{"id":23379,"date":"2021-08-27T08:00:58","date_gmt":"2021-08-27T05:00:58","guid":{"rendered":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/?p=23379"},"modified":"2021-08-29T20:40:31","modified_gmt":"2021-08-29T17:40:31","slug":"yogun-bakim-unitelerinde-karar-verme-konulu-politika-belgesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/2021\/08\/27\/yogun-bakim-unitelerinde-karar-verme-konulu-politika-belgesi\/","title":{"rendered":"Yo\u011fun Bak\u0131m \u00dcnitelerinde Karar Verme Konulu Politika Belgesi"},"content":{"rendered":"

GEREK\u00c7E<\/h2>\n

Bu politika belgesi yo\u011fun bak\u0131m \u00fcnitelerinde (YB\u00dc) verilen kritik kararlarda yol g\u00f6sterici olmak \u00fczere haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bilindi\u011fi gibi YB\u00dc hastadan ya da hasta yak\u0131nlar\u0131ndan gelen ve hekim taraf\u0131ndan uygulanmas\u0131 yararl\u0131\/do\u011fru bulunmayan kimi ya\u015fam uzat\u0131c\u0131 giri\u015fim taleplerinin s\u00f6z konusu oldu\u011fu ortamlard\u0131r. Hastan\u0131n YB\u00dc\u2019ye al\u0131nmas\u0131 ya da bu \u00fcnitede izlenmeye devam edilmesi de talep edilen, fakat hekimler taraf\u0131ndan kimi zaman uygun bulunmayan isteklerdir.<\/p>\n

Bu metin bu t\u00fcr isteklerin de\u011ferlendirilmesinde karar vericilere yol g\u00f6stermek ve etik bir dayanak sunmak amac\u0131ndad\u0131r. YB\u00dc\u2019de verilen kararlar\u0131n \u00fc\u00e7 temel payda\u015f\u0131 bulunmaktad\u0131r. Bunlar hasta, sa\u011fl\u0131k sunumunda yer alan ekip ve toplumdur. Ortaya \u00e7\u0131kan \u00e7at\u0131\u015fmalar genellikle bu \u00fc\u00e7 grubun \u00e7at\u0131\u015fan de\u011ferleri nedeniyle s\u00f6z konusu olmaktad\u0131r. Metin boyunca hastalar\u0131n kendi de\u011ferlerine ve tercihlerine g\u00f6re tedavi alma haklar\u0131 ile sa\u011fl\u0131k ekibinin mesleki bilgi ve ilkelerine, yani profesyonel de\u011ferlerine ayk\u0131r\u0131 eylemde bulunmaya zorlanmamalar\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki kayg\u0131lar\u0131 temel al\u0131nacakt\u0131r. Buna ek olarak toplumun, ki\u015fi haklar\u0131n\u0131 korumak, sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n profesyonel de\u011ferlerini desteklemek ve sa\u011fl\u0131k kaynaklar\u0131n\u0131 hakkaniyetli bi\u00e7imde da\u011f\u0131tmak y\u00f6n\u00fcndeki \u00e7\u0131karlar\u0131 da g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulacakt\u0131r. YB\u00dc s\u00f6z konusu oldu\u011funda hasta kadar ve s\u0131kl\u0131kla onun yerine karar verici olarak hasta yak\u0131nlar\u0131n\u0131 dikkate almak gerekmektedir. Bunun nedeni s\u00f6z konusu hastalar\u0131n \u00e7o\u011fu kez kendi \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 koruyamayacak durumda olmalar\u0131, m\u00fcdavi hekimlerini se\u00e7mekten ve hangi kurumda tedavi alacaklar\u0131na karar vermekten aciz bulunmalar\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Elinizdeki metin YB\u00dc\u2019ye kabul ve taburculuk \u00f6l\u00e7\u00fctleri yan\u0131nda, hastan\u0131n YB\u00dc\u2019de bulundu\u011fu s\u00fcrede talep edilen tedaviler konusunda ortaya \u00e7\u0131kan anla\u015fmazl\u0131klarda belirleyici olacak ilkeleri de ortaya koymay\u0131 hedeflemektedir. Metinde yer alan etik de\u011ferlendirmede, ba\u015fta tedavi uygulamalar\u0131 olmak \u00fczere s\u00fcrece ait t\u00fcm karar yetkisini hasta ya da hasta yak\u0131n\u0131na veya sa\u011fl\u0131k ekibine b\u0131rakman\u0131n etik a\u00e7\u0131dan uygun g\u00f6r\u00fclemeyece\u011fi \u00f6nsav\u0131ndan yola \u00e7\u0131k\u0131lmaktad\u0131r. Bu nedenle metnin temel eksenini sa\u011fl\u0131k ekibiyle hasta ve\/veya hasta yak\u0131nlar\u0131n\u0131n birlikte \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak mekanizmalar\u0131n ve karar a\u015famalar\u0131n\u0131n belirlenmesi olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/b><\/p>\n

