i\u00e7in; EN 1500 standard\u0131 ile de de\u011ferlendirilmesi ve iyi tolere edilebilecek optimal gliserol oran\u0131n\u0131n belirlenmesi i\u00e7in klinik \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131lmas\u0131 yararl\u0131 olabilir.<\/p>\n

EN 1500 standard\u0131, antiseptiklerin bakterisidal etkinli\u011fi ile ilgili bilgi vermekte olup pratik \u015fartlardaki, uygulama s\u00fcresi ve kullan\u0131lan antiseptik hacmi gibi de\u011fi\u015fkenlerin de\u011ferlendirilmesinde kullan\u0131lmak \u00fczere geli\u015ftirilmemi\u015ftir. Hastane infeksiyonlar\u0131n\u0131 azaltmak amac\u0131yla \u00fcr\u00fcnlerin eldeki bakteri say\u0131s\u0131nda ka\u00e7 log\u2019luk bir azalma yapmas\u0131 gerekti\u011fi bilinmemektedir. Bunu saptayabilmek i\u00e7in saha \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yap\u0131lmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar pratik olmaktan uzak olsa da EN 1500 ve mevcut di\u011fer standartlar\u0131n \u015fartlar\u0131n\u0131n bilin\u00e7li olarak tekrar tan\u0131mlanmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

G\u0130R\u0130\u015e Hijyenik el antisepsisi, ellerdeki ge\u00e7ici floran\u0131n kal\u0131c\u0131 floray\u0131 etkilemeden azalt\u0131lmas\u0131 amac\u0131yla uygulanan el y\u0131kama ya da el ovalama i\u015flemleri olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r. D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc (DS\u00d6)\u2019n\u00fcn sa\u011fl\u0131k hizmetlerinde el hijyeni konulu k\u0131lavuzunda; ellerin g\u00f6r\u00fcn\u00fcr olarak kirli oldu\u011fu, kan ve v\u00fccut s\u0131v\u0131lar\u0131 bula\u015ft\u0131\u011f\u0131 durumlarda, tuvaleti kulland\u0131ktan sonra ve Clostridium difficile salg\u0131nlar\u0131nda oldu\u011fu gibi ispatlanm\u0131\u015f ya da […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[5129],"tags":[5209,5432,5431,5433],"class_list":["post-24758","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ozgun-arastirma","tag-antibakteriyel-etkinlik","tag-dso-el-antiseptik-formulasyonu","tag-el-antiseptikleri","tag-en-1500"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24758","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=24758"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24758\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25023,"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24758\/revisions\/25023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=24758"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=24758"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=24758"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}