{"id":23004,"date":"2021-07-09T09:44:43","date_gmt":"2021-07-09T06:44:43","guid":{"rendered":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/?p=23004"},"modified":"2021-08-26T11:44:02","modified_gmt":"2021-08-26T08:44:02","slug":"sars-cov-2-tedavisi-olarak-favipiravir-uygulanan-hastalarda-yan-etki-sikliginin-arastirilmasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/2021\/07\/09\/sars-cov-2-tedavisi-olarak-favipiravir-uygulanan-hastalarda-yan-etki-sikliginin-arastirilmasi\/","title":{"rendered":"Sars-CoV-2 Tedavisi Olarak Favipiravir Uygulanan Hastalarda Yan Etki S\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131n Ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131"},"content":{"rendered":"

G\u0130R\u0130\u015e<\/h2>\n

Koronavirus hastal\u0131\u011f\u0131 (COVID-19) ve etkeni SARS-CoV-2 (Severe Acute Respiratory Syndrome Coronavirus-2) insanl\u0131k tarihinde \u015fimdiden \u00f6nemli bir yere sahip olmu\u015ftur. Bir y\u0131ldan k\u0131sa bir zamanda SARS-CoV-2 d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131na h\u0131zla yay\u0131lan bir pandemiye neden olmu\u015ftur. D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc (DS\u00d6) verilerine g\u00f6re 8 Eyl\u00fcl 2020 tarihi itibariyle d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda COVID-19 nedeniyle yakla\u015f\u0131k 27 237 000 do\u011frulanm\u0131\u015f vaka ve 891 000 \u00f6l\u00fcm tespit edilmi\u015ftir (1). Hastal\u0131k hafif \u00fcst solunum yolu infeksiyonu \u015feklinde seyredebildi\u011fi gibi, ciddi pn\u00f6moni, akut solunum s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 sendromu (ARDS) ve \u00f6l\u00fcme neden olabilmektedir. Bu nedenle erken a\u015famada etkin bir ila\u00e7la tedaviye ba\u015flama kritik \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r (2).<\/p>\n

Hen\u00fcz SARS-CoV-2\u2019ye \u00f6zel bir tedavi ajan\u0131 geli\u015ftirilememi\u015f, geni\u015f spektrumlu antiviraller ise sadece deneysel olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r (3). Mevcut tedavi se\u00e7eneklerinin kar-zarar etkinli\u011fi ve sonu\u00e7lar\u0131 net olarak bilinmedi\u011fi i\u00e7in klinik \u00e7al\u0131\u015fmalara COVID-19 hastalar\u0131n\u0131n dahil edilmesi \u00e7ok \u00f6nemli ve gereklidir (4).<\/p>\n

Favipiravir yeni bir RNA’ya ba\u011fl\u0131 RNA polimeraz (RdRp) inhibit\u00f6r\u00fc t\u00fcr\u00fcd\u00fcr(5). 2014 y\u0131l\u0131nda Fujifilm Toyama firmas\u0131 taraf\u0131ndan Japonya\u2019da geli\u015ftirilmi\u015f ve ilk kez n\u00f6raminidaz inhibit\u00f6rlerine diren\u00e7li influenza virusuna kar\u015f\u0131, akabinde de Ebola ve Norovirus\u00a0 <\/span>infeksiyonlar\u0131n\u0131n tedavisinde kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r (6,7). SARS-CoV-2 genomu, SARS-CoV ve MERS-CoV\u2019a b\u00fcy\u00fck oranda benzedi\u011fi i\u00e7in pandeminin ilk g\u00fcnlerinden itibaren favipiravirin COVID-19 tedavisinde de etkili olabilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr (8). \u00dclkemizde de hidroksiklorokinle birlikte veya tek ba\u015f\u0131na, orta ve a\u011f\u0131r COVID-19 olgular\u0131nda \u00f6nerilmi\u015ftir (9).\u00a0<\/span><\/p>\n