Etik \u00e7at\u0131\u015fma \u00e7\u00f6z\u00fcmleri k\u00fclt\u00fcr ve sistem ba\u011f\u0131ml\u0131 olduklar\u0131 i\u00e7in bu metnin haz\u0131rlanmas\u0131nda \u00e7e\u015fitli ulusal ve uluslararas\u0131 kaynaklardan yararlan\u0131lm\u0131\u015f olsa bile, ki bu kaynaklar metnin sonunda listelenmi\u015ftir, s\u00f6z konusu politika belgesi herhangi bir metne t\u00fcm\u00fcyle ba\u011fl\u0131 kalmayan \u00f6zg\u00fcn bir \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131r (1-3). T\u00fcrk Klinik Mikrobiyoloji ve \u0130nfeksiyon Hastal\u0131klar\u0131 Derne\u011fi, T\u00fcrk Yo\u011fun Bak\u0131m Derne\u011fi ve T\u00fcrkiye Biyoetik Derne\u011fi temsilcilerinin 2020 y\u0131l\u0131nda bir araya gelmesi ile haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r. \u00dclkemizde faaliyet g\u00f6steren meslek kurulu\u015flar\u0131n\u0131n ve uzmanl\u0131k derneklerinin destekledi\u011fi oranda y\u00fcr\u00fcrl\u00fck kazanacakt\u0131r.\u00a0<\/span><\/p>\n

YB\u00dc\u2019YE HASTA KABUL\u00dc<\/b><\/h2>\n

Yo\u011fun bak\u0131m \u00fcniteleri vital fonksiyonlar\u0131 bozulmu\u015f ve ya\u015famsal risk ta\u015f\u0131yan kritik hastalar\u0131n kesintisiz 24 saat bak\u0131mlar\u0131n\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131, ya\u015famsal deste\u011fin verildi\u011fi ve ileri teknoloji ile donat\u0131lm\u0131\u015f alanlard\u0131r. Yo\u011fun bak\u0131m \u00fcniteleri geli\u015fmi\u015f teknolojik altyap\u0131lar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, disiplinleraras\u0131 yakla\u015f\u0131mlar\u0131n yo\u011fun olarak uyguland\u0131\u011f\u0131 birimlerdir. Bu tan\u0131m \u00e7er\u00e7evesinde yo\u011fun bak\u0131m hizmetlerinin temel felsefesinin, 1: kritik durumdaki hastay\u0131, bu durumda ya\u015famda tutarak, s\u00f6z konusu durumu a\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak; 2: kritik durumdaki hastay\u0131, sa\u011fl\u0131k sisteminin ola\u011fan ko\u015fullar\u0131nda tedavisi s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir duruma getirmek ve 3: yak\u0131n takip gerektiren yenilik\u00e7i giri\u015fimleri uygulamak oldu\u011fu kabul edilmi\u015ftir (4). Bu tan\u0131m\u0131n kabul edilmesi durumunda:<\/p>\n