Favipiravir kullan\u0131m\u0131nda en s\u0131k beklenen yan etkiler; diyare, serum \u00fcrik asid d\u00fczeyinde art\u0131\u015f, serum transaminaz (ALT, AST) d\u00fczeylerinde art\u0131\u015f, nefrotoksisite ve n\u00f6trofil ve beyaz k\u00fcre d\u00fczeyinde azalmad\u0131r. Daha seyrek olarak bulant\u0131, kusma, kar\u0131n a\u011fr\u0131s\u0131, ciltte k\u0131zar\u0131kl\u0131k, ka\u015f\u0131nt\u0131, deliryum, hal\u00fcsinasyon gibi psikiyatrik semptomlar, konv\u00fclziyon gibi n\u00f6rolojik semptomlar da g\u00f6r\u00fclebilir (10,11). Genellikle d\u00fc\u015f\u00fck dozlarda hafif yan etkileri olup iyi tolere edilirken, y\u00fcksek dozlarda daha s\u0131k yan etki g\u00f6r\u00fclmektedir (12,13).<\/p>\n

Hayvan deneylerine dayanarak favipiravirin teratojenik olabilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Gebe, emziren ve \u00e7ocuklarda kullan\u0131m\u0131na dair Ebola ile ilgili \u00e7ok az say\u0131da klinik \u00e7al\u0131\u015fma vard\u0131r. Ancak bu \u00f6zel durumlarda COVID-19\u2019da kullan\u0131m\u0131yla ilgili herhangi bir veri yoktur (14-16).\u00a0<\/span><\/p>\n

Amac\u0131m\u0131z hastanemizde yatarak tedavi alan ve tedavisinin herhangi bir a\u015famas\u0131nda favipiravir kullan\u0131lan kesin ve olas\u0131 COV\u0130D-19 olgular\u0131nda g\u00f6r\u00fclen yan etkilerin retrospektif olarak taranarak s\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131n belirlenmesi ve bu sayede bilimsel literat\u00fcre katk\u0131da bulunmakt\u0131r.\u00a0<\/span><\/p>\n

Y\u00d6NTEMLER<\/b><\/h2>\n

\u00c7anakkale Onsekiz Mart<\/span> \u00dcniversitesi Sa\u011fl\u0131k Uygulama ve Ara\u015ft\u0131rma Hastanesi\u2019nde\u00a0<\/span> 23 Mart 2020 ve 31 May\u0131s 2020 tarihleri aras\u0131nda yatarak tedavi g\u00f6ren, kesin ve muhtemel t\u00fcm COVID-19 olgular\u0131 belirlendi ve 18 ya\u015f\u0131ndan b\u00fcy\u00fck, ba\u015flang\u0131\u00e7ta veya hidroksiklorokin tedavisinden sonra ikincil olarak favipiravir kullananlar \u00e7al\u0131\u015fmaya dahil edildi. Bu rejimler d\u0131\u015f\u0131nda COVID-19\u2019a y\u00f6nelik lopinavir\/ritonavir gibi ba\u015fka tedaviler alanlar \u00e7al\u0131\u015fma d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rak\u0131ld\u0131. Hastalar\u0131n anamnezleri, laboratuvar tetkikleri retrospektif olarak taranarak demografik verileri, komorbiditeleri ve hastalarda g\u00f6zlenerek epikrize kaydedilen veya laboratuvar tetkiklerinden saptanabilen\u00a0 <\/span>t\u00fcm yan etkiler kaydedildi. Karaci\u011fer fonksiyon testleri (KCFT) normalken favipiravir ba\u015flanmas\u0131n\u0131 takiben e\u015fik de\u011ferin 2 kat ve \u00fczerinde alanin aminotransferaz (ALT) ve\/veya aspartat amino transferaz (AST) art\u0131\u015f\u0131 (\u226570 IU\/ml) veya KCFT normalden y\u00fcksek bir hastada favipiravir kullan\u0131m\u0131yla ALT, AST\u2019nin daha da artmas\u0131 ilaca ba\u011fl\u0131 hepatotoksisite olarak kabul edildi.\u00a0 <\/span>Favipiravir ba\u015fland\u0131ktan sonra 1 hafta i\u00e7inde serum kreatinin de\u011ferinde 0.3 mg\/dl ve \u00fczerinde bir art\u0131\u015f g\u00f6zlenmesi ilaca ba\u011fl\u0131 nefrotoksisite olarak kabul edildi. Favipiravir tedavisi ba\u015fland\u0131ktan sonra serum \u00fcrik asid de\u011ferinde tedavi \u00f6ncesine k\u0131yasla art\u0131\u015f saptanmas\u0131 ila\u00e7 yan etkisi olarak de\u011ferlendirildi. Serum \u00fcrik asid e\u015fik de\u011feri 5.7 mg\/dl olarak kabul edildi. Hastalar tedavinin ba\u015flang\u0131c\u0131nda favipiravir alanlar ve hidroksiklorokin sonras\u0131 favipiravir alanlar olarak 2 gruba ayr\u0131ld\u0131 ve veriler bu iki grup k\u0131yaslanarak analiz edildi.\u00a0<\/span><\/p>\n