1. Yukar\u0131daki i\u015flevlerden yararlanamayacak durumda olan hastalar YB\u00dc\u2019ye kabul edilmemelidir. Bu c\u00fcmleden olmak \u00fczere kurumlar yaln\u0131zca YB\u00dc\u2019leri de\u011fil; hasta bak\u0131m\u0131n\u0131n\u00a0 <\/span>t\u00fcm safhalar\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131fland\u0131rmal\u0131 ve hangi i\u015flemlerin hangi d\u00fczeyde yerine getirilece\u011fi konusunda bir g\u00f6rev tan\u0131m\u0131 olu\u015fturmal\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin standard klinik bak\u0131m\u0131n kapsam\u0131 belirlenmeli, bu bak\u0131mdan \u00f6te gereksinimleri olan hastalar i\u00e7in gerekirse YB\u00dc d\u0131\u015f\u0131nda birimler (ara bak\u0131m \u00fcniteleri, uzun d\u00f6nem yo\u011fun bak\u0131m \u00fcniteleri gibi) olu\u015fturulmal\u0131d\u0131r. Ayn\u0131 bi\u00e7imde yukar\u0131daki tan\u0131m kapsam\u0131na girmeyen terminal d\u00f6nem hastalar\u0131 i\u00e7in palyatif bak\u0131m \u00fcniteleri (PB\u00dc) olu\u015fturulmal\u0131d\u0131r. Bir kurumun vermekte oldu\u011fu sa\u011fl\u0131k hizmetleri i\u00e7inde, ili\u015fkili birimler planlanmadan, tek ba\u015f\u0131na YB\u00dc hizmetlerinin yerinin ne olmas\u0131 gerekti\u011finin belirlenemeyece\u011fi unutulmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

2. YB\u00dc\u2019n\u00fcn tan\u0131m\u0131 gere\u011fi \u00f6zel gereksinimleri olan bir hasta grubuna hizmet verme sorumlulu\u011fu dikkate al\u0131narak hastan\u0131n kabul\u00fcnden itibaren uygun durumdaysa kendisine, de\u011filse yak\u0131nlar\u0131na bu \u00e7er\u00e7evede bilgi verilmeli; hastan\u0131n hangi durumda hangi birime y\u00f6nlendirilece\u011fi konusunda a\u00e7\u0131k olunmal\u0131d\u0131r. \u00d6zellikle ya\u015fam s\u00fcrecinin t\u00fcm m\u00fcdahalelere kar\u015f\u0131n k\u0131sa erimde sonlanaca\u011f\u0131 bilinen terminal d\u00f6nem hastalar, yukar\u0131da tan\u0131mlanan \u00e7er\u00e7eve d\u0131\u015f\u0131nda, salt bak\u0131m amac\u0131yla, YB\u00dc\u2019ye kabul edilmemelidirler.<\/p>\n

3. YB\u00dc sorumlular\u0131 belirli bir hastan\u0131n YB\u00dc\u2019deki tedavisi s\u0131ras\u0131nda, yukar\u0131da belirtilen i\u015flevi temel almal\u0131d\u0131rlar. Yatak uygunlu\u011fu, sorumlu hekimin talebi ya da hasta yak\u0131nlar\u0131n\u0131n istekleri bu karar\u0131n nesnel yap\u0131s\u0131n\u0131 etkilememelidir.\u00a0<\/span><\/p>\n

YB\u00dc\u2019DE TIBB\u0130 G\u0130R\u0130\u015e\u0130MLER<\/b><\/h2>\n

1. Hasta kabul\u00fc sonras\u0131nda da, s\u00fcre\u00e7te ortaya \u00e7\u0131kabilecek tedaviye ili\u015fkin \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 \u00f6nlemek a\u00e7\u0131s\u0131ndan bilgilendirici ileti\u015fim s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmelidir. Bu bilgilendirme yaln\u0131zca mevcut durumu tan\u0131mlamaya y\u00f6nelik olmamal\u0131, gelece\u011fe y\u00f6nelik kestirimde bulunma olana\u011f\u0131n\u0131 da i\u00e7ermelidir. Bu nedenle bilgilendirmenin kimin taraf\u0131ndan yap\u0131laca\u011f\u0131 belirlenmelidir. Ayn\u0131 hasta i\u00e7in m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca ayn\u0131 ki\u015fi taraf\u0131ndan, periyodik bilgilendirme yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. \u00c7eli\u015fik bilgi ve mesaj al\u0131\u015fveri\u015finden ka\u00e7\u0131n\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Bilgilenmenin kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 oldu\u011fu unutulmamal\u0131d\u0131r. Hastan\u0131n durumu ve olas\u0131 geli\u015fmeler konusunda bilgi verilirken, hastan\u0131n ve hasta yak\u0131nlar\u0131n\u0131n de\u011ferleri, beklentileri, inan\u00e7lar\u0131 ve a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 modelleri konusunda bilgi edinilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bazen bu s\u00fcre\u00e7te bo\u015f inan\u00e7lar\u0131 sorgulamak, yanl\u0131\u015f bilgileri d\u00fczeltmek, temelsiz beklentilerin yerine ger\u00e7ek olas\u0131l\u0131klar\u0131 koymak ya da hatal\u0131 a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 modelleri do\u011frular\u0131yla de\u011fi\u015ftirmek bile ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz g\u00f6r\u00fcnen bir \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 ba\u015flamadan sonland\u0131rabilir (5).\u00a0<\/span><\/p>\n

2. Hasta ve hasta yak\u0131nlar\u0131n\u0131n YB\u00dc\u2019deki tedavinin ilerleyen a\u015famalar\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kabilecek kararlar konusunda, bu durumlar ortaya \u00e7\u0131kmadan d\u00fc\u015f\u00fcnmelerini ve m\u00fcmk\u00fcnse karar vermelerini sa\u011flayacak d\u00fczenekler kurulmal\u0131, hasta yak\u0131nlar\u0131 ile yap\u0131lan bilgilendirme g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinde bu konu da uygun \u015fekilde g\u00fcndeme al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Bu uygulama \u00f6zellikle ya\u015fam destek \u00fcnitesine ba\u011flanma, tedavi ba\u015flatmama (\u2018withold\u2019), tedavi sonland\u0131rma (\u2018withdraw\u2019) ve DNR (\u2018Canland\u0131rma Uygulamay\u0131n\u0131z\u2019) kararlar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00e7ok kritiktir (6,7).<\/p>\n

3. YB\u00dc\u2019de uygulanacak tedavilerin kararla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan en \u00f6nemli kavramlardan biri T\u00fcrk\u00e7e\u2019de \u201c[bo\u015funa, nafile, beyhude, yarars\u0131z, uygunsuz] tedavi terimleriyle kar\u015f\u0131lanan \u201cpotentially inappropriate\u201d ya da \u201cfutile treatment\u201d kavram\u0131d\u0131r (7). Bu t\u00fcr tedaviler; hastada \u00e7\u00f6z\u00fclmesi gereken sorunu \u00e7\u00f6zmeyen, beklenen \u00f6l\u00fcmc\u00fcl sonu ortadan kald\u0131rmas\u0131 umulmayan, uygulanmas\u0131 herhangi bir amaca y\u00f6nelmeyen, kaynaklar\u0131 harcayan, anlams\u0131z derecede riskli ve ek yarar umudu sunmayan tedavilerdir. Bir tedavinin uygunsuz tedavi olarak de\u011ferlendirilmesi, hem sa\u011fl\u0131k ekibini o tedaviyi uygulamamaktan dolay\u0131 sorumlu tutulmaktan korumakta, hem de hasta yak\u0131nlar\u0131n\u0131n talep edebilecekleri t\u0131bbi bak\u0131m\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 belirlemektedir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde pek \u00e7ok Bat\u0131 \u00fclkesinde uygunsuz bir tedaviyi uygulamak ve bunda direnmek \u201cmalpraktis\u201d olarak kabul edilmektedir. Buna \u00f6rnek olarak, yarar umulmayan antibiyotik tedavileri verilebilir (5).<\/p>\n

Uygunsuz tedavi olarak belirlenebilecek baz\u0131 uygulamalar \u015funlard\u0131r:<\/p>\n