\u0130statistiksel Analiz<\/b><\/h3>\n

Veriler SPSS Paket Program 20.0 s\u00fcr\u00fcm\u00fc ile de\u011ferlendirildi. Tan\u0131mlay\u0131c\u0131 verilerin sunumunda say\u0131, y\u00fczde, ortalama, standard sapma, ortanca, minimum, maksimum kullan\u0131ld\u0131. Kategorik de\u011fi\u015fkenlerin kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131nda\u00a0 <\/span>\u03c7\u00b2 testi kullan\u0131ld\u0131. De\u011fi\u015fkenlerin normal da\u011f\u0131l\u0131ma uygunlu\u011fu Kolmogorov-Smirnov testi ile de\u011ferlendirildi. Normal da\u011f\u0131l\u0131ma uymayan de\u011fi\u015fkenlerin kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131nda Mann-Whitney U testi kullan\u0131ld\u0131. \u0130statistiksel anlaml\u0131l\u0131k i\u00e7in p<\/i><0.05 kabul edildi.<\/p>\n

BULGULAR<\/b><\/h2>\n

Primer tedavi olarak favipiravir alan t\u00fcm hastalar ilk g\u00fcn 200 mg tb 2×8 po y\u00fckleme, takip eden 4 g\u00fcn ise 2×3 tb\/g\u00fcn \u015feklinde toplam 5 g\u00fcn kullanm\u0131\u015ft\u0131. Hidroksiklorokinden sonra favipiravir ba\u015flanan grup ise primer tedavi olarak hidroksiklorokin ilk g\u00fcn 200 mg tb 2×2 po y\u00fckleme, ard\u0131ndan 4 g\u00fcn 200 mg 2×1\/g\u00fcn idame olarak toplam 5 g\u00fcn, ikincil olarak favipiravir 200 mg tb 2×8 po y\u00fckleme, takip eden 4 g\u00fcn 2×3 tb\/g\u00fcn idame olarak toplam 5 g\u00fcn kullanm\u0131\u015ft\u0131. Her iki tedavi se\u00e7ene\u011fini de 5 g\u00fcnden uzun alan hasta yoktu. Hidroksiklorokin kullanan hastalar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 tek ba\u015f\u0131na hidroksiklorokin bir k\u0131sm\u0131 ise hidroksiklorokinle e\u015f zamanl\u0131 olarak 5 g\u00fcn azitromisin kullanm\u0131\u015ft\u0131. Ancak COVID-19\u2019a y\u00f6nelik lopinavir\/ritonavir, remdesivir, tocilizumab gibi ba\u015fka bir ajan kullanan hasta yoktu. Favipiravir ve hidroksiklorokini e\u015f zamanl\u0131 kullanan hasta yoktu. Ara\u015ft\u0131rmaya %37.3\u2019\u00fc (n=50) ba\u015flang\u0131\u00e7ta favipiravir kullanan, %62.7\u2019si (n=84) hidroksiklorokinin akabinde favipiravir ba\u015flanan toplam 134 hasta dahil edildi. Hastalar\u0131n ya\u015f ortalamas\u0131 66.8\u00b115.7 y\u0131ld\u0131. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta ve sonradan favipiravir ba\u015flanan hastalar aras\u0131nda ya\u015f, cinsiyet ve ek hastal\u0131klar a\u00e7\u0131s\u0131ndan istatistiksel olarak anlaml\u0131 farkl\u0131l\u0131k saptanmad\u0131 (p<\/i>>0.05) (Tablo 1).<\/p>\n

\"\"<\/a>

Tablo 1.<\/strong> Hastalar\u0131n Demografik ve Altta Yatan Hastal\u0131klar A\u00e7\u0131s\u0131ndan Da\u011f\u0131l\u0131m\u0131<\/p><\/div>\n

T\u00fcm hasta grubu i\u00e7inde toplam 17 hastada (%13) yan etki tespit edildi. Ba\u015flang\u0131ca g\u00f6re serum \u00fcrik asid art\u0131\u015f\u0131\u00a0 <\/span>6 hastada (%4.5) g\u00f6zlendi. Serum \u00fcrik asid i\u00e7in e\u015fik de\u011fer 5.7 mg\/dl olarak kabul edilmi\u015f olup yan etki tespit edilen hastalarda ortalama de\u011fer\u00a0 <\/span>9.8\u00b12.7(min:7-max:13) mg\/dl\u2019ydi. Hepatotoksisite oran\u0131 %4.5 (n=6) olarak tespit edilmi\u015f olup s\u00f6z konusu hastalarda ALT de\u011feri 121\u00b165.7(min:28-max:202) IU\/ml, AST de\u011feri 111\u00b182.3(min:70-max:279) IU\/ml\u2019ydi. Kreatinin y\u00fcksekli\u011fi sadece favipiravirin ilk tedavi olarak ba\u015fland\u0131\u011f\u0131 grupta bulunan 2 hastada saptanm\u0131\u015f olup (1.3 ve 2.08 mg\/dl)\u00a0 <\/span>nefrotoksisite oran\u0131 %1.5 olarak saptand\u0131.\u00a0 <\/span>Gastrointestinal yan etki oran\u0131 %1.5 (n=2) olarak tespit edildi. Kardiyak yan etki ise t\u00fcm grupta %0.7 (n=1) oran\u0131nda saptanm\u0131\u015f olup, atrial fibrilasyon \u015feklindeydi. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta favipiravir ba\u015flanan ve hidroksiklorokin sonras\u0131 favipiravir alan hastalar aras\u0131nda yan etkiler a\u00e7\u0131s\u0131ndan istatistiksel olarak anlaml\u0131 bir farkl\u0131l\u0131k saptanmad\u0131 (p>0.05) (Tablo 2). Ancak hepatotoksisite, gastrointestinal sistem yan etkileri ve kardiyak yan etki\u00a0 <\/span>g\u00f6zlenen hastalar\u0131n hepsi favipiravirin hidroksiklorokinden sonra ikincil tedavi olarak ba\u015flanan hasta grubundayd\u0131. Nefrotoksisite sadece favipiravirin ilk olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 grupta g\u00f6zlenmi\u015f olup, serum \u00fcrik asid art\u0131\u015f\u0131 da yine bu ilk grupta daha y\u00fcksek oranda saptanm\u0131\u015ft\u0131r (Tablo 2). Hastalar\u0131n hi\u00e7 birinde favipiravire ba\u011fl\u0131 bir hematolojik yan etki, cilt bulgusu, psikiyatrik veya n\u00f6rolojik semptom tespit edilmemi\u015ftir.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Tablo 2.<\/strong> \u0130lk ve \u0130kincil Tedavi Olarak Favipiravir Alan Hastalarda Saptanan Yan Etkilerin Da\u011f\u0131l\u0131m\u0131<\/p><\/div>\n

\u0130RDELEME<\/b><\/h2>\n

Favipiravirin COVID-19 tedavisindeki yeri halen tart\u0131\u015fmal\u0131 olsa da etki mekanizmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde \u00f6nemli alternatifler aras\u0131ndad\u0131r. Favipiravir kullan\u0131m\u0131 \u00fclkemizde ve d\u00fcnyada COVID-19 pandemisi nedeniyle artm\u0131\u015ft\u0131r. Fakat favipiravirin g\u00fcvenilirli\u011fi, bilinen yan etkilerinin s\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ve potansiyel yan etkileri hakk\u0131nda literat\u00fcr bilgisi k\u0131s\u0131tl\u0131d\u0131r. Bununla beraber devam eden ve sonu\u00e7lar\u0131 hen\u00fcz bilinmeyen bir\u00e7ok klinik \u00e7al\u0131\u015fma vard\u0131r.<\/p>\n

Cai ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 favipiraviri lopinavir-ritonavirle k\u0131yaslayan bir \u00e7al\u0131\u015fmada 35 ki\u015filik bir hasta grubunda %11.43 oran\u0131nda yan etki tespit edilmi\u015f ve favipiravir alan grupta lopinavir-ritonavir alan gruba g\u00f6re daha az yan etki g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr (p<0.001). Diyare %5.71, karaci\u011fer ve b\u00f6brek hasar\u0131 %2.86 ve di\u011fer yan etkiler %2.86 olarak bildirilmi\u015ftir (17).<\/p>\n

Favipiravir ve arbidolle yap\u0131lan ba\u015fka bir \u00e7al\u0131\u015fmada ise favipiravir alan 116 hastan\u0131n %8.62\u2019sinde y\u00fckselmi\u015f karaci\u011fer fonksiyon testleri, %4.31 psikiyatrik semptomlar, %13.79 gastrointestinal sistem semptomlar\u0131, %13.79 oran\u0131nda serum \u00fcrik asid art\u0131\u015f\u0131 tespit edilmi\u015ftir (18). Bizim \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131zda da benzer \u015fekilde hepatotoksisite %4.5 ile s\u0131k g\u00f6r\u00fclen yan etkilerden olmu\u015f;\u00a0 <\/span>gastrointestinal yan etkiler daha az oranda (%1.5) saptanm\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0 <\/span>Ancak bizim \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131zda saptanan t\u00fcm hepatotoksik ve gastrointestinal yan etkiler favipiravirin bazen hidroksiklorokin, bazen hidroksiklorokin ve azitromisinden sonra ikincil olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 hasta grubunda g\u00f6zlenmi\u015f oldu\u011fu i\u00e7in (Tablo 2), bu yan etkileri yaln\u0131zca favipiravirle ili\u015fkilendirmek tam anlam\u0131yla do\u011fru olmayabilir. Ancak \u00e7al\u0131\u015fmaya tedavi de\u011fi\u015fiminden \u00f6nce gastrointestinal yan etki veya KCFT y\u00fcksekli\u011fi saptanmayan hastalar\u0131n dahil edildi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclecek olursa bu bulgular\u0131 favipiravirden ba\u011f\u0131ms\u0131z de\u011ferlendirmek de olduk\u00e7a g\u00fc\u00e7t\u00fcr. Ba\u015fka bir a\u00e7\u0131dan bakacak olursak, COVID-19\u2019un ba\u015fvuru semptomlar\u0131 aras\u0131nda bulant\u0131, kusma, diyare gibi gastrointestinal semptomlar\u0131n ba\u015fvuru an\u0131nda da olmas\u0131 bu bulgular\u0131n yat\u0131\u015f\u0131n ilk g\u00fcnlerinde hastal\u0131\u011f\u0131n seyriyle ili\u015fkilendirilmi\u015f olup var olandan daha az alg\u0131lanmas\u0131na neden olmu\u015f olabilir.\u00a0<\/span><\/p>\n

Pilkington ve ark. favipiravirin g\u00fcvenilirli\u011fi hakk\u0131nda sadece COVID-19\u2019da de\u011fil \u0130nfluenza ve Ebola infeksiyonlar\u0131n\u0131n tedavilerindeki kullan\u0131m\u0131n\u0131 kapsayan bir literat\u00fcr taramas\u0131 yapm\u0131\u015flard\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fman\u0131n sonunda gastrointestinal yan etkiler a\u00e7\u0131s\u0131ndan favipiravirin (%8.7) k\u0131yaslanan di\u011fer tedavilerden (%11.5) belirgin olarak daha az yan etki g\u00f6sterdi\u011fi saptanm\u0131\u015ft\u0131r (p<0.0001). Ayn\u0131 \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n bir di\u011fer \u00f6nemli sonucu ise favipiravirin (%5.8) \u00fcrik asid seviyesini kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lan di\u011fer se\u00e7eneklerden (%1.3) daha fazla artt\u0131rd\u0131\u011f\u0131d\u0131r (p<0.0001). \u00dcrik asid art\u0131\u015f\u0131n\u0131n doz ba\u011f\u0131ml\u0131 olarak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131, yakla\u015f\u0131k 21 g\u00fcnde normale d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fc ve herhangi bir klinik belirtiye sebep olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr (12).\u00a0<\/span><\/p>\n

Favipiravirin, serum \u00fcrik asid d\u00fczeyindeki art\u0131\u015fa idrarla \u00fcrik asid at\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 azaltarak sebep oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. \u0130nfluenza i\u00e7in favipiravir ve oseltamivir etkinli\u011finin k\u0131yasland\u0131\u011f\u0131 bir faz 3 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda favipiravir verilen grupta kan \u00fcrik asid seviyesinin oseltamivir alan gruptan y\u00fcksek oldu\u011fu bildirilmi\u015ftir (%5.6) (19). \u00a0 <\/span>Bizim \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131zda \u00fcrik asid y\u00fcksekli\u011fi %4.5 oran\u0131yla en s\u0131k g\u00f6r\u00fclen yan etkilerden biri olmu\u015ftur. Favipiravirin ba\u015flang\u0131\u00e7 tedavi olarak uyguland\u0131\u011f\u0131 ilk grupta ikincil tedavi olarak ba\u015flanan gruba g\u00f6re daha y\u00fcksek oranda (s\u0131ras\u0131yla %8 ve %2.4) tespit edilmi\u015ftir. Ancak serum \u00fcrik asid de\u011ferinin rutin istenen tetkikler aras\u0131nda olmay\u0131\u015f\u0131 nedeniyle t\u00fcm hastalara bak\u0131lamam\u0131\u015f olmas\u0131 bu veriler \u00fczerinden bir sonuca varmak i\u00e7in yeterli olmayabilir.<\/p>\n

Favipiravirin, nefrotoksisite yapabilece\u011fi ve kreatinin klirensi d\u00fc\u015f\u00fck (<30) hastalarda kullan\u0131lmamas\u0131 gerekti\u011fi hakk\u0131nda literat\u00fcr bilgisi mevcuttur. B\u00f6brek yetmezli\u011fi olan hastalarda da at\u0131l\u0131m\u0131n azalmas\u0131na ba\u011fl\u0131 serum \u00fcrik asid seviyesinde art\u0131\u015f olabilece\u011fi i\u00e7in bu hastalarda favipiravir dikkatli kullan\u0131lmal\u0131d\u0131r (13). \u00c7al\u0131\u015fmam\u0131zda da favipiravir alan hastalarda %1.5 (n=2) oran\u0131nda nefrotoksisite tespit edilmi\u015ftir ve nefrotoksisite saptanan hastalar\u0131n hepsi favipiraviri primer olarak kullanan ilk gruptad\u0131r. COVID-19 tedavisinde s\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131da tedavi se\u00e7ene\u011fi oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse ba\u015flang\u0131\u00e7ta favipiravir tedavisi tercih edilen hastalar daha ziyade ba\u015fvuru an\u0131nda daha kritik ve a\u011f\u0131r seyirli olgulard\u0131r. Bu y\u00fczden bu grupta kreatinin art\u0131\u015f\u0131n\u0131 favipravirin nefrotoksik etkisine ba\u011fl\u0131 olabilece\u011fi gibi COVID-19 seyrinin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 ile de ili\u015fkili olabilir.<\/p>\n

\u00d6zellikle y\u00fcksek dozlarda favipiravirin kardiyak yan etki olarak QTc mesafesini\u00a0 <\/span>uzatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildiren \u00e7al\u0131\u015fmalar literat\u00fcrde mevcuttur (12,20,21). Ancak yak\u0131n zamanda Japonya\u2019da sa\u011fl\u0131kl\u0131 g\u00f6n\u00fcll\u00fcler \u00fczerinde yap\u0131lan ve pozitif kontrol olarak moksifloksasinin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fmada favipiravirin QT aral\u0131\u011f\u0131 \u00fczerine herhangi bir etkisi tespit edilmemi\u015ftir (12). Bizim \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131zda ise sadece bir ki\u015fide (%0.7) kardiyak yan etki saptanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu hastada ise QT uzamas\u0131 \u015feklinde de\u011fil yeni ba\u015flayan atrial fibrilasyon (AF) olarak g\u00f6zlenmi\u015ftir. Tek hastada saptanan bu kardiyak yan etki favipiravirin, hidroksiklorokin sonras\u0131 ba\u015fland\u0131\u011f\u0131 hasta grubundad\u0131r. Bu durum hastan\u0131n daha \u00f6nceden bilinmeyen bir AF \u00f6yk\u00fcs\u00fcn\u00fcn olup olmad\u0131\u011f\u0131 veya hidroksiklorokin kardiyak yan etkileriyle \u00f6n plana \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, hidroksiklorokine ba\u011fl\u0131 olarak geli\u015fmi\u015f olabilece\u011fi sorusunu ak\u0131llara getirmektedir. Ancak hidroksiklorokin kullanan hastalarda tedavi ba\u015flanmadan \u00f6nce mutlaka EKG \u00e7ekilmesi ve rutin EKG ile hastalar\u0131n takip ediliyor olmas\u0131 nedeniyle bu yan etkinin favipiravire ba\u011fl\u0131 geli\u015fmi\u015f olmas\u0131 daha olas\u0131 g\u00f6z\u00fckmektedir. Literat\u00fcrde favipiravirin atrial fibrilasyona neden olabildi\u011fine dair veri olmamakla birlikte, bu konuda yorum yapabilmek i\u00e7in elbette daha \u00e7ok ki\u015fiyi kapsayan uzun soluklu \u00e7al\u0131\u015fmalara ihtiya\u00e7 vard\u0131r. Bu d\u00f6nemde favipiravirin olduk\u00e7a yayg\u0131n kullan\u0131m\u0131 nedeniyle bu hastada oldu\u011fu gibi bilinmeyen ba\u015fka potansiyel yan etkilerinin de ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n

Hastalarda hematolojik bir yan etki saptanmam\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca herhangi bir psikiyatrik, n\u00f6rolojik semptom veya cilt bulgusu da g\u00f6zlenmemi\u015ftir. Bula\u015f riski veya tedirginli\u011fi nedeniyle s\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131da hasta viziti ve fizik muayenenin her g\u00fcn ayr\u0131nt\u0131l\u0131 yap\u0131lamamas\u0131 nedeniyle min\u00f6r bulgular g\u00f6zden ka\u00e7m\u0131\u015f olabilir. Ayr\u0131ca \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n retrospektif olmas\u0131 ve olgu say\u0131s\u0131n\u0131n az olmas\u0131 gibi k\u0131s\u0131tl\u0131l\u0131klar nedeniyle de bu gibi daha seyrek g\u00f6r\u00fclen yan etkilere rastlanmam\u0131\u015f olmas\u0131 muhtemeldir. \u00c7al\u0131\u015fmada analiz edilen iki grup aras\u0131nda yan etkiler aras\u0131ndan oransal farklar bulunmas\u0131na ra\u011fmen istatistiksel olarak anlaml\u0131 fark bulunmamas\u0131 da yine \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n bu k\u0131s\u0131tl\u0131l\u0131klar\u0131 ile ilgili olabilir.<\/p>\n

Sonu\u00e7 olarak favipiravirin k\u0131sa d\u00f6nemde g\u00fcvenilirli\u011fini ve tolerabilitesini destekleyen sonu\u00e7lar vard\u0131r ve bizim \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131zda bunu destekler niteliktedir. Ancak uzun d\u00f6nem etkileri, potansiyel ve daha seyrek g\u00f6r\u00fclen yan etkilerin s\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirlemek i\u00e7in daha geni\u015f \u00e7apl\u0131, randomize, kontroll\u00fc \u00e7al\u0131\u015fmalara ihtiya\u00e7 vard\u0131r. Favipiravir COVID-19 tedavisinde iyi bir alternatif gibi g\u00f6r\u00fcnmekle birlikte g\u00fcvenilirli\u011fi ile ilgili halen yeterli veri olmamas\u0131 nedeniyle dikkatli kullan\u0131lmas\u0131nda yarar vard\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

G\u0130R\u0130\u015e Koronavirus hastal\u0131\u011f\u0131 (COVID-19) ve etkeni SARS-CoV-2 (Severe Acute Respiratory Syndrome Coronavirus-2) insanl\u0131k tarihinde \u015fimdiden \u00f6nemli bir yere sahip olmu\u015ftur. Bir y\u0131ldan k\u0131sa bir zamanda SARS-CoV-2 d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131na h\u0131zla yay\u0131lan bir pandemiye neden olmu\u015ftur. D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc (DS\u00d6) verilerine g\u00f6re 8 Eyl\u00fcl 2020 tarihi itibariyle d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda COVID-19 nedeniyle yakla\u015f\u0131k 27 237 000 […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[5129],"tags":[5174,5205,5189,3452],"class_list":["post-23004","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ozgun-arastirma","tag-covid-19","tag-favipiravir-2","tag-sars-cov-2","tag-yan-etkiler"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23004","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=23004"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23004\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25894,"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23004\/revisions\/25894"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=23004"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=23004"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.klimikdergisi.org\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=23004"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}